Σημαντικά στοιχεία για την εικόνα και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στον τουρισμό αποτυπώνει η νέα μελέτη του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ), με τίτλο «Ελληνικός Τουρισμός: Επιτεύγματα, Προκλήσεις, Προοπτικές». Η μελέτη βασίζεται σε δεδομένα της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025 και επιβεβαιώνει τον καθοριστικό ρόλο των καταλυμάτων και της εστίασης στην εθνική οικονομία.
Κατά το τρίτο τρίμηνο του έτους, ο κλάδος απασχολούσε 475.000 εργαζομένους, αριθμός που αντιστοιχεί στο 17% της συνολικής απασχόλησης στη χώρα. Πρόκειται για επίδοση που αναδεικνύει το ειδικό βάρος του τουρισμού στην αγορά εργασίας, αλλά και τη συμβολή του στη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.
Ρεκόρ απασχόλησης στον τουρισμό με περισσότερες θέσεις πλήρους εργασίας
Πέρα από την ποσοτική αύξηση, τα στοιχεία καταγράφουν και σαφή βελτίωση στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στον τουρισμό. Το ποσοστό της πλήρους απασχόλησης διαμορφώθηκε στο 90,4%, σημειώνοντας αισθητή άνοδο σε σχέση με το 83,6% που είχε καταγραφεί το 2015. Αντίστοιχα, η μερική απασχόληση περιορίστηκε στο 9,6%, ποσοστό ιδιαίτερα χαμηλό σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος φτάνει το 29,5%.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι ο τουρισμός δεν αποτελεί μόνο έναν κλάδο με μεγάλο αριθμό θέσεων εργασίας, αλλά και έναν τομέα στον οποίο κυριαρχεί η πλήρης απασχόληση. Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε μια περίοδο κατά την οποία η ποιότητα, η σταθερότητα και η διάρκεια της εργασίας βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης για το μέλλον της αγοράς εργασίας.
Παράλληλα, στον κλάδο καταγράφεται απόλυτη ισορροπία ως προς την εκπροσώπηση των φύλων. Η αναλογία ανδρών και γυναικών διαμορφώνεται στο 50%-50%, ενώ στο σύνολο των υπόλοιπων κλάδων της οικονομίας η αντίστοιχη αναλογία είναι 57% προς 43%. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι γυναίκες στον τουρισμό, τόσο στα καταλύματα όσο και στην εστίαση.
Περιορισμένη η ανασφάλιστη εργασία στα καταλύματα και την εστίαση
Θετική είναι και η εικόνα σε ό,τι αφορά την ανασφάλιστη εργασία. Στα καταλύματα, το σχετικό ποσοστό περιορίζεται στο 1,1%, χαμηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο του 2,2%. Στην εστίαση, το ποσοστό διαμορφώνεται στο 3,8%, παρουσιάζοντας ωστόσο συνεχή τάση αποκλιμάκωσης.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι, παρά τις διαχρονικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο κλάδος, έχουν σημειωθεί βήματα προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης τυπικότητας και της ενίσχυσης της νομιμότητας στην απασχόληση. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την ανάγκη για περαιτέρω ελέγχους, αλλά και για πολιτικές που θα στηρίζουν τις επιχειρήσεις και θα δημιουργούν κίνητρα για σταθερές, νόμιμες και ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Ελλείψεις προσωπικού και έντονη εποχικότητα
Παρά τις θετικές επιδόσεις, η μελέτη αναδεικνύει σημαντικές δυσκολίες. Η σημαντικότερη αφορά την οξεία εποχικότητα, η οποία εξακολουθεί να χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της τουριστικής δραστηριότητας. Ενδεικτικά, η θερινή απασχόληση στα ξενοδοχεία ήταν 2,6 φορές υψηλότερη από τη χειμερινή, γεγονός που δημιουργεί έντονες διακυμάνσεις τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους εργαζομένους.
Την ίδια στιγμή, οι κενές θέσεις εργασίας έφτασαν το 14%. Οι ελλείψεις προσωπικού αποτελούν πλέον ένα από τα βασικά εμπόδια για τη λειτουργία και την περαιτέρω ανάπτυξη των τουριστικών επιχειρήσεων. Η αδυναμία κάλυψης των διαθέσιμων θέσεων μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα των υπηρεσιών, την εμπειρία των επισκεπτών και τη συνολική ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προορισμών.
