Οι αίθουσες διδασκαλίας στα πανεπιστήμια των Τιράνων εδώ και μέρες είναι άδειες. Φοιτητές απέχουν από τα μαθήματα, αλλά και μαθητές λυκείου συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις. Επίσης, χιλιάδες πολίτες βρίσκονται στους δρόμους της πρωτεύσας της Αλβανίας, αλλά και ορισμένων από τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας, σε μια αναμέτρηση που ξεπερνά πλέον τα όρια μιας διαμαρτυρίας για τα προβλήματα της εκπαίδευσης. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα, ο οποίος να σημειωθεί πως κυβερνά την Αλβανία από το 2013 και έχει κερδίσει τέσσερις συνεχόμενες κοινοβουλευτικές εκλογές, με την τελευταία πριν μόλις 16 μήνες.
Η σημερινή έκρηξη στην Αλβανία δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στα τέλη Μαΐου, με την αποκαλούμενη «Επανάσταση των Φλαμίνγκο», αρχικά με επίκεντρο ένα μεγάλο τουριστικό σχέδιο στην προστατευόμενη παράκτια περιοχή Ζβέρνετ, το οποίο συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Προέδρου Τραμπ. Σταδιακά, όμως, τα αιτήματα διευρύνθηκαν: εκπαίδευση, κόστος ζωής, διαφθορά, λειτουργία των θεσμών και, τελικά, πολιτική αλλαγή.
Τους τελευταίους μήνες οι διαμαρτυρίες ήταν σε μεγάλο βαθμό ειρηνικές. Τώρα η εικόνα έχει αλλάξει. Στα Τίρανα σημειώθηκαν συγκρούσεις, εμπρησμοί και εκτεταμένες φθορές, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας προχώρησαν σε συλλήψεις. Παράλληλα, οι φοιτητές δηλώνουν αποφασισμένοι να συνεχίσουν. Απέρριψαν και τη συμβολική πρόσκληση του Ράμα για διάλογο, αναποδογυρίζοντας τις πλαστικές καρέκλες που είχαν τοποθετηθεί έξω από το πρωθυπουργικό μέγαρο ως κάλεσμα για να καθίσουν σε μια συζήτηση. Το μήνυμά τους είναι ότι, έπειτα από μήνες κινητοποιήσεων, περιμένουν πλέον συγκεκριμένες απαντήσεις και λύσεις. Κι αρκετοί ζητούν και την παραίτηση του Αλβανού πρωθυπουργού, αίτημα που μπορεί να αποκτήσει επιπλέον δυναμική τώρα μετά και τις εξελίξεις στη Σερβία, με την αλλαγή του καθεστώτος Boύσιτς.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι, τελικά, το πόσο βαθιά φτάνει αυτή η κοινωνική κινητοποίηση στη Αλβανία. Στο πλευρό των φοιτητών εμφανίζονται πανεπιστημιακοί, εκπαιδευτικοί και πολίτες διαφορετικών ηλικιών, ενώ διαδηλώσεις καταγράφονται και έξω από τα Τίρανα. Περισσότεροι από 1.300 καθηγητές και μέλη πανεπιστημιακού προσωπικού έχουν υπογράψει αίτημα για αποχώρηση του Ράμα και σχηματισμό υπηρεσιακής κυβέρνησης.
Από την πλευρά του, ο Αλβανός πρωθυπουργός επεδίωξε να διαχωρίζει την ειρηνική διαμαρτυρία από τη βία. Δήλωσε ανοικτός στην επικοινωνία, απέκλεισε όμως την παραίτησή του και υποστήριξε ότι πίσω από μέρος των επεισοδίων υπάρχουν οργανωμένες προσπάθειες αποσταθεροποίησης, ακόμη και ένας «υβριδικός πόλεμος» που μπορεί να πλήξει την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Ταυτόχρονα, οι αρχές έλαβαν αυστηρότερα αστυνομικά και δικαστικά μέτρα, ενώ και από την άλλη πλευρά κυκλοφορούν σενάρια ξένων παρεμβάσεων, από ισραηλινή συνδρομή μέχρι ανάμειξη της Σερβίας. Οι Βρυξέλλες, πάντως, ζήτησαν αυτοσυγκράτηση και διάλογο.
Κι όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η αλβανική πολιτική ζωή δοκιμάζεται από υποθέσεις σκανδάλων που αφορούν υψηλόβαθμα πρόσωπα. Στο προσκήνιο βρίσκονται έρευνες και κατηγορίες που αγγίζουν από την πρώην αναπληρώτρια πρωθυπουργό Μπελίντα Μπαλούκου έως την πρώην επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών Βλόρα Χισένι, ενισχύοντας τη δημόσια συζήτηση γύρω από τη διαφθορά, τη διαφάνεια και τη λειτουργία των θεσμών.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό ερώτημα: μπορούν οι φοιτητές να μετατρέψουν τη διαμαρτυρία σε πραγματική αλλαγή, όπως στη Σερβία ; Η αμφισβήτηση δεν αφορά πλέον μόνο τον Ράμα. Συνθήματα στρέφονται και κατά του ηγέτη της αντιπολίτευσης Σαλί Μπερίσα, ενώ ένα τμήμα της νεότερης γενιάς εμφανίζεται να αμφισβητεί συνολικά το πολιτικό σύστημα των τελευταίων δεκαετιών. Όμως μια κοινωνική κινητοποίηση χρειάζεται και πολιτική διέξοδο. Ποια μπορεί να είναι αυτή σε μια χώρα όπου ο Ράμα έχει κερδίσει τέσσερις συνεχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις, την τελευταία μόλις τον Μάιο του 2025; Και τέλος, ποια μπορεί να είναι η επίδραση της νίκης του «Κόμματος των Φοιτητών» στη Σερβία πάνω στα κινήματα της Αλβανίας ;
Τα ζητήματα συζητώνται στο 89ο podcast που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTNews Radio και το ERTecho. Kαλεσμένοι είναι ο Ιλίρ Πάτσο, ομογενής δημοσιογράφος και κεντρικός παρουσιαστής του μεγαλύτερου αλβανικού τηλεοπτικού καναλιού TOP TV, πρώην ανταποκριτής του ΑΠΕ και της Ελληνικής Υπηρεσίας του BBC στην Αλβανία και ο Σταύρος Τζίμας, Διευθυντής του ΑΠΕ-ΜΠΕ Β. Ελλάδας, αρθρογράφος της «Καθημερινής» και συγγραφέας έργων για τις βαλκανικές χώρες και ειδικότερα για την Αλβανία.
Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές (με πρώτη ανάρτηση στο ERTecho τα Σάββατα και τις Κυριακές στην ενότητα Podcasts>ERTNews Radio), ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε pod εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.
