Η Πολιτεία επιδοτεί την ανακαίνιση κλειστών κατοικιών και την επαναφορά τους στην αγορά μακροχρόνιας μίσθωσης, χωρίς όμως να συνδέει τη δημόσια χρηματοδότηση με την εξασφάλιση προσιτών ενοικίων.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα σπίτια θα επιστρέψουν στην αγορά, αλλά πόσα νοικοκυριά θα έχουν την οικονομική δυνατότητα να τα μισθώσουν.
Σε μια περίοδο που η στεγαστική κρίση επιβαρύνει ολοένα περισσότερο τα νοικοκυριά καιπεριορίζει την οικονομική αυτονομία των νέων, η αξιοποίηση των κλειστών κατοικιών αποτελεί σημαντική προτεραιότητα.
Η νέα δράση «Ανακαίνιση Κατοικίας», με έναρξη αιτήσεων στις 29 Οκτωβρίου 2026 καιπροϋπολογισμό 500 εκατ. ευρώ, δημιουργεί μια ουσιαστική ευκαιρία ενίσχυσης της προσφοράς κατοικιών. Ωστόσο, η ανακαίνιση ακινήτων δεν συνεπάγεται αυτομάτως και τη δημιουργία προσιτής στέγης.
Εδώ εντοπίζεται το βασικό κοινωνικό έλλειμμα του σχεδιασμού: στην απουσία σύνδεσης της δημόσιας επιδότησης με το ύψος των μισθωμάτων και τις πραγματικέςοικονομικές δυνατότητες των πολιτών.
Από την ανακαίνιση των κλειστών κατοικιών στη δημιουργία πραγματικά προσιτής στέγης
Η οικονομική ενίσχυση των ιδιοκτητών για την ανακαίνιση παλαιών και αναξιοποίητωνκατοικιών αποτελεί αναμφίβολα μια θετική πρωτοβουλία. Ένα σημαντικό μέρος τουοικιστικού αποθέματος παραμένει εκτός αγοράς, συχνά λόγω του υψηλού κόστουςαποκατάστασης και της οικονομικής αδυναμίας των ιδιοκτητών να χρηματοδοτήσουν τις απαραίτητες εργασίες.
Η αξιοποίηση αυτών των κατοικιών ωφελεί τόσο τους ιδιοκτήτες όσο και την κοινωνία, συμβάλλοντας στην αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος και στην αύξηση της προσφοράς.Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι εάν πρέπει να ενισχυθούν οι ιδιοκτήτες, αλλά πώς η δημόσια χρηματοδότηση μπορεί να δημιουργήσει παράλληλα ουσιαστικό και μετρήσιμο κοινωνικό όφελος.
Ένα πρόγραμμα ανακαίνισης δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε αποτελεσματική στεγαστική πολιτική επειδή επαναφέρει κλειστές κατοικίες στην αγορά. Ένα διαμέρισμα μπορεί, μετά την ανακαίνισή του, να διατεθεί προς μίσθωση με 800, 900 ή ακόμη και 1.000 ευρώ τονμήνα.
Η επαναφορά του στην αγορά είναι θετική, δεν σημαίνει όμως ότι καθίσταταιπροσιτό σε έναν νέο εργαζόμενο, σε μια οικογένεια ή σε ένα μονογονεϊκό νοικοκυριό.
Η ευθύνη για αυτή την αναντιστοιχία δεν ανήκει στον ιδιοκτήτη, ο οποίος λειτουργεί μέσαστις συνθήκες της αγοράς. Η ευθύνη του κοινωνικού σχεδιασμού ανήκει στην Πολιτεία, που οφείλει να συνδέει τα οικονομικά κίνητρα με συγκεκριμένους στόχους στεγαστικής προσιτότητας.
Το ζητούμενο είναι η δημόσια χρηματοδότηση να υπηρετεί ταυτόχρονα δύο στόχους: την αξιοποίηση της ιδιωτικής περιουσίας και τη διεύρυνση των στεγαστικών επιλογών για τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
Τι προβλέπει το νέο πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας» – Ποιοι δικαιούνται επιδότηση και ποιες υποχρεώσεις αναλαμβάνουν
Η νέα δράση, προβλέπει δημόσια χρηματοδότηση για την ανακαίνιση και την ήπια ενεργειακή αναβάθμιση παλαιών κατοικιών, με στόχο την αξιοποίηση κλειστών ακινήτων και την ενίσχυση του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση των αρμόδιων υπουργείων της 29ης Οκτωβρίου 2026, ο συνολικός προϋπολογισμός της δράσης ανέρχεται σε 500 εκατ. ευρώ, ενώ η υποβολή αιτήσεων για τις κλειστές κατοικίες θα διαρκέσει έως τις 11 Ιανουαρίου 2027.
