Μια πειραματική γονιδιακή θεραπεία μείωσε κατά 90% τις επιληπτικές κρίσεις σε ενήλικες με φαρμακοανθεκτική επιληψία, προσφέροντας νέα ελπίδα σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στις διαθέσιμες φαρμακευτικές αγωγές. Τα πρώτα αποτελέσματα, τα οποία δημοσιεύθηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση The New England Journal of Medicine, θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, αν και η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε μόλις τρεις ασθενείς.
Η προσέγγιση συνδυάζει τη γονιδιακή θεραπεία με ένα ήδη διαθέσιμο φάρμακο και επιτρέπει στους γιατρούς να ελέγχουν τη δραστηριότητα της θεραπείας ακόμη και μετά τη χορήγησή της. Η τεχνική, γνωστή ως χημειογενετική, μπορεί να αποτελέσει στο μέλλον μια λιγότερο καταστροφική εναλλακτική σε σχέση με τις επεμβάσεις που περιλαμβάνουν αφαίρεση ή καταστροφή εγκεφαλικού ιστού.
Πώς λειτουργεί η πειραματική γονιδιακή θεραπεία
Η θεραπεία βασίζεται στη χρήση ενός γενετικά τροποποιημένου ιού, ο οποίος λειτουργεί ως «όχημα» μεταφοράς ενός συγκεκριμένου γονιδίου. Οι χειρουργοί εισάγουν τον ιό απευθείας στην περιοχή του εγκεφάλου όπου έχει δημιουργηθεί ουλώδης ιστός και από την οποία ξεκινούν οι επιληπτικές κρίσεις.
Το γονίδιο έχει σχεδιαστεί ώστε να εισάγεται κυρίως στους διεγερτικούς νευρώνες. Πρόκειται για κύτταρα που μπορούν να συμβάλλουν στην υπερβολική ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου και στην εκδήλωση κρίσεων. Μετά την εισαγωγή του γονιδίου, οι συγκεκριμένοι νευρώνες αποκτούν την ικανότητα να ανταποκρίνονται στην κλοζαπίνη, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται ήδη στην ιατρική.
Η κλοζαπίνη δρα ως ένα είδος «διακόπτη» της θεραπείας. Όταν χορηγείται, μειώνει τη δραστηριότητα των υπερδραστήριων νευρώνων στην περιοχή-στόχο και, κατ’ επέκταση, περιορίζει την πιθανότητα εμφάνισης επιληπτικών κρίσεων. Με αυτόν τον τρόπο, η θεραπεία δεν παραμένει απολύτως ανεξέλεγκτη μετά τη γονιδιακή παρέμβαση, αλλά μπορεί να ρυθμίζεται ανάλογα με τη δόση του φαρμάκου.
Εντυπωσιακή μείωση των κρίσεων στους τρεις ασθενείς
Οι συμμετέχοντες στη μελέτη έπασχαν από επιληψία για διάστημα 10 έως 25 ετών, λόγω σκλήρυνσης του ιππόκαμπου. Παρότι είχαν δοκιμάσει περισσότερα από ένα αντιεπιληπτικά φάρμακα, εξακολουθούσαν να εμφανίζουν τακτικές κρίσεις.
Δύο μήνες μετά τη χορήγηση της γονιδιακής θεραπείας, ο αριθμός των μηνιαίων κρίσεων μειώθηκε από 4,5 σε μόλις 0,5 στους δύο ασθενείς. Στον τρίτο, οι κρίσεις σταμάτησαν εντελώς, από τέσσερις τον μήνα πριν από τη θεραπεία.
Ένα περιστατικό έδειξε επίσης πόσο σημαντική ήταν η φαρμακευτική αγωγή για την αποτελεσματικότητα της προσέγγισης. Όταν ένας από τους συμμετέχοντες διέκοψε κατά λάθος τη λήψη του φαρμάκου, εμφάνισε δύο επιληπτικές κρίσεις. Οι κρίσεις σταμάτησαν όταν άρχισε ξανά να λαμβάνει την αγωγή.
