Με το Μαυροβούνιο να πλησιάζει στην ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων και την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία να καταγράφουν σημαντική πρόοδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 4 Νοεμβρίου το «πακέτο διεύρυνσης» για το 2026. Η έκθεση περιλαμβάνει ενδεικτικούς οδικούς χάρτες για τις τέσσερις χώρες, καθώς και συγκεκριμένα ορόσημα για τον επόμενο χρόνο.
Το βασικό μήνυμα της Κομισιόν είναι ότι η ταχύτητα προσέγγισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται από την ποιότητα και τη συνέπεια των μεταρρυθμίσεων. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. «Βήμα βήμα, οικοδομούμε μια πιο ολοκληρωμένη, ισχυρότερη Ένωση», δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Η διεύρυνση δεν παρουσιάζεται πλέον μόνο ως σχέδιο οικονομικής ανάπτυξης. Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί, παράλληλα, επένδυση στη σταθερότητα και τη συλλογική ασφάλεια της Ευρώπης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο γεωπολιτικών εντάσεων.
Το Μαυροβούνιο πλησιάζει στην τελική ευθεία
Το Μαυροβούνιο παραμένει η πιο προχωρημένη υποψήφια χώρα. Μέχρι σήμερα έχει κλείσει προσωρινά 21 διαπραγματευτικά κεφάλαια και, σύμφωνα με την Επιτροπή, θα μπορούσε να ολοκληρώσει προσωρινά και τα υπόλοιπα έως το τέλος του 2026, εφόσον υπάρξει η απαραίτητη συμφωνία από τα κράτη-μέλη.
Παράλληλα, προχωρά η προετοιμασία της συνθήκης προσχώρησης, καθώς και του χρηματοδοτικού πλαισίου που θα συνοδεύσει την ένταξή του. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την εικόνα ότι το Μαυροβούνιο βρίσκεται πιο κοντά από κάθε άλλη χώρα στην ολοκλήρωση της διαπραγματευτικής διαδικασίας.
Ωστόσο, η Κομισιόν προειδοποιεί ότι η τελική ευθεία δεν σημαίνει αυτόματη επιτυχία. Απαιτούνται σταθερές και διαρκείς μεταρρυθμίσεις, αποτελεσματική εφαρμογή των νόμων και ευρεία πολιτική συναίνεση. Η λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και η ενίσχυση του κράτους δικαίου θα παραμείνουν καθοριστικοί παράγοντες μέχρι την ολοκλήρωση των επόμενων βημάτων.
Η Αλβανία ακολουθεί με φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα
Η Αλβανία άνοιξε την τελευταία ομάδα διαπραγματευτικών κεφαλαίων και εκπλήρωσε τα ενδιάμεσα κριτήρια που αφορούν τα κεφάλαια του κράτους δικαίου. Η εξέλιξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για το προσωρινό κλείσιμο τεσσάρων κεφαλαίων.
Ο στόχος της ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων το 2027 χαρακτηρίζεται από την Επιτροπή φιλόδοξος, αλλά εφικτός. Για να επιτευχθεί, η χώρα θα πρέπει να διατηρήσει τη μεταρρυθμιστική της δυναμική και να ενισχύσει τον ουσιαστικό πολιτικό διάλογο.
Η Επιτροπή αναφέρεται επίσης στη σημαντική κινητοποίηση των πολιτών, η οποία θεωρείται η μεγαλύτερη από τη δημοκρατική μετάβαση της χώρας. Η συμμετοχή της κοινωνίας μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης για την επιτάχυνση των αλλαγών, αλλά και ως ένδειξη ότι οι ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις έχουν ευρύτερη κοινωνική σημασία.
Οι στόχοι της Μολδαβίας και της Ουκρανίας
Η Μολδαβία και η Ουκρανία άνοιξαν από τέσσερις ομάδες διαπραγματευτικών κεφαλαίων κατά το τελευταίο έτος. Η Επιτροπή εκτιμά ότι και οι δύο χώρες έχουν εκπληρώσει τις προϋποθέσεις για το άνοιγμα όλων των υπόλοιπων ομάδων, γεγονός που δημιουργεί πιο σαφή προοπτική για την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων.
Για τη Μολδαβία, ο στόχος είναι η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων στις αρχές του 2028. Η επίτευξη αυτού του ορόσημου προϋποθέτει συνέχιση των θεσμικών μεταρρυθμίσεων, ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας και σταθερή ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Για την Ουκρανία, η οποία συνεχίζει την ενταξιακή της πορεία εν μέσω του ρωσικού πολέμου, ο αντίστοιχος στόχος τοποθετείται στο τέλος του 2028. Η Κομισιόν αναγνωρίζει την πρόοδο σε επιμέρους τομείς, καθώς και τη συνολικά ανεξάρτητη και αποτελεσματική λειτουργία των εξειδικευμένων θεσμών κατά της διαφθοράς.
