Αλλαγές στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο, με το οικονομικό επιτελείο να εξετάζει σενάρια που μπορούν να περιορίσουν αισθητά τις κρατήσεις και να αυξήσουν το καθαρό ποσό που καταλήγει κάθε μήνα σε εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους. Η συζήτηση για τη μείωση της ΕΑΣ δεν αφορά μια μικρή τεχνική διόρθωση, αλλά μια πιθανή αλλαγή «φιλοσοφίας» στον τρόπο υπολογισμού: αντί η εισφορά να επιβάλλεται στο σύνολο της κύριας σύνταξης μόλις ξεπεραστεί το όριο των 1.468 ευρώ, εξετάζεται να υπολογίζεται μόνο στο τμήμα της σύνταξης που υπερβαίνει το όριο. Με αυτόν τον τρόπο, το «κατώφλι» των 1.468 ευρώ θα λειτουργεί ως προστατευτική βάση και όχι ως σημείο από το οποίο και μετά επιβαρύνεται ολόκληρη η σύνταξη.
Το θέμα αποκτά επιπλέον βάρος λόγω της δίκης στο Ελεγκτικό Συνέδριο στις 7 Οκτωβρίου, η οποία αναμένεται να κρίνει κρίσιμα ζητήματα για τον τρόπο εφαρμογής της ΕΑΣ και τη συμβατότητά της με συνταγματικές αρχές. Αν υπάρξει δικαστική εξέλιξη που ευνοεί τους συνταξιούχους, θα αυξηθεί η πίεση για πιο συνολική αναμόρφωση του συστήματος.
Μείωση της ΕΑΣ: Πώς αλλάζει ο υπολογισμός και ποιοι ωφελούνται
Σήμερα, η ΕΑΣ ενεργοποιείται όταν η κύρια σύνταξη ξεπερνά τα 1.468 ευρώ και υπολογίζεται στο συνολικό ποσό της σύνταξης. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια σχετικά μικρή υπέρβαση του ορίου μπορεί να οδηγεί σε κράτηση που «πιάνει» όλη τη σύνταξη, μειώνοντας το καθαρό ποσό με τρόπο που πολλοί συνταξιούχοι θεωρούν δυσανάλογο.
Το μοντέλο που βρίσκεται στο τραπέζι αλλάζει το σημείο εφαρμογής της εισφοράς:
– Το ποσό έως 1.468 ευρώ εξαιρείται.
– Η εισφορά επιβάλλεται μόνο στο υπερβάλλον τμήμα.
Παρότι σε ορισμένα σενάρια τα ποσοστά εισφοράς εμφανίζονται υψηλότερα από τα σημερινά επίπεδα, το τελικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι ευνοϊκό, ακριβώς επειδή η ΕΑΣ θα «μετρά» μόνο πάνω από το όριο. Αυτό είναι και το κλειδί της αναμενόμενης μείωσης της ΕΑΣ στην πράξη: μικρότερη βάση υπολογισμού, άρα μικρότερη παρακράτηση.
Νέα κλίμακα με τέσσερα επίπεδα
Σύμφωνα με τα σενάρια που εξετάζονται, η νέα κλίμακα θα μπορούσε να έχει τέσσερα επίπεδα, με εναλλακτικές εκδοχές ποσοστών:
– Για σύνταξη από 1.468 έως 1.800 ευρώ: εισφορά 12% ή εναλλακτικά 10%
– Για σύνταξη από 1.468 έως 2.300 ευρώ: εισφορά 15% ή 13%
– Για σύνταξη από 1.468 έως 2.700 ευρώ: εισφορά 19% ή 17%
– Για σύνταξη από 1.468 έως 3.500 ευρώ και άνω: εισφορά 21% ή 20%
Η διαφορά, ωστόσο, δεν είναι μόνο στα ποσοστά, αλλά στη βάση εφαρμογής. Στο προτεινόμενο σύστημα, η ΕΑΣ θα αφορά αποκλειστικά το υπερβάλλον ποσό πάνω από τα 1.468 ευρώ, κάτι που μπορεί να αποτυπώνεται σε σημαντική ελάφρυνση για όσους βρίσκονται κοντά στο όριο ή σε μεσαία επίπεδα σύνταξης.
