Με φόντο την εντεινόμενη κλιματική κρίση, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τις αυξανόμενες πιέσεις για άμεση δράση, ξεκίνησε στην Αττάλεια της Τουρκίας η διάσκεψη COP31. Η φετινή σύνοδος του ΟΗΕ για το Κλίμα πραγματοποιείται, ωστόσο, με σημαντικές απουσίες από το επίπεδο της παγκόσμιας ηγεσίας. Το γεγονός αυτό προκαλεί προβληματισμό, καθώς οι αποφάσεις που θα ληφθούν απαιτούν ισχυρή πολιτική δέσμευση και συντονισμό μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών του πλανήτη.
Η διάσκεψη, διάρκειας δύο εβδομάδων, άρχισε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται ολοένα πιο έντονες. Ο τελευταίος χρόνος σημαδεύτηκε από παρατεταμένα κύματα καύσωνα στην Ευρώπη, φονικές πλημμύρες στο Νεπάλ και εκτεταμένες πυρκαγιές στην Ινδονησία. Τα γεγονότα αυτά αναδεικνύουν την ανάγκη για ταχύτερη μείωση των εκπομπών, ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κοινωνιών και μεγαλύτερη οικονομική στήριξη προς τις χώρες που πλήττονται περισσότερο.
COP31: Ποιοι ηγέτες συμμετέχουν
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ είναι ο μοναδικός ηγέτης χώρας της G7 που έχει προγραμματιστεί να απευθυνθεί στη σύνοδο. Η παρουσία του αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Βρετανία επιδιώκει να διατηρήσει ενεργό ρόλο στις διεθνείς διαπραγματεύσεις για την ενέργεια και τη μείωση των εκπομπών.
Στην Αττάλεια θα βρίσκεται επίσης η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η συμμετοχή της αναμένεται να αποτελέσει την κύρια θεσμική εκπροσώπηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο. Η ΕΕ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει την ανάγκη επιτάχυνσης της ενεργειακής μετάβασης και αύξησης των επενδύσεων σε καθαρές μορφές ενέργειας.
Σημαντική είναι και η παρουσία του προέδρου της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα. Ο Βραζιλιάνος πρόεδρος έχει ταχθεί υπέρ της μείωσης της αποψίλωσης των δασών και της προστασίας του Αμαζονίου, ενός οικοσυστήματος κρίσιμου για τη ρύθμιση του παγκόσμιου κλίματος. Η συμμετοχή του θεωρείται ενθαρρυντική από οργανώσεις και αναλυτές, καθώς η προστασία των δασών αποτελεί βασικό στοιχείο κάθε αξιόπιστης στρατηγικής για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, έχει δηλώσει ότι προτίθεται να αξιοποιήσει τη διοργάνωση για να παρουσιάσει τη θέση της Τεχεράνης σχετικά με την περιβαλλοντική καταστροφή που προκαλείται από τον πόλεμο. Η παρουσία του αναμένεται να προσθέσει μια ακόμη διάσταση στη συζήτηση, συνδέοντας την κλιματική πολιτική με τις γεωπολιτικές συγκρούσεις και τις συνέπειές τους στο περιβάλλον.
Οι ηχηρές απουσίες από την COP31
Παρότι η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα δώσει το παρών, από τη διάσκεψη θα απουσιάσουν αρκετοί από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους ηγέτες. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δεν αναμένεται να συμμετάσχουν.
Η γαλλική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι ο Μακρόν δεν θα μεταβεί στην Αττάλεια, καθώς στις 11 Νοεμβρίου πραγματοποιούνται οι εκδηλώσεις για την επέτειο της ανακωχής του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Παράλληλα, ο Γάλλος πρόεδρος πρόκειται να συμμετάσχει σε σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ιρλανδία την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου.
Απόντες θα είναι επίσης οι πρωθυπουργοί του Καναδά και της Ιαπωνίας, σύμφωνα με τον τελευταίο κατάλογο συμμετεχόντων. Οι απουσίες αυτές περιορίζουν την παρουσία των χωρών της G7 στη διάσκεψη, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι κυβερνήσεις καλούνται να παρουσιάσουν πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις για τη μείωση των εκπομπών και τη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης.
Χαμηλές προσδοκίες και προβληματισμός
Η περιορισμένη συμμετοχή κορυφαίων ηγετών έχει προκαλέσει απογοήτευση σε ειδικούς και οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της κλιματικής διπλωματίας. «Είναι κρίμα που ορισμένοι από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους ηγέτες δεν θα συμμετάσχουν. Χρειαζόμαστε μια ισχυρή ευρωπαϊκή παρουσία σε αυτή τη διάσκεψη COP», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων AFP η Κοσίμα Κασέλ, ειδική στη διπλωματία για το κλίμα στη δεξαμενή σκέψης E3G.