Σε επόμενη φάση προβλέπεται η ένταξη κατοικιών που ήδη χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία. Η επιδότηση κυμαίνεται από 70% έως 95%, ανάλογα με την εισοδηματική κατηγορία και τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις, με ανώτατο ποσό επιχορήγησης τις 36.000 ευρώ για εργασίες ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης και όριο επιλέξιμων εργασιών έως 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο.
Προβλέπεται επίσης πρόσθετη χρηματοδότηση έως 2.500 ευρώ για υποστηρικτικές υπηρεσίες. Στο πρόγραμμα μπορούν να ενταχθούν κατοικίες με οικοδομική άδεια έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990, επιφάνειας έως 120 τ.μ., με ειδικές προβλέψεις έως 150 τ.μ. γιατρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες.
Για τις κλειστές κατοικίες απαιτείται, μεταξύ άλλων, ποσοστό πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας τουλάχιστον 20%, ενώ εξετάζεται η μη χρήση του ακινήτου κατά τα έτη 2024 και 2025. Τα εισοδηματικά κριτήρια διαφοροποιούνται ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση και τον αριθμό των τέκνων.
Ενδεικτικά, για άγαμους τα όρια των δύο εισοδηματικών κατηγοριών ανέρχονται σε 18.000 και 25.000 ευρώ αντίστοιχα, ενώ για έγγαμους σε 25.000και 35.000 ευρώ, με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις.
Ποιες υποχρεώσεις αναλαμβάνει ο ιδιοκτήτης μετά την ανακαίνιση;
Για τις κλειστές κατοικίες που εντάσσονται στο πρόγραμμα με σκοπό την εκμίσθωση, προβλέπονται συγκεκριμένες δεσμεύσεις:
- Πενταετής μακροχρόνια μίσθωση: Ο ιδιοκτήτης υποχρεούται να διαθέσει τοακίνητο ως κύρια κατοικία για τουλάχιστον πέντε έτη, σύμφωνα με τους όρους τουπρογράμματος.
- Σταθερό ενοίκιο για τρία χρόνια: Το μίσθωμα πρέπει να παραμείνει σταθερό κατάτα πρώτα τρία έτη
- Δήλωση μίσθωσης: Το μισθωτήριο πρέπει να δηλωθεί στην ΑΑΔΕ
- Απαγόρευση βραχυχρόνιας μίσθωσης: Το ακίνητο δεν επιτρέπεται να διατεθεί γιαβραχυχρόνια μίσθωση κατά την πενταετή περίοδο δέσμευσης.
- Τήρηση των όρων χρηματοδότησης: Η μη συμμόρφωση με τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις μπορεί να οδηγήσει σε ανάκτηση της επιχορήγησης.
Παρά τις δεσμεύσεις αυτές, η υποχρέωση διατήρησης σταθερού μισθώματος για τρία χρόνια δεν ταυτίζεται με την εξασφάλιση προσιτής κατοικίας. Το πρόγραμμα δεν συνδέει το αρχικό ενοίκιο με συγκεκριμένο ανώτατο όριο προσιτότητας ή με το διαθέσιμο εισόδηματων νοικοκυριών.
Έτσι, ένα ανακαινισμένο διαμέρισμα μπορεί να διατεθεί προς μίσθωση με 800, 900 ή ακόμη και 1.000 ευρώ τον μήνα. Το γεγονός ότι το ενοίκιο θα παραμείνει σταθερό για τρία χρόνια παρέχει προστασία από αυξήσεις, δεν σημαίνει όμως ότι η κατοικία είναι εξαρχής οικονομικά προσβάσιμη σε έναν νέο εργαζόμενο, σε μια οικογένεια ή σε ένα μονογονεϊκό νοικοκυριό.