Παράδειγμα: Όφελος έως και 412,92 ευρώ τον χρόνο
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα κύριας σύνταξης 1.575 ευρώ (μικτά). Με το ισχύον καθεστώς, η μηνιαία κράτηση ΕΑΣ είναι 47,25 ευρώ. Με το εξεταζόμενο μοντέλο, η κράτηση θα περιοριζόταν στα 12,84 ευρώ. Αυτό μεταφράζεται σε αύξηση καθαρών αποδοχών κατά 34,41 ευρώ τον μήνα, δηλαδή 412,92 ευρώ σε ετήσια βάση.
Σε άλλα επίπεδα σύνταξης, τα ετήσια οφέλη μπορούν να είναι ακόμη μεγαλύτερα, με τα σενάρια να κάνουν λόγο για κέρδη που φτάνουν έως 671 ευρώ τον χρόνο, ανάλογα με το ύψος της σύνταξης και την κλίμακα στην οποία εντάσσεται ο συνταξιούχος.
Συνολικά, εκτιμάται ότι η αλλαγή θα μπορούσε να αφορά περίπου 450.000 συνταξιούχους που σήμερα πληρώνουν ΕΑΣ στην κύρια σύνταξή τους.
Τι αλλάζει στις επικουρικές: Σενάρια για νέα ελάφρυνση
Παράλληλα με την κύρια σύνταξη, εξετάζονται παρεμβάσεις και στις επικουρικές. Ένα σενάριο προβλέπει ακόμη και κατάργηση της ΕΑΣ που επιβάλλεται σε επικουρικές άνω των 300 ευρώ. Αν προχωρήσει, το μέτρο θα ωφελήσει περίπου 280.000 συνταξιούχους, με μέση αύξηση γύρω στα 15 ευρώ τον μήνα.
Εναλλακτικά (ή συμπληρωματικά), υπάρχει στο τραπέζι η μείωση ή ακόμη και η κατάργηση της εισφοράς ασθενείας 6% στις επικουρικές. Μια τέτοια κίνηση θα είχε πολύ ευρύτερο αποτύπωμα, καθώς θα αφορούσε περίπου 1,2 εκατομμύρια συνταξιούχους.
Η δίκη της 7ης Οκτωβρίου και το «κλειδί» για την ΕΑΣ
Καθοριστικό σημείο για τις εξελίξεις θεωρείται η δίκη στο Ελεγκτικό Συνέδριο στις 7 Οκτωβρίου. Το βασικό ερώτημα είναι αν ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της ΕΑΣ —δηλαδή η κράτηση στο σύνολο της σύνταξης από το όριο των 1.468 ευρώ και πάνω— συμβαδίζει με τις συνταγματικές αρχές, ιδίως ως προς την αναλογικότητα και την ίση μεταχείριση. Αν υπάρξει απόφαση που δικαιώνει τους συνταξιούχους, το υπουργείο Εργασίας θα κληθεί να επιλέξει: στοχευμένες διορθώσεις ή συνολική αναμόρφωση.
Αναδρομικά ΕΑΣ: Πότε φτάνουν έως 8.556 ευρώ (και ακόμη παραπάνω)
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν τα αναδρομικά από κρατήσεις ΕΑΣ, ιδίως για συνταξιούχους του Δημοσίου. Η απόφαση 244/2017 της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου είχε κρίνει αντισυνταγματικές τις κρατήσεις ΕΑΣ στις συντάξεις του Δημοσίου για την περίοδο Φεβρουάριος 2017 έως Δεκέμβριος 2018. Για όσους έχουν προσφύγει δικαστικά, οι επιστροφές μπορεί να φτάσουν έως 8.556 ευρώ, ανάλογα με τη σύνταξη και τα ποσά που παρακρατήθηκαν.
