Για τρίτη φορά μέσα σε λίγες εβδομάδες, οι τεχνολογικές μετοχές δέχονται ισχυρές πιέσεις, προκαλώντας ανησυχία στους επενδυτές για το εάν η εντυπωσιακή άνοδος των τελευταίων ετών πλησιάζει στο τέλος της. Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον η τεχνητή νοημοσύνη, ένας κλάδος που έχει συγκεντρώσει τεράστιες επενδύσεις, υψηλές προσδοκίες και αποτιμήσεις πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Οι ανησυχίες εντείνονται, καθώς πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι η χρηματιστηριακή αξία αρκετών εταιρειών μπορεί να μην ανταποκρίνεται στις πραγματικές οικονομικές τους δυνατότητες. Σε ανάλυσή τους, οι Financial Times εξετάζουν το ενδεχόμενο η επενδυτική έκρηξη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη να εξελιχθεί σε νέα χρηματιστηριακή φούσκα, με συνέπειες που θα ξεπεράσουν τα όρια του τεχνολογικού κλάδου.
Το γεγονός ότι η τεχνολογία έχει ήδη αποδείξει τη χρησιμότητά της δεν σημαίνει ότι όλες οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε αυτήν θα καταφέρουν να δικαιολογήσουν τα ποσά που έχουν επενδυθεί. Η ιστορία της τεχνολογίας προσφέρει άλλωστε ένα σημαντικό προηγούμενο: στα τέλη της δεκαετίας του 1990, το διαδίκτυο άλλαξε την οικονομία, χωρίς αυτό να αποτρέψει την κατάρρευση των τεχνολογικών μετοχών το 2000.
Η μεγάλη πτώση των τεχνολογικών μετοχών
Η συνεδρίαση της Πέμπτης 5 Νοεμβρίου έφερε νέες ισχυρές απώλειες στη Wall Street. Ο Nasdaq υποχώρησε περίπου 5%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση των τελευταίων 19 μηνών. Οι μεγαλύτερες πιέσεις σημειώθηκαν στις εταιρείες που συνδέονται με την κατασκευή υποδομών για την τεχνητή νοημοσύνη.
Η μετοχή της CoreWeave έχασε 10% μέσα σε μία ημέρα, ενώ από το υψηλό του Μαΐου οι συνολικές απώλειες έφτασαν το 70%. Η Sandisk υποχώρησε κατά 22% και η Micron κατά 17%. Οι κινήσεις αυτές αποτυπώνουν τη μεταστροφή της επενδυτικής ψυχολογίας: οι αγορές δεν επιβραβεύουν πλέον αυτόματα κάθε εταιρεία που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Οι επενδυτές εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικοί απέναντι σε επιχειρήσεις που χρειάζονται τεράστια κεφάλαια για να επεκτείνουν τις εγκαταστάσεις τους, χωρίς να είναι σαφές πότε και σε ποιον βαθμό οι δαπάνες αυτές θα μετατραπούν σε έσοδα και κέρδη. Η κατασκευή κέντρων δεδομένων, η αγορά εξοπλισμού υψηλού κόστους και η εξασφάλιση επαρκούς υπολογιστικής ισχύος απαιτούν επενδύσεις δισεκατομμυρίων, οι οποίες αυξάνουν την έκθεση των εταιρειών σε επιτόκια, καθυστερήσεις και μειωμένη ζήτηση.
Η τεχνητή νοημοσύνη και η αλληλεξάρτηση των εταιρειών
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία ανησυχίας αφορά τον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτείται η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Μεγάλο μέρος της επέκτασης στηρίζεται σε δανεισμό, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι συμφωνίες χρηματοδότησης είναι σύνθετες και δημιουργούν ισχυρούς δεσμούς μεταξύ εταιρειών του ίδιου κλάδου.
Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών έχει επισημάνει ότι σημαντικό ποσοστό των χρημάτων που επενδύονται σε εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης προέρχεται από άλλες επιχειρήσεις του ίδιου οικοσυστήματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία της BIS, σχεδόν το 29% της αξίας των επενδυτικών συμφωνιών στις οποίες συμμετείχαν εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης κατευθύνθηκε σε άλλες επιχειρήσεις του κλάδου. Παράλληλα, πάνω από το 55% των επενδύσεων που δέχθηκαν αυτές οι εταιρείες προήλθε από άλλες επιχειρήσεις τεχνητής νοημοσύνης.
Η αλληλεξάρτηση αυτή μπορεί να γίνει επικίνδυνη εάν περιοριστεί η χρηματοδότηση ή μειωθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών. Μια εταιρεία που αντιμετωπίζει προβλήματα ενδέχεται να επηρεάσει τους επενδυτές, τους προμηθευτές και τους συνεργάτες της, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις σε ολόκληρη την αγορά. Όσο περισσότερες επιχειρήσεις βασίζονται η μία στην άλλη για κεφάλαια, συμβόλαια ή υποδομές, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μετάδοσης μιας κρίσης.