Το βασικό ερώτημα, επομένως, παραμένει: Όταν η Πολιτεία χρηματοδοτεί έως και το 95%της ανακαίνισης μιας ιδιωτικής κατοικίας, αρκεί η δέσμευση για πενταετή μίσθωση καιτριετές σταθερό ενοίκιο ή θα έπρεπε η δημόσια ενίσχυση να συνδέεται και μεσυγκεκριμένους όρους στεγαστικής προσιτότητας;
Η αξιοποίηση της ιδιωτικής περιουσίας και η κοινωνική ανταποδοτικότητα της δημόσιας χρηματοδότησης
Αξίζει να επισημανθεί ότι αναφερόμαστε σε ιδιοκτήτες των οποίων οι κατοικίες παρέμενανκλειστές και αναξιοποίητες, χωρίς να αποφέρουν εισόδημα από μισθώματα.
Μέσω του νέου προγράμματος αποκτούν τη δυνατότητα να ανακαινίσουν τα ακίνητά τους με δημόσια επιδότηση, να αναβαθμίσουν την αξία της περιουσίας τους και, παράλληλα, να εξασφαλίσουν ένα νέο, σταθερό μηνιαίο εισόδημα.
Πρόκειται αναμφίβολα για μια θετική εξέλιξη, τόσο για τους ιδιοκτήτες όσο και για την αγορά κατοικίας. Ωστόσο, όταν η Πολιτεία χρηματοδοτεί έως και το 95% της ανακαίνισης ενός ιδιωτικού ακινήτου, συμβάλλοντας στην αναβάθμιση της περιουσίας και στη δημιουργία νέου εισοδήματος, είναι εύλογο να τίθεται το ζήτημα της κοινωνικής ανταποδοτικότητας αυτής της χρηματοδότησης.
Η υποχρέωση πενταετούς μακροχρόνιας μίσθωσης και διατήρησης σταθερού ενοικίου για τα πρώτα τρία χρόνια δεν διασφαλίζει από μόνη της την προσιτότητα της κατοικίας. Ένα ακίνητο μπορεί να διατεθεί εξαρχής με υψηλό μίσθωμα, παραμένοντας οικονομικά απρόσιτο για σημαντικό μέρος των νοικοκυριών.
Η πρόκληση για την Πολιτεία δεν είναι να περιορίσει το οικονομικό όφελος του ιδιοκτήτη,αλλά να διασφαλίσει ότι η δημόσια χρηματοδότηση θα συνοδεύεται από αντίστοιχη καιμετρήσιμη κοινωνική ανταποδοτικότητα. Η στήριξη της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και ηδημιουργία προσιτής στέγης δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους. Αντιθέτως, μπορούν και οφείλουν να συνυπάρχουν στον σχεδιασμό μιας αποτελεσματικής στεγαστικής πολιτικής.
Πάνω από 516.000 κενές κατοικίες στην Αττική – Ένα σημαντικό αναξιοποίητοστεγαστικό απόθεμα
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ (2021), στην Περιφέρεια Αττικής καταγράφονται περισσότερες από 516.000 κενές κατοικίες, εκ των οποίων πάνω από 117.000 βρίσκονται στον Δήμο Αθηναίων.
Πρόκειται για ένα σημαντικό οικιστικό απόθεμα, το οποίο θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης. Ωστόσο, δεν είναι όλες οι καταγεγραμμένες κατοικίες άμεσα κατοικήσιμες ή διαθέσιμες προς μίσθωση.
Η πρόκληση είναι να εντοπιστούν εκείνες που μπορούν να αξιοποιηθούν και να δημιουργηθούν τα κατάλληλα κίνητρα για την επανένταξή τους στην αγορά.Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, το κόστος στέγασης στην Ελλάδα απορροφούσε περίπου το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών,έναντι 19% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναδεικνύοντας το μέγεθος της στεγαστικής επιβάρυνσης.
Σε αυτές τις συνθήκες, η αξιοποίηση των κενών κατοικιών δεν αποτελεί απλώς ζήτημα αναβάθμισης του οικιστικού αποθέματος. Αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την αύξηση της προσφοράς και, κυρίως, για τη δημιουργία κατοικιών οικονομικά προσιτών στα νοικοκυριά που τις έχουν περισσότερο ανάγκη.
Το κυπριακό παράδειγμα: Ίδια ονομασία προγράμματος, διαφορετική κοινωνική ανταποδοτικότητα
Η Κύπρος έχει ήδη ολοκληρώσει δυο – τρεις κύκλους του ιδίου προγράμματος «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», το οποίο φέρει ακριβώς την ίδια ονομασία με το αντίστοιχο ελληνικό πρόγραμμα, αλλά διαφοροποιείται ουσιαστικά ως προς το κοινωνικό του αποτύπωμα.