Τα συγκεκριμένα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ακόμη ότι η μέθοδος είναι ασφαλής και αποτελεσματική για όλους τους ασθενείς, δείχνουν όμως ότι η χημειογενετική μπορεί να μειώσει σημαντικά την επιληπτική δραστηριότητα σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
Μια πιθανή εναλλακτική στις επεμβατικές θεραπείες
Οι διαθέσιμες επιλογές για τις σοβαρές μορφές φαρμακοανθεκτικής επιληψίας είναι συχνά ιδιαίτερα επεμβατικές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γιατροί προχωρούν στην αφαίρεση της περιοχής του εγκεφάλου που προκαλεί τις κρίσεις. Σε άλλες, καταστρέφουν τον προβληματικό ιστό με τη χρήση λέιζερ.
Η Ολίβια Κιμ-ΜακΜάνους, νευρολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο, εξηγεί ότι η νέα τεχνική εξακολουθεί να απαιτεί χειρουργική επέμβαση, όμως διατηρεί τον εγκεφαλικό ιστό του ασθενούς. Έτσι, συνδυάζει τη χειρουργική ακρίβεια με τη γονιδιακή θεραπεία, χωρίς να χρειάζεται να αφαιρεθεί ή να καταστραφεί η συγκεκριμένη περιοχή.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν η εστία των κρίσεων βρίσκεται κοντά σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη, την κίνηση, την ομιλία ή άλλες κρίσιμες λειτουργίες.
Οι περιορισμοί και οι ανησυχίες των ειδικών
Ανεξάρτητοι ερευνητές υποδέχθηκαν θετικά τα αποτελέσματα, αλλά τόνισαν ότι απαιτείται προσοχή. Ο Μάθιου Γουόκερ, νευρολόγος στο University College London, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε ενθαρρυντική τόσο τη σημαντική μείωση των κρίσεων όσο και το γεγονός ότι οι παρενέργειες ήταν περιορισμένες.
Παράλληλα, επισήμανε ότι το δείγμα των τριών ασθενών είναι εξαιρετικά μικρό. Δεν είναι επομένως δυνατό να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα ή για τους πιθανούς κινδύνους της θεραπείας.
Επιπλέον, υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με τη μακροχρόνια χρήση της κλοζαπίνης. Σε υψηλές δόσεις, το αντιψυχωσικό φάρμακο έχει συνδεθεί με καρδιαγγειακές ανεπιθύμητες ενέργειες και άλλες σοβαρές επιπλοκές. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές θεωρούν σημαντικό να αναζητηθούν ασφαλέστερα ή πιο στοχευμένα φάρμακα που θα μπορούν να ενεργοποιούν τη θεραπεία με λιγότερους κινδύνους.
Οι επιστήμονες σχεδιάζουν να παρακολουθήσουν τους τρεις ασθενείς για μεγάλο χρονικό διάστημα, ώστε να αξιολογήσουν τη διάρκεια του οφέλους, την ασφάλεια της γονιδιακής παρέμβασης και την πιθανότητα εμφάνισης καθυστερημένων παρενεργειών. Παράλληλα, προετοιμάζονται μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές.
Η πειραματική γονιδιακή θεραπεία δεν αποτελεί ακόμη καθιερωμένη θεραπεία για τη φαρμακοανθεκτική επιληψία. Ωστόσο, η μείωση των κρίσεων κατά 90% στους πρώτους συμμετέχοντες δείχνει ότι η χημειογενετική μπορεί να ανοίξει έναν νέο δρόμο: μια στοχευμένη παρέμβαση που διατηρεί τον εγκεφαλικό ιστό και επιτρέπει στους γιατρούς να ρυθμίζουν τη θεραπευτική δράση μέσω ενός φαρμάκου. Οι επόμενες, μεγαλύτερες μελέτες θα δείξουν αν η πολλά υποσχόμενη αυτή γονιδιακή θεραπεία μπορεί να προσφέρει ασφαλή και σταθερή λύση σε περισσότερους ανθρώπους.
