Σε εντατική φάση βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Λονδίνου και Βρυξελλών, καθώς οι δύο πλευρές επιχειρούν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους και να οριστικοποιήσουν το κείμενο της κοινής διακήρυξης που αναμένεται να εκδοθεί στη Σύνοδο Κορυφής Ηνωμένου Βασιλείου – Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις 20 Νοεμβρίου, στις Βρυξέλλες.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ αναμένεται να συναντηθεί με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. Στόχος της συνάντησης είναι να επιτευχθούν συγκεκριμένες συμφωνίες, οι οποίες θα σηματοδοτήσουν ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια επαναπροσέγγισης των δύο πλευρών, έξι χρόνια μετά το Brexit.
Οι διαρροές των τελευταίων ημερών αποτυπώνουν μια εικόνα προόδου, αλλά και σημαντικών εκκρεμοτήτων. Οι συνομιλίες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από τη μετακίνηση νέων και την εκπαίδευση έως το εμπόριο, την ενέργεια, την ασφάλεια και τη βιομηχανική πολιτική.
Οι βασικές συμφωνίες που βρίσκονται κοντά
Σύμφωνα με προσχέδιο της κοινής διακήρυξης που αποκάλυψε την Τρίτη το Reuters, το Λονδίνο και οι Βρυξέλλες βρίσκονται κοντά σε συμφωνία για ένα πρόγραμμα κινητικότητας νέων ηλικίας 18 έως 34 ετών. Με βάση το υπό συζήτηση σχέδιο, οι νέοι θα μπορούν να διαμένουν έως και τρία χρόνια στο Ηνωμένο Βασίλειο ή σε κράτη-μέλη της ΕΕ, για εργασία, σπουδές ή ταξίδια.
Το βασικό σημείο που παραμένει ανοιχτό αφορά τον αριθμό των συμμετεχόντων. Το Λονδίνο φέρεται να έχει αυξήσει την προσφορά του από 50.000 σε 75.000–80.000 θέσεις ετησίως, ενώ η ευρωπαϊκή πλευρά ζητά τουλάχιστον 100.000. Οι Financial Times αναφέρουν, μάλιστα, ότι το ευρωπαϊκό αίτημα ενδέχεται να φτάνει τις 150.000 θέσεις. Η διαφορά αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς συνδέεται τόσο με τις ανάγκες των νέων όσο και με την πολιτική ευαισθησία του μεταναστευτικού ζητήματος στη Βρετανία.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου στο πρόγραμμα Erasmus+ από το 2027. Η επιστροφή της Βρετανίας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανταλλαγών θα μπορούσε να αποκαταστήσει σημαντικές ευκαιρίες για φοιτητές, ερευνητές και εκπαιδευτικούς, οι οποίες περιορίστηκαν μετά το Brexit.
Παράλληλα, σημειώνεται πρόοδος στη διασύνδεση των αγορών δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να διευκολύνει τη συνεργασία στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και να περιορίσει τις στρεβλώσεις για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται και στις δύο αγορές.
Σύμφωνα με τον Guardian, σε διαπραγματευτικό επίπεδο έχει επίσης οριστικοποιηθεί συμφωνία για τη διευκόλυνση του εμπορίου τροφίμων και αγροτικών προϊόντων. Η συμφωνία προβλέπει την άρση ή τον περιορισμό αρκετών ελέγχων και πιστοποιητικών που επιβλήθηκαν μετά το Brexit και προκάλεσαν καθυστερήσεις, πρόσθετο κόστος και προβλήματα στις εμπορικές ροές. Η εφαρμογή της, ωστόσο, δεν αναμένεται πριν από τις αρχές του 2028.
Παράλληλα, εξετάζεται στενότερη συνεργασία σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και διαχείρισης κρίσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ήπειρος αντιμετωπίζει αυξημένες γεωπολιτικές προκλήσεις.
