Ο Παναμάς και το Βιετνάμ αποχωρούν από την ευρωπαϊκή «μαύρη λίστα» των φορολογικών παραδείσων, μετά τις μεταρρυθμίσεις που υιοθέτησαν στον τομέα της φορολογικής διαφάνειας και της ανταλλαγής πληροφοριών. Η απόφαση του Συμβουλίου ECOFIN, που συνεδρίασε στο Λουξεμβούργο, μεταφέρει τις δύο χώρες στο Παράρτημα ΙΙ, τη λεγόμενη «γκρίζα λίστα» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με την αλλαγή αυτή, ο κατάλογος των μη συνεργάσιμων φορολογικών δικαιοδοσιών της ΕΕ περιορίζεται από δέκα σε οκτώ. Η εξέλιξη έχει πρακτικές συνέπειες για τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές, καθώς οι χώρες που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Ι υπόκεινται σε αυστηρότερα αμυντικά φορολογικά μέτρα από τα κράτη μέλη.
Παναμάς και Βιετνάμ στη «γκρίζα λίστα» της ΕΕ
Ο Παναμάς, το όνομα του οποίου συνδέθηκε διεθνώς με τη φοροαποφυγή μετά τη δημοσιοποίηση των «Panama Papers», βρισκόταν στη «μαύρη λίστα» της ΕΕ επί έξι χρόνια. Το βασικό εμπόδιο για τη διαγραφή του ήταν το καθεστώς απαλλαγής εισοδήματος αλλοδαπής προέλευσης, το οποίο οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θεωρούσαν επιβλαβές.
Σύμφωνα με το Συμβούλιο ECOFIN, ο Παναμάς προχώρησε στις απαιτούμενες αλλαγές στο συγκεκριμένο φορολογικό καθεστώς. Ως αποτέλεσμα, η χώρα μεταφέρεται προσωρινά στο Παράρτημα ΙΙ, έως ότου ολοκληρωθεί νέα αξιολόγηση από το Παγκόσμιο Φόρουμ του ΟΟΣΑ για τη διαφάνεια και την ανταλλαγή πληροφοριών για φορολογικούς σκοπούς.
Η μετάβαση από τη «μαύρη» στη «γκρίζα λίστα» δεν αποτελεί απλώς συμβολική εξέλιξη. Οι δικαιοδοσίες του Παραρτήματος Ι αντιμετωπίζουν μέτρα όπως η μη αναγνώριση δαπανών που καταβάλλονται σε εταιρείες εγκατεστημένες σε αυτές, αυξημένους συντελεστές παρακράτησης φόρου και ενισχυμένους ελέγχους στις διασυνοριακές συναλλαγές.
Για ευρωπαϊκές και ελληνικές επιχειρήσεις που διατηρούν εταιρικές ή επενδυτικές δομές στον Παναμά, η αλλαγή μπορεί να περιορίσει ορισμένες από τις φορολογικές επιβαρύνσεις και τις διαδικαστικές δυσκολίες. Ο Παναμάς διαθέτει, μεταξύ άλλων, ένα από τα μεγαλύτερα νηολόγια παγκοσμίως και αποτελεί σημαντικό κόμβο για τη ναυτιλία, το εμπόριο και τις διεθνείς υπηρεσίες. Ωστόσο, η ένταξη στη «γκρίζα λίστα» σημαίνει ότι η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται υπό στενή παρακολούθηση και δεν έχει αποκαταστήσει πλήρως τη θέση της απέναντι στην ΕΕ.
Το Βιετνάμ ακολούθησε διαφορετική διαδρομή. Η χώρα βρισκόταν στη «γκρίζα λίστα» ήδη από τον πρώτο σχετικό κατάλογο, τον Δεκέμβριο του 2017. Τον περασμένο Φεβρουάριο, όμως, υποβιβάστηκε στο Παράρτημα Ι, όταν το Παγκόσμιο Φόρουμ του ΟΟΣΑ την αξιολόγησε ως «μη συμμορφούμενη» σε ό,τι αφορά την ανταλλαγή φορολογικών πληροφοριών κατόπιν αιτήματος.