Για συνταξιούχους που είχαν προσφύγει πριν από τον Φεβρουάριο του 2017, μπορεί να τίθενται διεκδικήσεις πενταετίας, οι οποίες —σύμφωνα με όσα έχουν αναφερθεί— ενδέχεται να αγγίξουν ακόμη και τις 35.000 ευρώ. Από το 2019 και μετά, πάντως, η ΕΑΣ κρίθηκε συνταγματική, καθώς οι εισφορές κατευθύνονται στον ΑΚΑΓΕ, το αποθεματικό του ασφαλιστικού.
Εργαζόμενοι συνταξιούχοι: Η «ασπίδα» όταν αλλάζει κλίμακα ΕΑΣ
Ιδιαίτερη ρύθμιση ισχύει ήδη για τους εργαζόμενους συνταξιούχους. Όταν η προσαύξηση της σύνταξης λόγω απασχόλησης οδηγεί σε υψηλότερη κλίμακα ΕΑΣ, δεν επιβάλλεται η πρόσθετη κράτηση που θα προέκυπτε από την αλλαγή κλίμακας. Έτσι, για παράδειγμα, συνταξιούχος με 1.770 ευρώ που παίρνει προσαύξηση 90 ευρώ και φτάνει τα 1.860 ευρώ, δεν μετακινείται από κράτηση 3% σε 6%. Το μηνιαίο όφελος σε τέτοιες περιπτώσεις υπολογίζεται σε 58,50 ευρώ.
Η προστασία αφορά περίπου 40.000 εργαζόμενους συνταξιούχους, με βασική προϋπόθεση ότι η προσαύξηση προκαλεί αλλαγή κλίμακας. Αν ο συνταξιούχος παραμείνει στην ίδια κλίμακα, η εισφορά συνεχίζει να υπολογίζεται στο συνολικό ποσό.
Ο ρόλος του ΑΚΑΓΕ και το ασφαλιστικό «μαξιλάρι»
Στο παρασκήνιο των αλλαγών για την ΕΑΣ βρίσκεται και ο «κουμπαράς» του ασφαλιστικού, το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ). Τα αποθεματικά του υπολογίζονται σήμερα κοντά στα 23 δισ. ευρώ. Ο σκοπός του, από τη δημιουργία του το 2008, είναι να λειτουργεί ως δικλείδα ασφαλείας για τη χρηματοδότηση μελλοντικών συντάξεων, ιδιαίτερα ενόψει της δημογραφικής γήρανσης. Κρίσιμη περίοδος θεωρείται η δεκαετία 2030–2040, όταν οι συνταξιοδοτικές δαπάνες αναμένεται να πιεστούν περισσότερο.
Η συζήτηση, επομένως, για τη μείωση της ΕΑΣ δεν είναι μόνο κοινωνική ή εισοδηματική, αλλά και δημοσιονομική: πώς θα ελαφρυνθούν οι σημερινοί συνταξιούχοι χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός του συστήματος.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι η μείωση της ΕΑΣ μπορεί να δώσει πραγματική ανάσα, ειδικά σε όσους βλέπουν σήμερα δυσανάλογες κρατήσεις μόλις περάσουν το όριο των 1.468 ευρώ. Με τη δίκη της 7ης Οκτωβρίου να λειτουργεί ως πιθανός καταλύτης, οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν οι αλλαγές θα πάρουν τη μορφή στοχευμένης διόρθωσης ή μιας πιο γενναίας μεταρρύθμισης που θα κάνει την ΕΑΣ πιο αναλογική — και το τελικό καθαρό ποσό σύνταξης πιο δίκαιο και προβλέψιμο.
