Στασιμότητα, αλλά και σαφείς ενδείξεις οπισθοδρόμησης, καταγράφουν οι ετήσιες εκθέσεις προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Σερβία και το Κόσοβο το 2026. Η αξιολόγηση των Βρυξελλών αποτυπώνει τις σοβαρές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι δύο χώρες στην ευρωπαϊκή τους πορεία, με βασικά προβλήματα να εντοπίζονται στο κράτος δικαίου, τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, τις μεταρρυθμίσεις και την εξομάλυνση των σχέσεων Βελιγραδίου και Πρίστινας.
Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι η έλλειψη πολιτικής βούλησης και η παρατεταμένη θεσμική αδράνεια απειλούν να παγιώσουν τη στασιμότητα, τη στιγμή που απαιτούνται συγκεκριμένα βήματα για την προώθηση της ενταξιακής διαδικασίας.
Μηδενική πρόοδος στην ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας
Η έκθεση για τη Σερβία είναι ιδιαίτερα αυστηρή, καθώς διαπιστώνει οπισθοδρόμηση σε τέσσερις βασικούς τομείς: τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, την ελευθερία της έκφρασης, την εκπαίδευση και την εξωτερική πολιτική. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει έντονη ανησυχία για την αυξανόμενη πόλωση στη σερβική κοινωνία και τις αδυναμίες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
Σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, η δημόσια διοίκηση δεν έχει σημειώσει την απαιτούμενη πρόοδο προς την κατεύθυνση της διαφάνειας, της αξιοκρατίας και της αποτελεσματικότητας. Την ίδια στιγμή, η κατάσταση στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης προκαλεί ανησυχία, καθώς δημοσιογράφοι και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πιέσεις και περιορισμούς.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην εξωτερική πολιτική της χώρας. Το Βελιγράδι συνεχίζει να καταγράφει χαμηλά ποσοστά ευθυγράμμισης με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κεντρικός λόγος είναι η άρνηση της Σερβίας να υιοθετήσει τις κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας, γεγονός που δημιουργεί σημαντική απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών.
Η Επιτροπή καλεί τη σερβική κυβέρνηση να ευθυγραμμίσει σταδιακά τη διεθνή της πολιτική με τις ευρωπαϊκές θέσεις και να αποδείξει εμπράκτως ότι η ένταξη στην ΕΕ αποτελεί στρατηγική επιλογή και όχι απλώς μακροπρόθεσμο πολιτικό στόχο.
Οι σχέσεις Βελιγραδίου και Πρίστινας στο επίκεντρο
Ο διάλογος μεταξύ Σερβίας και Κοσόβου παραμένει ένας από τους βασικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την ευρωπαϊκή πορεία και των δύο πλευρών. Η ΕΕ ζητά από το Βελιγράδι να σταματήσει να αντιτίθεται στην ένταξη του Κοσόβου σε διεθνείς οργανισμούς και να προχωρήσει στην εφαρμογή της Συμφωνίας της Οχρίδας του 2023.
Η Κομισιόν ασκεί επίσης έντονη κριτική στη Σερβία για την απουσία λογοδοσίας σχετικά με τα αιματηρά επεισόδια στο χωριό Μπάνισκα, τον Σεπτέμβριο του 2023. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θεωρούν ότι η διερεύνηση των γεγονότων και η απόδοση ευθυνών αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και την πρόοδο του διαλόγου.
Παρά τις επικρίσεις, οι Βρυξέλλες αφήνουν ένα περιορισμένο περιθώριο αισιοδοξίας. Οι πρόσφατες βουλευτικές εκλογές και ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης χαρακτηρίζονται ως πιθανή ευκαιρία για ένα «νέο ξεκίνημα». Η Επιτροπή καλεί το Βελιγράδι να αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία, να αντιστρέψει τις αρνητικές τάσεις και να επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις.
Θεσμική παράλυση και περιορισμένες μεταρρυθμίσεις στο Κόσοβο
Η έκθεση για το Κόσοβο επικεντρώνεται στην παρατεταμένη θεσμική παράλυση, η οποία, σύμφωνα με την Κομισιόν, έχει εγκλωβίσει τη χώρα και έχει εμποδίσει την προώθηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων. Η δυσλειτουργία των θεσμών περιορίζει την ικανότητα της κυβέρνησης να εφαρμόσει αποτελεσματικές πολιτικές και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής ενταξιακής διαδικασίας.
Ιδιαίτερα αρνητική είναι η αξιολόγηση για το κράτος δικαίου, όπου καταγράφεται μηδενική πρόοδος. Περιορισμένα παραμένουν και τα αποτελέσματα στη μάχη κατά της διαφθοράς, γεγονός που υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και δυσχεραίνει τη δημιουργία ενός σταθερού επενδυτικού και οικονομικού περιβάλλοντος.
Ανησυχία προκαλούν και οι εξελίξεις στον χώρο των μέσων ενημέρωσης. Η έκθεση υπογραμμίζει τις επιθέσεις και τις πιέσεις εναντίον δημοσιογράφων, ορισμένες από τις οποίες αποδίδονται ακόμη και σε κυβερνητικά στελέχη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά την προστασία της δημοσιογραφικής ανεξαρτησίας, την αποτελεσματική διερεύνηση των περιστατικών και την αποφυγή ρητορικής που μπορεί να ενθαρρύνει επιθέσεις κατά των μέσων.
Στον οικονομικό τομέα, η περιορισμένη πρόοδος στον ενεργειακό τομέα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο. Οι αδυναμίες στις υποδομές, η ενεργειακή εξάρτηση και η καθυστέρηση στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων περιορίζουν τις αναπτυξιακές προοπτικές του Κοσόβου.
Η Ένωση Σερβικών Δήμων παραμένει σημείο αντιπαράθεσης
Στο ζήτημα του διαλόγου με τη Σερβία, η ΕΕ επικρίνει την Πρίστινα για την άρνησή της να προχωρήσει στη συγκρότηση της Ένωσης Σερβικών Δήμων. Οι Βρυξέλλες καλούν το Κόσοβο να ξεκινήσει τη διαδικασία, τηρώντας τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει στο πλαίσιο του διαλόγου.
Παράλληλα, η Επιτροπή ξεκαθαρίζει ότι το καθεστώς των σερβικών δομών στο Κόσοβο πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω διαπραγμάτευσης και συντονισμένων ενεργειών, όχι με μονομερείς αποφάσεις. Η αποφυγή ενεργειών που αυξάνουν την ένταση θεωρείται κρίσιμη για τη σταθερότητα στην περιοχή και για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής διαμεσολάβησης.
Οι εκθέσεις της Κομισιόν στέλνουν έτσι ένα σαφές μήνυμα τόσο στο Βελιγράδι όσο και στην Πρίστινα: η ευρωπαϊκή πορεία δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, σεβασμό στους δημοκρατικούς θεσμούς και ειλικρινή συμμετοχή στον διάλογο. Η σημερινή εικόνα μηδενικής προόδου στην ευρωπαϊκή πορεία Σερβίας και Κοσόβου μπορεί να ανατραπεί μόνο μέσα από συγκεκριμένες δεσμεύσεις, πολιτική συνέπεια και αποτελεσματική εφαρμογή των συμφωνιών.