Η βασική διαφορά βρίσκεται στη σύνδεση της δημόσιας επιδότησης με την υποχρέωση διάθεσης της κατοικίας σε προσιτό μίσθωμα. Το κυπριακό μοντέλο προβλέπει οικονομική ενίσχυση από 15.000 έως 35.000 ευρώ, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του ακινήτου, με αντάλλαγμα τη διάθεσή του στην αγορά με ενοίκιο περίπου 30% χαμηλότερο από τα αντίστοιχα αγοραία επίπεδα.
Για παράδειγμα, μια κατοικία με αγοραίο μίσθωμα 800 ευρώ θα μπορούσε να διατεθεί με 560 ευρώ τον μήνα, εξασφαλίζοντας στον ενοικιαστή ετήσια εξοικονόμηση 2.880 ευρώ.
Αυτή είναι και η ουσιαστική διαφορά των δύο προσεγγίσεων. Στην ελληνική περίπτωση, η δημόσια χρηματοδότηση ενισχύει την ανακαίνιση και την επαναφορά κλειστών κατοικιών στην αγορά, χωρίς να διασφαλίζει συγκεκριμένο επίπεδο προσιτού ενοικίου. Στην κυπριακή, η επιδότηση συνδέεται με ένα μετρήσιμο οικονομικό όφελος για το νοικοκυριό που θα στεγαστεί στο ακίνητο.
Η κοινωνική ανταποδοτικότητα δεν περιορίζεται, επομένως, μόνο στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, αλλά αποτυπώνεται και στη μείωση του στεγαστικού κόστους για τον ενοικιαστή.
Το κυπριακό παράδειγμα αναδεικνύει μια δυνατότητα και για την Ελλάδα: τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα συνδυάζει την ουσιαστική οικονομική ενίσχυση των ιδιοκτητών με συγκεκριμένα κίνητρα και δεσμεύσεις για προσιτά μισθώματα, ώστε η δημόσια χρηματοδότηση να δημιουργεί πραγματικό όφελος και για τις δύο πλευρές.
Επιδότηση έως 300€/τ.μ.: Αρκεί για μια ουσιαστική ανακαίνιση; Το εμπόδιο των ιδίων κεφαλαίων
Μια ακόμη σημαντική παράμετρος που θα κρίνει την αποτελεσματικότητα του νέου προγράμματος είναι το πραγματικό κόστος ανακαίνισης και η οικονομική δυνατότητα των ιδιοκτητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του.
Το προβλεπόμενο ανώτατο επιλέξιμο κόστος των 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο είναι ιδιαίτερα περιορισμένο για μια ολοκληρωμένη ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση παλαιάς κατοικίας. Ιδιαίτερα στην Αθήνα, όπου περίπου το 80% του οικιστικού αποθέματος έχει κατασκευαστεί έως το 1980, οι ανάγκες αποκατάστασης συχνά υπερβαίνουν κατά πολύ μια απλή αισθητική ανανέωση.
Παλαιές ηλεκτρολογικές και υδραυλικές εγκαταστάσεις, φθαρμένα δάπεδα, κουφώματα, συστήματα θέρμανσης, θερμομόνωση και παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το συνολικό κόστος. Επομένως, η επιδότηση των 300€/τ.μ. δύσκολα μπορεί να καλύψει το πραγματικό εύρος των εργασιών που απαιτούνται για να καταστεί μια παλαιά, κλειστή κατοικία σύγχρονη, ασφαλής και ενεργειακά αποδοτική.
Για παράδειγμα, σε μια κατοικία 80 τ.μ., το ανώτατο επιλέξιμο κόστος εργασιών διαμορφώνεται στις 24.000 ευρώ. Ακόμη και με επιδότηση 95%, ο ιδιοκτήτης θα χρειαστεί να καλύψει την ίδια συμμετοχή, αλλά και κάθε πρόσθετη δαπάνη που υπερβαίνει τον επιλέξιμο προϋπολογισμό.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν αναλογιστούμε ότι πολλές κατοικίες παραμένουν κλειστές όχι επειδή οι ιδιοκτήτες τους δεν επιθυμούν να τις αξιοποιήσουν, αλλά επειδή δεν διαθέτουν τις απαιτούμενες αποταμιεύσεις ή τη δυνατότητα τραπεζικού δανεισμού.
