Η αντικατάσταση του συμβατικού αλατιού με ένα υποκατάστατο εμπλουτισμένο με κάλιο θα μπορούσε να αποτρέψει σχεδόν 3 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας μελέτης, η οποία ανέλυσε δεδομένα από 193 χώρες και εξέτασε τις πιθανές επιπτώσεις της αλλαγής στις διατροφικές συνήθειες δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, η ευρύτερη χρήση του υποκατάστατου αλατιού θα μπορούσε να αποτρέψει επίσης περισσότερα από 10 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρδιαγγειακών και νεφρικών παθήσεων ετησίως. Η παρέμβαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, επειδή αντιμετωπίζει ταυτόχρονα δύο βασικούς παράγοντες κινδύνου: την υπερβολική πρόσληψη νατρίου και τη χαμηλή κατανάλωση καλίου.
Η ανάλυση, με επικεφαλής το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας George, εξέτασε διαφορετικά σενάρια αντικατάστασης του αλατιού για περίπου 4,6 δισεκατομμύρια ενήλικες σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ακόμη και περιορισμένες και στοχευμένες αλλαγές, ιδιαίτερα μεταξύ των ανθρώπων που έχουν ήδη υψηλή αρτηριακή πίεση, θα μπορούσαν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη για τη δημόσια υγεία.
Πώς λειτουργεί το υποκατάστατο του αλατιού με κάλιο
Το αλάτι εμπλουτισμένο με κάλιο περιέχει χλωριούχο κάλιο, το οποίο αντικαθιστά μέρος του χλωριούχου νατρίου που υπάρχει στο κοινό επιτραπέζιο αλάτι. Έχει παρόμοια εμφάνιση και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αντίστοιχο τρόπο στη μαγειρική, ενώ η γεύση του είναι αρκετά κοντά σε εκείνη του συμβατικού αλατιού.
Η βασική διαφορά είναι ότι περιέχει λιγότερο νάτριο και περισσότερο κάλιο. Ο περιορισμός του νατρίου μπορεί να συμβάλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης, ενώ η αυξημένη πρόσληψη καλίου συνδέεται επίσης με καλύτερο έλεγχο της πίεσης. Με αυτόν τον τρόπο, το υποκατάστατο αλατιού μπορεί να προσφέρει διπλό όφελος, χωρίς να απαιτείται μια ριζική αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες.
«Η υπερβολική κατανάλωση νατρίου και η ανεπαρκής πρόσληψη καλίου αποτελούν αποδεδειγμένους παράγοντες που συμβάλλουν στην υψηλή αρτηριακή πίεση. Η υπέρταση, με τη σειρά της, αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εγκεφαλικών επεισοδίων, καρδιακών προσβολών και νεφροπαθειών», δήλωσε ο Μπρους Νιλ, ανώτερος καθηγητής και ερευνητής στο Ινστιτούτο George.
Η υπέρταση και οι επιπτώσεις της στην υγεία
Η υψηλή αρτηριακή πίεση επηρεάζει περίπου 1,4 δισεκατομμύρια ενήλικες ηλικίας 30 έως 79 ετών παγκοσμίως, δηλαδή περίπου έναν στους τρεις ανθρώπους αυτής της ηλικιακής ομάδας. Συχνά δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα, γεγονός που την έχει καταστήσει γνωστή ως «σιωπηλό» παράγοντα κινδύνου.
Όταν παραμένει αρρύθμιστη, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στην καρδιά, τον εγκέφαλο και τους νεφρούς. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα προκάλεσαν 19,2 εκατομμύρια θανάτους το 2023, αριθμός σχεδόν 50% υψηλότερος σε σύγκριση με τρεις δεκαετίες νωρίτερα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ενέκρινε το 2025 τη χρήση αλατιού εμπλουτισμένου με κάλιο ως μέτρο για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης και του καρδιαγγειακού κινδύνου. Η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί σε επίπεδο πληθυσμού, καθώς αφορά ένα προϊόν που χρησιμοποιείται καθημερινά και δεν απαιτεί τη συνεχή λήψη φαρμάκων.
Σημαντικά οφέλη ακόμη και χωρίς καθολική αντικατάσταση
Οι ερευνητές εξέτασαν αρκετά πιθανά σενάρια, μεταξύ των οποίων την αντικατάσταση του αλατιού που χρησιμοποιείται στα νοικοκυριά, στα εστιατόρια και στα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Η αντικατάσταση μόνο του επιτραπέζιου αλατιού που χρησιμοποιείται στο σπίτι θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 1,85 εκατομμύρια θανάτους και 6,19 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρδιαγγειακών και χρόνιων νεφρικών παθήσεων κάθε χρόνο.
Σε διαφορετικό σενάριο, η αντικατάσταση του αλατιού αποκλειστικά στα επεξεργασμένα τρόφιμα και στα γεύματα εστιατορίων θα μπορούσε να αποτρέψει επιπλέον 1,56 εκατομμύρια θανάτους και 5,46 εκατομμύρια νέα περιστατικά ασθενειών ετησίως.
