Λίγες περιοχές στον κόσμο συγκεντρώνουν τόσο μεγάλο αριθμό υπερπλούσιων όσο η Καλιφόρνια. Η αμερικανική πολιτεία είναι γνωστή για την τεχνολογική της βιομηχανία, το Χόλιγουντ, τις πολυτελείς επαύλεις και τους δισεκατομμυριούχους που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως η ψυχαγωγία, η τεχνολογία και οι επενδύσεις. Την ίδια ώρα, όμως, αντιμετωπίζει σοβαρές κοινωνικές ανισότητες, υψηλό κόστος ζωής και ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά αστέγων στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι ψηφοφόροι της Καλιφόρνιας καλούνται να αποφασίσουν αν οι υπερπλούσιοι θα πρέπει να συνεισφέρουν περισσότερο στη χρηματοδότηση της δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης. Η λεγόμενη «Πρόταση 40» προβλέπει την επιβολή εφάπαξ φόρου ύψους 5% στην καθαρή περιουσία των δισεκατομμυριούχων που πληρούν τα κριτήρια του μέτρου.
Φορολόγηση των υπερπλούσιων: τι προβλέπει η Πρόταση 40
Η πρωτοβουλία αφορά όσους διαθέτουν καθαρή περιουσία τουλάχιστον ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων και διέμεναν στην Καλιφόρνια την 1η Ιανουαρίου 2026. Το μέτρο θα εφαρμοζόταν αναδρομικά, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες πολιτικές και νομικές αντιδράσεις.
Στην πολιτεία ζουν λίγο περισσότεροι από 200 δισεκατομμυριούχοι, επομένως η πρόταση αφορά έναν εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό φορολογουμένων. Ωστόσο, οι υποστηρικτές της εκτιμούν ότι θα μπορούσε να αποφέρει έως και 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Τα χρήματα θα χρησιμοποιούνταν για την κάλυψη των κενών που έχουν δημιουργηθεί στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, μετά τις περικοπές στην ομοσπονδιακή χρηματοδότηση.
Η Σούζαν Χιμένες, επικεφαλής της Διεθνούς Ένωσης Εργαζομένων στον Τομέα των Υπηρεσιών, η οποία συνέβαλε στην προώθηση της πρωτοβουλίας, χαρακτηρίζει την πρόταση «βραχυπρόθεσμη λύση» απέναντι στις πιέσεις που δέχεται το σύστημα υγείας. Όπως έχει υποστηρίξει, χωρίς άμεση παρέμβαση κινδυνεύουν να περιοριστούν κρίσιμες υπηρεσίες, ενώ η πολιτεία θα αναζητά μια πιο σταθερή και μακροπρόθεσμη πηγή χρηματοδότησης.
Μια πολιτεία πλούτου και ακραίων ανισοτήτων
Η Καλιφόρνια αποτελεί τη μεγαλύτερη οικονομία των Ηνωμένων Πολιτειών και συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες οικονομίες παγκοσμίως. Η παρουσία της Σίλικον Βάλεϊ, των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας και της βιομηχανίας του θεάματος έχει δημιουργήσει τεράστιο πλούτο και έχει προσελκύσει επενδυτές από κάθε γωνιά του πλανήτη.
Παράλληλα, όμως, η πολιτεία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα βαθύ κοινωνικό χάσμα. Η στέγαση είναι απρόσιτη για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, οι τιμές των ακινήτων έχουν εκτοξευθεί και χιλιάδες άνθρωποι ζουν χωρίς σταθερή κατοικία. Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Δημόσιας Πολιτικής της Καλιφόρνιας, το 72% των κατοίκων πιστεύει ότι η απόσταση μεταξύ πλουσίων και φτωχών διευρύνεται. Παρόμοιο ποσοστό θεωρεί ότι η πολιτειακή κυβέρνηση πρέπει να λάβει πιο αποτελεσματικά μέτρα για τον περιορισμό της ανισότητας.
Ο Φραντσέσκο Τρέμπι, καθηγητής δημόσιας πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, έχει επισημάνει τον ιστορικό χαρακτήρα της πρότασης. Κατά την άποψή του, το μέτρο στοχεύει σε ένα εξαιρετικά μικρό αλλά προνομιούχο τμήμα της κατανομής του πλούτου και θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των ανισοτήτων.