Στην πράξη, ένας ιδιοκτήτης θα πρέπει να διαθέτει ίδια κεφάλαια ή να έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση, προκειμένου να καλύψει το μέρος της ανακαίνισης που δεν επιδοτείται.
Για συνταξιούχους, χαμηλόμισθους και νοικοκυριά που έχουν κληρονομήσει μια παλαιά κατοικία, αυτή η προϋπόθεση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό εμπόδιο.
Υπάρχει, επομένως, ο κίνδυνος ένα πρόγραμμα που σχεδιάστηκε για να ενεργοποιήσει κλειστές κατοικίες να καταστεί περισσότερο προσβάσιμο σε όσους διαθέτουν ήδη οικονομική ρευστότητα, αφήνοντας εκτός ιδιοκτήτες που έχουν πραγματική ανάγκη χρηματοδοτικής στήριξης.
Η αποτελεσματικότητα της παρέμβασης θα εξαρτηθεί όχι μόνο από το ποσοστό επιδότησης, αλλά και από την επάρκεια του επιλέξιμου προϋπολογισμού, την πρόσβαση σε ευέλικτη χρηματοδότηση και την τεχνική υποστήριξη των δικαιούχων.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να επιδοτηθούν ανακαινίσεις, αλλά να αποκτήσουν πραγματική δυνατότητα αξιοποίησης των ακινήτων τους και οι ιδιοκτήτες που σήμερα αδυνατούν να χρηματοδοτήσουν τις απαραίτητες εργασίες.
Η απορρόφηση του προϋπολογισμού δεν μπορεί να αποτελεί από μόνη της κριτήριο επιτυχίας του προγράμματος. Η πραγματική αποτελεσματικότητά του θα κριθεί από το κοινωνικό αποτύπωμα της δημόσιας χρηματοδότησης.
Θα δημιουργηθούν κατοικίες με προσιτά μισθώματα; Θα στηριχθούν ιδιοκτήτες που στερούνται την απαραίτητη ρευστότητα, ώστε να αξιοποιήσουν την περιουσία τους και να αποκτήσουν ένα νέο μηνιαίο εισόδημα; Ή τελικά θα ωφεληθούν κυρίως όσοι διαθέτουν ήδη ίδια κεφάλαια και δυνατότητα δανεισμού;
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ανακαινιστούν περισσότερες κατοικίες, αλλά η δημόσια χρηματοδότηση να παράγει μετρήσιμο κοινωνικό όφελος, τόσο για τους ιδιοκτήτες όσο και για τα νοικοκυριά που αναζητούν προσιτή στέγη.
Από τι θα κριθεί πραγματικά η αποτελεσματικότητα του προγράμματος
Η αποτελεσματικότητα μιας στεγαστικής πολιτικής δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά από τον αριθμό των αιτήσεων ή την απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων. Το ουσιαστικό κριτήριο είναι κατά πόσο η δημόσια χρηματοδότηση μεταφράζεται σε αύξηση της προσφοράς κατοικιών, ενίσχυση των ιδιοκτητών και βελτίωση της πρόσβασης των νοικοκυριών σε προσιτή στέγη.
Στην περίπτωση του νέου προγράμματος, που προβλέπει τη διάθεση των ανακαινισμένων κλειστών κατοικιών αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση, η αξιολόγηση θα πρέπει να βασιστεί σε πέντε συγκεκριμένους δείκτες.
Πρώτον, ο αριθμός των κατοικιών που θα επιστρέψουν πραγματικά στην αγορά. Δεν αρκεί η έγκριση μιας αίτησης. Σημασία έχει πόσα κλειστά ακίνητα θα ανακαινιστούν και τελικά θα εκμισθωθούν.
Δεύτερον, το ύψος των μισθωμάτων. Θα πρέπει να εξεταστεί εάν οι κατοικίες που ανακαινίζονται με δημόσια χρηματοδότηση διατίθενται σε τιμές προσιτές για τα νοικοκυριά ή εάν τα μισθώματα ακολουθούν τα ήδη υψηλά επίπεδα της αγοράς.
Τρίτον, η γεωγραφική κατανομή των παρεμβάσεων. Η αποτελεσματικότητα θα εξαρτηθεί και από το κατά πόσο οι νέες διαθέσιμες κατοικίες θα ενισχύσουν περιοχές όπου καταγράφεται μεγαλύτερη στεγαστική πίεση και περιορισμένη προσφορά.