Τα αγκάθια των διαπραγματεύσεων
Παρά την πρόοδο, αρκετά ζητήματα εξακολουθούν να δυσκολεύουν την επίτευξη τελικής συμφωνίας. Σύμφωνα με διαρροές σε βρετανικά μέσα ενημέρωσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει οικονομική συνεισφορά του Λονδίνου στον προϋπολογισμό συνοχής της.
Το Sky News, επικαλούμενο προσχέδιο που είχε στην κατοχή του, ανέφερε ότι η συνεισφορά αυτή συνδέεται με την επιδιωκόμενη συμμετοχή της Βρετανίας στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η πιθανή σύνδεση των δύο θεμάτων προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας στις συνομιλίες, καθώς η βρετανική κυβέρνηση θα πρέπει να ισορροπήσει μεταξύ οικονομικών οφελών και πολιτικών περιορισμών.
Ένα ακόμη σημείο τριβής αφορά τις νέες βρετανικές ρυθμίσεις για την πρόωρη απέλαση καταδικασμένων Ευρωπαίων πολιτών προς τις χώρες προέλευσής τους. Οι Βρυξέλλες ζητούν να μην εφαρμοστούν οι συγκεκριμένες διατάξεις, όμως βρετανική κυβερνητική πηγή δήλωσε στο Sky News ότι το Λονδίνο δεν πρόκειται να αποδεχθεί την απαίτηση.
Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα των πανεπιστημιακών διδάκτρων. Η ευρωπαϊκή πλευρά επιδιώκει ευνοϊκότερη μεταχείριση για τους φοιτητές από κράτη-μέλη της ΕΕ που σπουδάζουν σε βρετανικά πανεπιστήμια. Το προσχέδιο προβλέπει τη συνέχιση των συνομιλιών για ακόμη έξι μήνες, γεγονός που δείχνει ότι δεν έχει βρεθεί ακόμη κοινά αποδεκτή λύση.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η βρετανική προσπάθεια να εξασφαλίσει προνομιακή μεταχείριση για τα προϊόντα της στους υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκούς κανόνες «Made in Europe». Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη βρετανική αυτοκινητοβιομηχανία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού.
Με βάση τα ευρωπαϊκά προσχέδια που επικαλούνται βρετανικά μέσα, προς το παρόν προβλέπεται μόνο η συνέχιση του διαλόγου για την οικονομική ασφάλεια, χωρίς σαφή δέσμευση για συμμετοχή της Βρετανίας στο συγκεκριμένο καθεστώς.
Η νέα ευρωπαϊκή κατεύθυνση της Βρετανίας
Παρά τις εκκρεμότητες, η γενική κατεύθυνση της σχέσης μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ευρωπαϊκής Ένωσης γίνεται ολοένα πιο σαφής. Έξι χρόνια μετά την αποχώρηση από την ΕΕ, το Λονδίνο επιδιώκει να αποκαταστήσει σταδιακά οικονομικούς και θεσμικούς δεσμούς με την Ευρώπη, χωρίς να αναιρεί την απόφαση του Brexit.
Η νέα προσέγγιση περιλαμβάνει το εμπόριο, την ενέργεια, την εκπαίδευση, την κινητικότητα των πολιτών, την άμυνα και την ασφάλεια. Πρόκειται για μια προσπάθεια δημιουργίας στενότερης συνεργασίας, η οποία θα επιτρέψει στις δύο πλευρές να αντιμετωπίσουν πρακτικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν μετά την αποχώρηση της Βρετανίας.
Η Σύνοδος Κορυφής Βρετανίας – ΕΕ αναμένεται, επομένως, να αποτελέσει σημαντικό σταθμό για τη διαμόρφωση της μελλοντικής σχέσης. Αν και δεν πρόκειται να ακυρώσει το Brexit, μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για μια πιο λειτουργική, προβλέψιμη και αλληλεξαρτώμενη συνεργασία μεταξύ Λονδίνου και Βρυξελλών.