Μέσα σε μόλις οκτώ μήνες, το Ανόι υιοθέτησε σειρά μεταρρυθμίσεων και επέστρεψε στο Παράρτημα ΙΙ. Η ταχύτητα της αντίδρασης καταδεικνύει τη σημασία που έχει για το Βιετνάμ η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Η χώρα συνδέεται με την ΕΕ μέσω Συμφωνίας Ελεύθερων Συναλλαγών, η οποία βρίσκεται σε ισχύ από το 2020, και έχει ισχυρό εμπορικό συμφέρον να διατηρεί ένα πιο προβλέψιμο και διαφανές φορολογικό περιβάλλον.
Ποιες χώρες παραμένουν στη «μαύρη λίστα» της ΕΕ
Μετά τη διαγραφή του Παναμά και του Βιετνάμ, στη «μαύρη λίστα» της ΕΕ παραμένουν οκτώ δικαιοδοσίες:
– η Αμερικανική Σαμόα,
– η Ανγκουίλα,
– το Γκουάμ,
– το Παλάου,
– η Ρωσία,
– οι Νήσοι Τερκς και Κάικος,
– οι Αμερικανικές Παρθένοι Νήσοι,
– το Βανουάτου.
Η σύνθεση του καταλόγου έχει προκαλέσει πολιτικές και θεσμικές συζητήσεις. Πέντε από τις οκτώ δικαιοδοσίες είναι αμερικανικά ή βρετανικά υπερπόντια εδάφη, ενώ η Ρωσία περιλαμβάνεται στον κατάλογο από τον Φεβρουάριο του 2023. Οι Νήσοι Τερκς και Κάικος προστέθηκαν τον περασμένο Φεβρουάριο, μετά τις ανησυχίες του ΟΟΣΑ σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων οικονομικής υπόστασης.
Οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της φορολογικής δικαιοσύνης ασκούν εδώ και χρόνια κριτική στη μεθοδολογία της ΕΕ. Υποστηρίζουν ότι ο κατάλογος επικεντρώνεται κυρίως σε μικρές νησιωτικές οικονομίες, ενώ δεν περιλαμβάνει τα κράτη μέλη της ίδιας της Ένωσης. Οι φορολογικές πρακτικές των κρατών μελών αξιολογούνται μέσω ξεχωριστών εσωτερικών διαδικασιών, γεγονός που, σύμφωνα με τους επικριτές, δημιουργεί άνιση αντιμετώπιση.
Η Τουρκία στη «γκρίζα λίστα» και η διαγραφή του Μπελίζ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αθήνα και τη Λευκωσία παρουσιάζει η παραμονή της Τουρκίας στη «γκρίζα λίστα». Η Άγκυρα εξακολουθεί να έχει εκκρεμείς δεσμεύσεις έναντι της ΕΕ, μεταξύ άλλων σε σχέση με την εφαρμογή της αυτόματης ανταλλαγής φορολογικών πληροφοριών με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Αντίθετα, το Μπελίζ διαγράφεται από το Παράρτημα ΙΙ, αφού έλαβε θετική αξιολόγηση από το Παγκόσμιο Φόρουμ του ΟΟΣΑ για τα συστήματα ανταλλαγής πληροφοριών. Η απόφαση δείχνει ότι η ευρωπαϊκή διαδικασία δεν περιορίζεται στην επιβολή κυρώσεων, αλλά προβλέπει και την έξοδο από τους καταλόγους όταν οι δικαιοδοσίες εφαρμόζουν τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
Η αποχώρηση του Παναμά και του Βιετνάμ από τη «μαύρη λίστα» της ΕΕ επιβεβαιώνει ότι οι φορολογικοί κατάλογοι λειτουργούν ως εργαλείο πίεσης και συμμόρφωσης. Παρά τη μεταφορά τους στη «γκρίζα λίστα», οι δύο χώρες θα παραμείνουν υπό αξιολόγηση έως ότου αποδείξουν ότι οι αλλαγές τους εφαρμόζονται πλήρως και με σταθερότητα.