Παράλληλα, ζητά επιτάχυνση στην εκπλήρωση των κριτηρίων που αφορούν το κράτος δικαίου, τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, τη δημόσια διοίκηση και την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις εθνικές μειονότητες.
Οι χρονικοί στόχοι που περιλαμβάνονται στο πακέτο αφορούν την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων και όχι συγκεκριμένες ημερομηνίες ένταξης. Η τελική προσχώρηση θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση όλων των απαιτούμενων διαδικασιών και την ομόφωνη έγκριση των κρατών-μελών.
Στασιμότητα και οπισθοδρόμηση σε άλλες υποψήφιες χώρες
Η εικόνα είναι λιγότερο θετική για αρκετές άλλες υποψήφιες χώρες. Η Σερβία δεν κατέγραψε ουσιαστική πρόοδο στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Η Επιτροπή διαπιστώνει αυξανόμενη κοινωνική πόλωση και αρνητικές εξελίξεις σε βασικά ζητήματα της ενταξιακής διαδικασίας. Παράλληλα, η ευθυγράμμιση με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας της ΕΕ παραμένει χαμηλή.
Η Κομισιόν ζητά επίσης την εφαρμογή των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον διάλογο Βελιγραδίου–Πρίστινας. Για τη Βόρεια Μακεδονία, κρίσιμο ζήτημα παραμένουν οι συνταγματικές τροποποιήσεις που έχει δεσμευθεί να υιοθετήσει, παρά την πρόοδο στην εφαρμογή της μεταρρυθμιστικής ατζέντας.
Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη καταγράφεται αυξανόμενη απομάκρυνση από την ευρωπαϊκή πορεία, ενώ στο Κόσοβο η παρατεταμένη θεσμική κρίση ανέκοψε την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων. Η Επιτροπή αναφέρει, ωστόσο, ότι ήρε τα μέτρα κατά του Κοσόβου μετά τη μεταβίβαση της τοπικής διακυβέρνησης στον βορρά, γεγονός που επέτρεψε την επανεκκίνηση του θεσμικού διαλόγου και της χρηματοδοτικής βοήθειας.
Η Τουρκία παραμένει υποψήφια χώρα και σημαντικός εταίρος της ΕΕ, όμως η απόσταση ανάμεσα στον διακηρυγμένο στόχο της ένταξης και την υποχώρηση στα δημοκρατικά κριτήρια διευρύνεται. Για τη Γεωργία, η Επιτροπή διατηρεί την εκτίμηση ότι είναι υποψήφια «μόνο κατ’ όνομα», καθώς η ενταξιακή διαδικασία παραμένει ουσιαστικά παγωμένη λόγω της υπονόμευσης των δημοκρατικών αρχών, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Σταδιακή ενσωμάτωση πριν από την πλήρη ένταξη
Παράλληλα με τους οδικούς χάρτες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε κοινό πλαίσιο για την πιο οργανωμένη σταδιακή ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών σε στρατηγικούς τομείς. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ενέργεια, οι μεταφορές, η ψηφιακή πολιτική και η άμυνα.
Στόχος είναι οι υποψήφιες χώρες να αποκομίζουν συγκεκριμένα οφέλη πριν από την πλήρη ένταξη, υπό σαφείς προϋποθέσεις και με δυνατότητα αναστροφής των σχετικών βημάτων, εφόσον δεν τηρούνται οι δεσμεύσεις. Μέσα στους επόμενους έξι μήνες αναμένεται να ξεκινήσουν διάλογοι με τους εταίρους, ώστε να προσδιοριστούν οι επιμέρους ευκαιρίες συνεργασίας και οι διαθέσιμες πηγές χρηματοδότησης.
Οι οδικοί χάρτες θα επικαιροποιούνται ανάλογα με την πρόοδο κάθε χώρας και δεν αποτελούν αυτόματη εγγύηση προσχώρησης. Το Συμβούλιο της ΕΕ θα λάβει τις επόμενες αποφάσεις, εξετάζοντας τις συστάσεις της Επιτροπής.
Το Μαυροβούνιο βρίσκεται σήμερα στην πιο προνομιακή θέση, όμως η τελική ένταξη θα κριθεί από τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και τη διατήρηση της πολιτικής βούλησης. Για την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, η πρόοδος δημιουργεί μια σαφέστερη ευρωπαϊκή προοπτική, χωρίς να εξαλείφει τις σημαντικές προκλήσεις που παραμένουν.
