Οι νέες βυθομετρικές έρευνες για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI), δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια στιγμιαία διαδικασία που θα κρίνει άμεσα την επιτυχία ή την αποτυχία του έργου. Πρόκειται για μια σύνθετη και μακρά εξέλιξη, με τεχνικές, διπλωματικές και γεωπολιτικές παραμέτρους.
Μετά την έκδοση της σχετικής NAVTEX για το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην πορεία του και, κυρίως, στο τι θα συμβεί όταν εξέλθει από τα ελληνικά χωρικά ύδατα για να πραγματοποιήσει τις έρευνες που απαιτούνται για το καλώδιο GSI. Το βασικό ερώτημα είναι αν θα υπάρξει τουρκική αντίδραση επί του πεδίου και ποια μορφή θα μπορούσε να λάβει.
Καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου GSI: Τα πρώτα κρίσιμα ερωτήματα
Σε πρώτη φάση, αναμένεται να αποσαφηνιστεί αν και με ποιον τρόπο ενημερώθηκε ή πρόκειται να ενημερωθεί η Τουρκία. Το ζήτημα αφορά τόσο την ελληνική όσο και τη γαλλική πλευρά. Δεν είναι σαφές αν η ενημέρωση περιορίστηκε στην έκδοση της ελληνικής NAVTEX ή αν συνοδεύτηκε από διπλωματική διακοίνωση της Γαλλίας, μέσω της οποίας θα ενημερώνονταν τα κράτη της περιοχής για τις έρευνες του γαλλικού πλοίου.
Η επιλογή της συγκεκριμένης διαδικασίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Από αυτήν θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό το πώς θα αξιολογήσει η Άγκυρα την ελληνική κίνηση και αν θα θεωρήσει ότι τα συμφέροντά της παρακάμπτονται ή, αντίθετα, ότι έχουν ληφθεί υπόψη. Παράλληλα, θα φανεί κατά πόσο η Αθήνα επιχείρησε να διατηρήσει μια ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη προώθησης του έργου και στην αποφυγή κινήσεων που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως υποχώρηση.
Τα «ψιλά γράμματα» και ο κίνδυνος δημιουργίας τετελεσμένων
Το τελευταίο διάστημα διακινήθηκαν αρκετά σενάρια σχετικά με τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί. Η ελληνική κυβέρνηση έχει διαμηνύσει επισήμως ότι δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία για την πραγματοποίηση των ερευνών. Ωστόσο, η εμπειρία από παλαιότερο έργο τηλεπικοινωνιακού καλωδίου έδειξε ότι, προκειμένου να προχωρήσει μια αντίστοιχη δραστηριότητα, είχε προηγηθεί ενημέρωση πέραν της τυπικής έκδοσης NAVTEX.
Εδώ βρίσκεται και η πιο λεπτή διάσταση του ζητήματος: κατά πόσο μια ενημέρωση μπορεί να εκληφθεί ως αναγνώριση των παράνομων τουρκικών διεκδικήσεων. Πρόκειται για θέμα που θα αξιολογηθεί όχι μόνο από τις δύο πλευρές, αλλά και από διεθνείς παρατηρητές, συμμάχους και αναλυτές.
Αρκετοί γεωπολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι μια ενδεχόμενη γαλλική διακοίνωση θα μπορούσε, τουλάχιστον εν μέρει, να παρουσιαστεί από την Τουρκία ως έμμεση αναγνώριση της ισχύος του τουρκολιβυκού μνημονίου. Για τον λόγο αυτό θεωρούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν προτιμότερο να αποφευχθεί ή να διατυπωθεί με τρόπο που δεν θα αφήνει περιθώρια για ανάλογες ερμηνείες.
Η Άγκυρα θα μπορούσε να αξιοποιήσει οποιαδήποτε διπλωματική αλληλογραφία, σε συνδυασμό με τη δική της NAVTEX, προκειμένου να υποστηρίξει ότι η Ελλάδα αποδέχεται, έστω έμμεσα, τις τουρκικές θέσεις. Με αυτόν τον τρόπο θα επιχειρούσε να δημιουργήσει πολιτικά και διπλωματικά τετελεσμένα υπέρ της.
Για την Αθήνα, το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα θα ήταν μια καθαρή διαδικασία, χωρίς κινήσεις κατευνασμού, αλλά με ισχυρή διπλωματική και αποτρεπτική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει ποια ακριβώς φόρμουλα επέλεξαν το Μέγαρο Μαξίμου και το υπουργείο Εξωτερικών, έπειτα από μήνες προετοιμασίας.
Η πιθανότητα καθυστερημένης τουρκικής αντίδρασης
Ακόμη και αν δεν υπάρξει άμεση αντίδραση κατά τη διάρκεια των ερευνών, αυτό δεν σημαίνει ότι το ζήτημα θα έχει κλείσει. Σε περίπτωση που η Τουρκία θεωρήσει ότι τα συμφέροντά της δεν καλύπτονται και αποφασίσει να κλιμακώσει, μπορεί να επιλέξει διαφορετικό χρόνο και σημείο για να το πράξει.
Η Άγκυρα έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει πολεμικά πλοία σε περιοχή μακρύτερα από τον ελληνικό χώρο, ενδεχομένως κοντά στο σημείο όπου συναντώνται η ελληνική και η κυπριακή ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Επομένως, μια τουρκική προσπάθεια παρεμπόδισης των ερευνών δεν είναι απαραίτητο να εκδηλωθεί στην περιοχή μεταξύ Κρήτης και Κάσου, όπως είχε συμβεί το καλοκαίρι του 2024.
Η στάση της Τουρκίας θα εξαρτηθεί από τη συνολική εικόνα: τον τρόπο διεξαγωγής των ερευνών, τη γαλλική παρουσία, τη στάση των ευρωπαϊκών και αμερικανικών παραγόντων, αλλά και τα μηνύματα που θα εκπέμψει η ελληνική πλευρά.
Η μακρά συνέχεια πέρα από το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου
Τα ζητήματα που αναδεικνύονται με αφορμή το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου GSI αναμένεται να απασχολήσουν την Ελλάδα και τα επόμενα χρόνια, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη και άλλα έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Στόχος είναι να συνδεθούν τα Δωδεκάνησα και τα νησιά του Βόρειου Αιγαίου με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα.
Μάλιστα, ένα από τα πλοία που σχεδιάζεται να αναλάβουν τις απαιτούμενες βυθομετρικές έρευνες είναι το ίδιο Abeille Marengo. Η βασική διαφορά είναι ότι στα συγκεκριμένα έργα δεν υπάρχει γαλλική συμμετοχή στο επενδυτικό σχήμα, καθώς υλοποιούνται αυτόνομα από τον ΑΔΜΗΕ.
Παράλληλα, ανακοινώθηκε συμφωνία σύμφωνα με την οποία η «Ελληνικά Καλώδια», ανάδοχος για την κατασκευή των καλωδίων της διασύνδεσης των Δωδεκανήσων, θα συνεργαστεί με τη γαλλική Nexans ως υπεργολάβο. Η Nexans είναι η ίδια εταιρεία που κατασκευάζει τα καλώδια για το GSI.
Η κατασκευή των καλωδίων για τα Δωδεκάνησα, όπως και οι βυθομετρικές έρευνες, αναμένεται να ξεκινήσουν σύντομα. Έτσι, το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο έργο, αλλά μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού για την ενεργειακή αναβάθμιση της χώρας. Παράλληλα, δημιουργεί ένα προηγούμενο που θα επηρεάσει τις επόμενες ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τη διαχείριση των γεωπολιτικών προκλήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