Τέταρτον, η συμμετοχή ιδιοκτητών με περιορισμένη οικονομική δυνατότητα. Κρίσιμο είναι να διαπιστωθεί εάν το πρόγραμμα θα στηρίξει όσους διατηρούν κλειστές κατοικίες λόγω αδυναμίας χρηματοδότησης της ανακαίνισής τους ή εάν θα αξιοποιηθεί κυρίως από ιδιοκτήτες που διαθέτουν ήδη ίδια κεφάλαια και πρόσβαση σε δανεισμό.
Πέμπτον, το πραγματικό κοινωνικό και οικονομικό όφελος. Πόσοι ιδιοκτήτες θα αποκτήσουν νέο μηνιαίο εισόδημα από μέχρι σήμερα αναξιοποίητα ακίνητα και πόσα νοικοκυριά θα εξασφαλίσουν κατοικία με κόστος στέγασης ανάλογο των οικονομικών τους δυνατοτήτων;
Η απορρόφηση των κονδυλίων θα αποτυπώσει τη χρηματοδοτική υλοποίηση του προγράμματος. Το κοινωνικό του αποτύπωμα, όμως, θα κριθεί από το πόσες κατοικίες θα επιστρέψουν στην αγορά, ποιοι ιδιοκτήτες θα μπορέσουν να τις αξιοποιήσουν και, κυρίως, πόσα νοικοκυριά θα αποκτήσουν πρόσβαση σε πραγματικά προσιτή στέγη.
Τι θα μπορούσε να προβλέπει ένα πρόγραμμα ανακαίνισης με ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα
Η δημόσια χρηματοδότηση για την ανακαίνιση κλειστών κατοικιών θα μπορούσε να συνδεθεί με ένα κλιμακωτό σύστημα ενισχύσεων, ανάλογα με την κοινωνική ανταποδοτικότητα που αναλαμβάνει ο ιδιοκτήτης.
Οι ιδιοκτήτες που επιθυμούν να αναβαθμίσουν την περιουσία τους θα μπορούσαν να ενισχύονται μέσω γενικών προγραμμάτων ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης.
Αντίστοιχα, όσοι δεσμεύονται να διαθέσουν τις κατοικίες τους για μακροχρόνια μίσθωση με προσιτό ενοίκιο θα μπορούσαν να λαμβάνουν αυξημένη επιδότηση, πρόσθετα χρηματοδοτικά κίνητρα και ευνοϊκότερους όρους κάλυψης της ιδίας συμμετοχής.
Το προσιτό μίσθωμα θα μπορούσε να προσδιορίζεται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, λαμβάνοντας υπόψη τις τοπικές τιμές της αγοράς, τα εισοδήματα των νοικοκυριών και τα χαρακτηριστικά της κατοικίας.
Παράλληλα, μεγαλύτερη ενίσχυση θα μπορούσε να κατευθύνεται σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση, με δυνατότητα συνεργασίας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση για τη στέγαση νοικοκυριών που πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη απαιτείται και για τους ιδιοκτήτες που δεν διαθέτουν αποταμιεύσεις ή πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό, μέσω προκαταβολών, ευέλικτων χρηματοδοτικών εργαλείων και τεχνικής υποστήριξης.
Ένα τέτοιο μοντέλο δεν θα λειτουργούσε εις βάρος της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Αντιθέτως, θα συνέδεε την αναβάθμιση της περιουσίας και τη δημιουργία σταθερού εισοδήματος για τον ιδιοκτήτη με ένα συγκεκριμένο και μετρήσιμο κοινωνικό όφελος: την πρόσβαση περισσότερων νοικοκυριών σε προσιτή κατοικία.
Η χαμένη ευκαιρία δεν βρίσκεται στην ανακαίνιση, αλλά στην απουσία ουσιαστικής κοινωνικής ανταποδοτικότητας
Η ενεργοποίηση του νέου προγράμματος αποτελεί μια θετική παρέμβαση για την αξιοποίηση του παλαιού οικιστικού αποθέματος. Η οικονομική ενίσχυση των ιδιοκτητών, η αναβάθμιση κλειστών κατοικιών και η επαναφορά τους στην αγορά μακροχρόνιας μίσθωσης μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της διαθέσιμης προσφοράς.