Από την πλευρά της, η Κιάρα Μαρτινέλι, διευθύντρια του Climate Action Network Europe, υπογράμμισε ότι η συμμετοχή των κορυφαίων ηγετών αποτελεί σημαντικό πρώτο βήμα για την άσκηση επιρροής στην παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση. Όπως σημείωσε, υπάρχει ο κίνδυνος η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να βρεθεί ουσιαστικά μόνη στη διεθνή σκηνή, καθώς οι ηγέτες των μεγαλύτερων οικονομιών της ΕΕ θα απουσιάζουν.
Ο αρμόδιος επίτροπος της ΕΕ για το κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, δήλωσε ότι οι απουσίες δεν είναι «εντελώς ασυνήθιστες», καθώς οι ηγέτες μπορεί να έχουν πρακτικούς ή πολιτικούς λόγους που τους εμποδίζουν να συμμετάσχουν. Ωστόσο, μιλώντας σε δημοσιογράφους στις Βρυξέλλες, παραδέχθηκε ότι οι προσδοκίες για τη φετινή διάσκεψη δεν είναι ιδιαίτερα υψηλές.
Η απουσία των ΗΠΑ και η εκπροσώπηση της Κίνας
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δεν θα συμμετάσχει στη σύνοδο. Το 2017 είχε αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Συμφωνία του Παρισιού, ενώ μετά την επανεκλογή του το 2024 η Ουάσινγκτον δεν έχει στείλει Αμερικανούς αξιωματούχους στις διαπραγματεύσεις για το κλίμα.
Η Κίνα, από την άλλη, θα εκπροσωπηθεί από τον αντιπρόεδρο της χώρας, Χαν Τζενγκ. Ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ σπάνια συμμετέχει αυτοπροσώπως στις διασκέψεις COP, γεγονός που καθιστά την εκπροσώπηση σε ανώτερο κυβερνητικό επίπεδο ιδιαίτερα σημαντική, χωρίς όμως να ισοδυναμεί με προσωπική παρουσία του Κινέζου ηγέτη.
Οι ΗΠΑ και η Κίνα είναι οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου και συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους παραγωγούς εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Για τον λόγο αυτό, η ενεργή συμμετοχή τους θεωρείται καθοριστική για την πρόοδο των διεθνών διαπραγματεύσεων. Χωρίς τη συνεργασία τους, οι στόχοι για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη γίνονται ακόμη δυσκολότεροι.
Στο επίκεντρο η ηλεκτροκίνηση και η απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα
Η Τουρκία, ως οικοδέσποινα της COP31, προωθεί εθελοντική πρωτοβουλία για την επιτάχυνση της ηλεκτροδότησης των μεταφορών, των κτιρίων και της βιομηχανίας. Στόχος είναι το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας να φτάσει το 35% έως το 2035.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει τονίσει ότι η ηλεκτροδότηση πρέπει να βασίζεται σε καθαρές μορφές ενέργειας. Η θέση αυτή αναμένεται να προκαλέσει συζητήσεις σχετικά με τον ρόλο του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του άνθρακα στην τουρκική πρόταση. Η αύξηση της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας δεν αρκεί από μόνη της, εάν η παραγωγή της εξακολουθεί να εξαρτάται από ορυκτά καύσιμα.
Παρά τη συμφωνία του 2023 για τη σταδιακή απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, οι χώρες εξακολουθούν να δυσκολεύονται να μετατρέψουν τη δέσμευση αυτή σε συγκεκριμένες πολιτικές. Η COP31 καλείται, επομένως, να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στις διακηρύξεις και την εφαρμογή τους.
Η επιτυχία της COP31 θα εξαρτηθεί τελικά όχι μόνο από τις συμφωνίες που θα ανακοινωθούν, αλλά και από το κατά πόσο οι κυβερνήσεις θα τις στηρίξουν με ουσιαστικές πολιτικές και επενδύσεις. Οι σημαντικές απουσίες ηγετών περιορίζουν τις προσδοκίες, όμως η ανάγκη για διεθνή συνεργασία παραμένει επιτακτική. Σε μια εποχή ακραίων καιρικών φαινομένων και αυξανόμενων κλιματικών κινδύνων, η COP31 δεν μπορεί να περιοριστεί σε συμβολικές δεσμεύσεις.