Οι αντιδράσεις των δισεκατομμυριούχων
Η φορολόγηση των υπερπλούσιων έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις. Ορισμένοι δισεκατομμυριούχοι υποστηρίζουν ότι ένας τέτοιος φόρος θα οδηγήσει σε φυγή κεφαλαίων, επενδύσεων και θέσεων εργασίας. Ήδη, τουλάχιστον έξι από τους περισσότερους από 200 δισεκατομμυριούχους της πολιτείας φέρεται να έχουν εγκαταλείψει την Καλιφόρνια, μεταξύ των οποίων οι συνιδρυτές της Google, Λάρι Πέιτζ και Σεργκέι Μπριν, ο επενδυτής Πίτερ Θιλ και ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Uber, Τράβις Κάλανικ.
Ο Ντον Χάνκι, δισεκατομμυριούχος από το Λος Άντζελες, δήλωσε ότι μετακόμισε στη Νεβάδα εξαιτίας της προτεινόμενης φορολογίας. Υποστήριξε ότι έχει δημιουργήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας στην Καλιφόρνια και ότι το μέτρο τον έκανε να αισθανθεί ανεπιθύμητος στην πολιτεία.
Την πρόταση έχει επικρίνει και ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας, Γκάβιν Νιούσομ. Ο ίδιος έχει προειδοποιήσει ότι η αποχώρηση πλούσιων κατοίκων θα μπορούσε να μειώσει τα φορολογικά έσοδα και να υπονομεύσει τον ίδιο τον στόχο της πρωτοβουλίας. Οι επικριτές εκφράζουν επίσης αμφιβολίες για το πώς θα υπολογίζεται η καθαρή περιουσία, ειδικά όταν αυτή αποτελείται κυρίως από μετοχές ή άλλες μη ρευστοποιήσιμες επενδύσεις.
Υπάρχουν και πλούσιοι που στηρίζουν τον φόρο
Παρά τις αντιδράσεις, δεν τάσσονται όλοι οι υπερπλούσιοι κατά της πρότασης. Ο διευθύνων σύμβουλος της Nvidia, Γιένσεν Χουάνγκ, έχει δηλώσει ότι δεν τον ενοχλεί η ιδέα πως όποιος κερδίζει περισσότερα πρέπει να πληρώνει και περισσότερους φόρους.
Υπέρ της φορολόγησης έχει ταχθεί και ο δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας Τομ Στάγιερ. Κατά την άποψή του, η πολιτεία χρειάζεται πρόσθετους πόρους για να προστατεύσει τους πιο ευάλωτους κατοίκους. Ωστόσο, έχει χαρακτηρίσει προβληματικό τον τρόπο με τον οποίο διατυπώθηκε η πρόταση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η ανάγκη για φορολογική δικαιοσύνη δεν αναιρεί τις πρακτικές δυσκολίες εφαρμογής.
Η στάση των ψηφοφόρων και το μεγάλο ερώτημα
Η κοινή γνώμη παραμένει διχασμένη. Πρόσφατη δημοσκόπηση του Ινστιτούτου Κυβερνητικών Σπουδών του Μπέρκλεϊ και των Los Angeles Times έδειξε ότι το 45% των πιθανών ψηφοφόρων τάσσεται υπέρ του φόρου, ενώ το 42% είναι αντίθετο. Το υπόλοιπο 13% δήλωσε αναποφάσιστο.
Το αποτέλεσμα αναμένεται να εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι ψηφοφόροι θα δώσουν προτεραιότητα στην άμεση χρηματοδότηση της υγειονομικής περίθαλψης ή στον κίνδυνο απώλειας επενδύσεων και φορολογικών εσόδων. Η συζήτηση ξεπερνά τα όρια της Καλιφόρνιας, καθώς η ανισότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται κοντά στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών δεκαετιών. Το πλουσιότερο 1% των νοικοκυριών κατείχε σχεδόν το 32% του συνολικού πλούτου της χώρας κατά το τρίτο τρίμηνο του 2025.
Η πρόταση για φορολόγηση των υπερπλούσιων στην Καλιφόρνια αποτελεί, επομένως, ένα πείραμα με πιθανές συνέπειες για ολόκληρη τη χώρα. Αν εγκριθεί, θα δοκιμάσει στην πράξη αν ένας στοχευμένος φόρος στον ακραίο πλούτο μπορεί να ενισχύσει τη δημόσια υγεία χωρίς να οδηγήσει σε μαζική φυγή κεφαλαίων. Αν απορριφθεί, το πρόβλημα της χρηματοδότησης και της διευρυνόμενης ανισότητας θα παραμείνει, αναγκάζοντας την πολιτεία να αναζητήσει άλλες λύσεις. Σε κάθε περίπτωση, η φορολόγηση των υπερπλούσιων έχει ήδη μετατραπεί σε μία από τις πιο κρίσιμες πολιτικές και οικονομικές συζητήσεις στην Καλιφόρνια.