Ωστόσο, η αύξηση της προσφοράς κατοικιών και η δημιουργία προσιτής στέγης δεν αποτελούν ταυτόσημους στόχους. Η πρώτη αφορά τον αριθμό των διαθέσιμων ακινήτων, ενώ η δεύτερη την πραγματική οικονομική δυνατότητα των νοικοκυριών να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτά.
Η Πολιτεία είχε τη δυνατότητα να συνδέσει τη δημόσια χρηματοδότηση με συγκεκριμένες δεσμεύσεις για μισθώματα χαμηλότερα από τα αντίστοιχα αγοραία επίπεδα, δημιουργώντας σταδιακά ένα νέο απόθεμα προσιτών κατοικιών, χωρίς να απαιτείται αποκλειστικά η κατασκευή νέων.
Αντίθετα, ο υφιστάμενος σχεδιασμός προβλέπει υποχρεωτική μακροχρόνια μίσθωση και σταθερό ενοίκιο για τα πρώτα τρία χρόνια, χωρίς όμως να συνδέει το αρχικό μίσθωμα με συγκεκριμένα κριτήρια προσιτότητας.
Η ουσιαστική χαμένη ευκαιρία είναι ότι μια δημόσια επένδυση θα μπορούσε να αποτελέσει την αφετηρία δημιουργίας ενός νέου αποθέματος προσιτών μισθώσεων, με συγκεκριμένους κοινωνικούς στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα. Αντί γι’ αυτό, η κοινωνική ανταποδοτικότητα παραμένει περιορισμένη στον σχεδιασμό της παρέμβασης.
Η αύξηση της προσφοράς κατοικιών αποτελεί σημαντικό βήμα για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης και μπορεί να συμβάλει μεσοπρόθεσμα στην αποκλιμάκωση των πιέσεων στην αγορά ενοικίων.
Ωστόσο, χωρίς συγκεκριμένα κριτήρια προσιτότητας κατά τον καθορισμό του αρχικού μισθώματος, δεν διασφαλίζεται ότι οι κατοικίες που ανακαινίζονται με δημόσια χρηματοδότηση θα είναι οικονομικά προσβάσιμες στα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες στεγαστικές δυσκολίες.
Αυτή είναι η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε ένα πρόγραμμα αναβάθμισης του οικιστικού αποθέματος και σε μια στοχευμένη κοινωνική στεγαστική πολιτική.
Από την ανακαίνιση στην προσιτή κατοικία: Το πραγματικό κοινωνικό αποτύπωμα
Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης απαιτεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική που θα συνδέει την αξιοποίηση των κλειστών κατοικιών με τα πραγματικά εισοδήματα των πολιτών, τις ανάγκες των νοικοκυριών και τη δημιουργία οικονομικά προσιτών επιλογών στέγασης.
Το νέο πρόγραμμα μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, όταν διατίθενται εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ δημόσιων και ευρωπαϊκών πόρων, η αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στον αριθμό των αιτήσεων, των ανακαινισμένων ακινήτων ή στο ποσοστό απορρόφησης του προϋπολογισμού.
Οφείλει να εξετάζει πόσοι ιδιοκτήτες που αδυνατούσαν να χρηματοδοτήσουν την ανακαίνιση της περιουσίας τους κατάφεραν τελικά να την αξιοποιήσουν, αποκτώντας ένα νέο μηνιαίο εισόδημα, αλλά και πόσα νοικοκυριά απέκτησαν πρόσβαση σε κατοικία με πραγματικά προσιτό μίσθωμα.
Διότι δεν αρκεί να επιστρέψουν τα κλειστά σπίτια στην αγορά. Πρέπει να μπορούν να επιστρέψουν και οι πολίτες στην προοπτική μιας οικονομικά προσιτής κατοικίας.
Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να καταγραφεί ακόμη μία επιτυχημένη απορρόφηση κονδυλίων, χωρίς το αντίστοιχο κοινωνικό αποτέλεσμα.
Το πραγματικό μέτρο επιτυχίας μιας στεγαστικής πολιτικής δεν είναι πόσα εκατομμύρια ευρώ δαπανήθηκαν, αλλά πόσες πραγματικές στεγαστικές ανάγκες καλύφθηκαν. Γιατί η δημόσια χρηματοδότηση αποκτά ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα όταν το όφελός της φτάνει τόσο στον ιδιοκτήτη όσο και στον πολίτη που αναζητά αξιοπρεπή και προσιτή στέγη.