Ιδιαίτερα ενθαρρυντικά ήταν και τα αποτελέσματα για πιο στοχευμένες παρεμβάσεις. Εάν το 80% των ανθρώπων με διαγνωσμένη υπέρταση αντικαθιστούσε το αλάτι που χρησιμοποιεί στο σπίτι με το υποκατάστατο, το μοντέλο προέβλεψε περίπου 590.000 λιγότερους θανάτους κάθε χρόνο. Μεταξύ των ατόμων που λαμβάνουν θεραπεία για την υπέρταση, αντίστοιχο ποσοστό υιοθέτησης θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 480.000 θανάτους ετησίως.
«Η παγκόσμια μετάβαση από το συμβατικό αλάτι σε ένα υποκατάστατο εμπλουτισμένο με κάλιο είναι ένας φιλόδοξος στόχος. Ωστόσο, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για να εξετάσουν οι χώρες τις δυνατότητες που προσφέρει. Πρόκειται για μια παρέμβαση με πολύ μεγαλύτερες προοπτικές και σημαντικά χαμηλότερο κόστος σε σύγκριση με πολλές φαρμακευτικές θεραπείες», ανέφερε ο Νιλ.
Ποιες χώρες θα μπορούσαν να ωφεληθούν περισσότερο
Τα οφέλη δεν θα ήταν ίδια σε όλες τις χώρες, καθώς διαφέρουν οι διατροφικές συνήθειες, η κατανάλωση αλατιού και η συχνότητα της υπέρτασης.
Σύμφωνα με το σενάριο της πλήρους αντικατάστασης, η Κίνα θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 1,08 εκατομμύρια θανάτους και 3,61 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρδιαγγειακών και νεφρικών παθήσεων κάθε χρόνο. Η Ινδία θα μπορούσε να αποτρέψει σχεδόν 400.000 θανάτους και 1,53 εκατομμύρια νέα περιστατικά, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να αποφευχθούν περίπου 105.000 θάνατοι και 492.000 νέα περιστατικά ασθενειών ετησίως.
Η αποτελεσματικότητα του μέτρου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πού καταναλώνεται το μεγαλύτερο μέρος του αλατιού. Σε πολλές περιοχές του κόσμου, το αλάτι που προστίθεται στο φαγητό κατά το μαγείρεμα στο σπίτι αποτελεί σημαντική πηγή νατρίου. Στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, αντίθετα, πάνω από το 70% της πρόσληψης αλατιού προέρχεται από επεξεργασμένα τρόφιμα και γεύματα εστιατορίων.
Για τον λόγο αυτό, η επιτυχία του υποκατάστατου αλατιού απαιτεί συνεργασία με τη βιομηχανία τροφίμων και τον κλάδο της εστίασης, καθώς και σαφή ενημέρωση των καταναλωτών.
Ποιοι πρέπει να προσέχουν την πρόσληψη καλίου
Παρά τα πιθανά οφέλη, το αλάτι εμπλουτισμένο με κάλιο δεν είναι κατάλληλο για όλους. Τα άτομα των οποίων οι νεφροί δεν απομακρύνουν αποτελεσματικά το πλεονάζον κάλιο από το αίμα ενδέχεται να εμφανίσουν υπερκαλιαιμία. Η κατάσταση αυτή μπορεί να διαταράξει την ηλεκτρική λειτουργία της καρδιάς και να γίνει επικίνδυνη.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται από ανθρώπους με προχωρημένη νεφρική νόσο, καθώς και από όσους λαμβάνουν φάρμακα που μπορεί να αυξήσουν τα επίπεδα καλίου στο αίμα. Η χρήση του προϊόντος από αυτές τις ομάδες θα πρέπει να γίνεται μόνο μετά από ιατρική συμβουλή και, όπου απαιτείται, με τακτική παρακολούθηση.
«Τα άτομα με σοβαρή νεφρική νόσο και όσοι λαμβάνουν φάρμακα που αυξάνουν σημαντικά τα επίπεδα καλίου πρέπει να λαμβάνουν προφυλάξεις. Οι κίνδυνοι μπορούν να περιοριστούν μέσω της σωστής ενημέρωσης, της κατάλληλης επισήμανσης των προϊόντων και της ιατρικής παρακολούθησης», δήλωσε ο καθηγητής Βιβέκ Τζα, νεφρολόγος και ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο George στην Ινδία.
Συνολικά, το υποκατάστατο αλατιού με κάλιο παρουσιάζει σημαντικές δυνατότητες ως οικονομικό και εύκολα εφαρμόσιμο μέτρο πρόληψης. Δεν αντικαθιστά την ισορροπημένη διατροφή, τη μείωση της συνολικής κατανάλωσης αλατιού ή την ιατρική θεραπεία, μπορεί όμως να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση της υπέρτασης και των επιπλοκών της. Με σωστή ενημέρωση και προσαρμογή στις ανάγκες κάθε χώρας, η αλλαγή αυτή θα μπορούσε να αποτρέψει σχεδόν 3 εκατομμύρια θανάτους τον χρόνο.