Οι αντιδράσεις για τα κέντρα δεδομένων στις ΗΠΑ
Πρόσθετη πίεση στις τεχνολογικές επιχειρήσεις ασκούν οι αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών στις ΗΠΑ για την κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων. Οι εγκαταστάσεις αυτές απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού, ενώ η λειτουργία τους επιβαρύνει τα τοπικά δίκτυα και προκαλεί ανησυχίες για την αύξηση του κόστους στα νοικοκυριά.
Κατά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές, το ζήτημα βρέθηκε σε αρκετές περιπτώσεις στην εκλογική ατζέντα. Οι ψηφοφόροι τάχθηκαν επανειλημμένα υπέρ περιορισμών ή αυστηρότερων όρων για την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων, στέλνοντας μήνυμα στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες.
Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει περισσότερη γραφειοκρατία, αυξημένα έξοδα και πιθανές καθυστερήσεις στα επενδυτικά σχέδια. Όπως επισημαίνει ο Frank Flight της Citadel Securities, ορισμένα έργα μπορεί να μεταφερθούν σε πολιτείες με ευνοϊκότερο κανονιστικό πλαίσιο. Ωστόσο, η εξεύρεση νέων τοποθεσιών, η εξασφάλιση ηλεκτρικής ενέργειας και η έκδοση των απαραίτητων αδειών απαιτούν χρόνο.
Το πρόβλημα είναι εντονότερο για τις εταιρείες που έχουν ήδη δανειστεί μεγάλα ποσά, υπολογίζοντας ότι τα κέντρα δεδομένων θα ολοκληρωθούν και θα λειτουργήσουν σύμφωνα με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα. Κάθε καθυστέρηση μπορεί να αυξήσει το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και να μεταθέσει ακόμη περισσότερο την έναρξη της κερδοφορίας.
Το σενάριο για απώλειες 200 δισ. δολαρίων
Οι συνέπειες μιας σοβαρής υποχώρησης στην αγορά της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να επεκταθούν πολύ πέρα από τις μετοχές των τεχνολογικών εταιρειών. Ο Dario Perkins της ερευνητικής εταιρείας TS Lombard παρουσίασε τον Οκτώβριο ένα ιδιαίτερα δυσμενές σενάριο για την πορεία των αγορών.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, μια μεγάλη κατάρρευση των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλειες τουλάχιστον 30% για τις αμερικανικές μετοχές και σε πιστωτικές ζημιές έως 200 δισ. δολάρια. Σε μια τέτοια περίπτωση, δεν αποκλείεται να ακολουθήσει κύμα αθετήσεων δανειακών υποχρεώσεων από επιχειρήσεις που έχουν επενδύσει μεγάλα ποσά στην ανάπτυξη υποδομών.
Ο Perkins διευκρινίζει ότι πρόκειται για δυσμενές σενάριο και όχι για πρόβλεψη της πορείας των αγορών. Η εκτίμηση, ωστόσο, δείχνει πόσο μεγάλη έχει γίνει η έκθεση του αμερικανικού χρηματιστηρίου στην τεχνητή νοημοσύνη και πόσο στενά συνδέονται πλέον οι αποτιμήσεις, ο δανεισμός και οι επενδύσεις στον κλάδο.
Πότε θα φανεί αν οι επενδύσεις αποδίδουν
Για τους επενδυτές, το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η τεχνολογική πρόοδος, αλλά και η ικανότητα των επιχειρήσεων να εμφανίσουν έσοδα και κέρδη ανάλογα με τα κεφάλαια που έχουν διαθέσει. Οι εταιρείες υποδομών καλούνται να δικαιολογήσουν τις υψηλές αποτιμήσεις τους, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος χρηματοδότησης, ενεργειακούς περιορισμούς και καθυστερήσεις στην υλοποίηση των σχεδίων τους.
Η πρόσφατη αναταραχή μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή, καθώς η ζήτηση για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης παραμένει ισχυρή. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να αποκλείσει μια βαθύτερη διόρθωση, ιδιαίτερα εάν οι εταιρείες δεν καταφέρουν να μετατρέψουν τις επενδύσεις τους σε σταθερές ταμειακές ροές.
Η σύγκριση με τη φούσκα του διαδικτύου παραμένει επίκαιρη. Η τεχνολογική επανάσταση μπορεί να είναι πραγματική και να αλλάξει ριζικά την οικονομία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι σημερινές αποτιμήσεις θα αντέξουν στη δοκιμασία του χρόνου. Το σενάριο για κραχ στις αγορές και απώλειες 200 δισ. στην τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί βεβαιότητα, αποτελεί όμως προειδοποίηση: η τεχνολογική καινοτομία δεν εξαλείφει τους οικονομικούς κινδύνους, ούτε εγγυάται από μόνη της βιώσιμες αποδόσεις.