Πρόβλημα εντοπίζεται και στην αξιοποίηση του εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Μόλις το 24% των αποφοίτων τουριστικών σχολών εργάζεται σε ξενοδοχειακές μονάδες, γεγονός που υποδηλώνει ότι ένα σημαντικό μέρος των γνώσεων και των δεξιοτήτων που αποκτώνται μέσω της εκπαίδευσης δεν αξιοποιείται άμεσα στον κλάδο. Η καλύτερη σύνδεση της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας αποτελεί, επομένως, βασική προτεραιότητα.
Η ανάγκη για σταθερές προοπτικές καριέρας
Σχολιάζοντας τα ευρήματα της μελέτης, η Πρόεδρος του ΣΕΤΕ, Αγάπη Σμπώκου, στάθηκε στην ανάγκη ουσιαστικής αναβάθμισης των συνθηκών εργασίας και της εκπαίδευσης. Όπως ανέφερε, το ζητούμενο είναι «πώς θα μετατρέψουμε την εργασία στον τουρισμό σε πραγματική ευκαιρία καριέρας και εξέλιξης», προσφέροντας στους εργαζομένους εκπαίδευση και ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Η ίδια υπογράμμισε ότι ο τουρισμός εισέρχεται σε έναν νέο κύκλο, στον οποίο η ανάπτυξη δεν θα πρέπει να αξιολογείται μόνο με βάση τους αριθμούς. Στόχος είναι η δημιουργία μεγαλύτερης και σταθερής αξίας για τις επιχειρήσεις, τους εργαζομένους, τους προορισμούς, τις τοπικές κοινωνίες και τη χώρα συνολικά.
Η μετατροπή μιας εποχικής θέσης σε σταθερή επαγγελματική προοπτική προϋποθέτει καλύτερες συνθήκες, συνεχή κατάρτιση, δυνατότητες εξέλιξης και μεγαλύτερη σύνδεση μεταξύ εκπαίδευσης και επιχειρηματικών αναγκών. Μόνο έτσι η δυναμική του κλάδου θα μπορέσει να μεταφραστεί σε μακροπρόθεσμα οφέλη.
Ο τουρισμός ως κινητήρας ανάπτυξης της χώρας
Η σημασία του τουρισμού αποτυπώνεται και στην κοινή αντίληψη της κοινωνίας. Σύμφωνα με έρευνα της Prorata για το Ινστιτούτο ΕΝΑ, το 54% των ερωτηθέντων θεωρεί τον τουρισμό τον τομέα με τη μεγαλύτερη εξέλιξη στα 50 χρόνια της Δημοκρατίας. Ακολουθούν τα ατομικά δικαιώματα και οι ελευθερίες με 47%, η ισότητα των φύλων με 45%, οι υποδομές με 31% και η εξωτερική πολιτική με 22%.
Η δυναμική του κλάδου συνδέεται, παράλληλα, και με τη δημογραφική εικόνα της χώρας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ από τις απογραφές του 2011 και του 2021, το Νότιο Αιγαίο κατέγραψε αύξηση πληθυσμού κατά 6,1%, ενώ η Κρήτη σημείωσε οριακή άνοδο 0,2%. Οι δύο περιφέρειες κινήθηκαν αντίθετα από τη γενική τάση μείωσης του πληθυσμού, η οποία σε εθνικό επίπεδο έφτασε το 3,1%, ενώ σε άλλες περιοχές οι απώλειες άγγιξαν ακόμη και το 10,3%.
Το ρεκόρ απασχόλησης στον τουρισμό αποδεικνύει τη συμβολή του κλάδου στην οικονομία και την περιφερειακή ανάπτυξη. Ωστόσο, η επόμενη ημέρα θα κριθεί από την ικανότητα αντιμετώπισης των ελλείψεων προσωπικού, της εποχικότητας και της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων. Η ενίσχυση της ποιότητας της εργασίας και η δημιουργία πραγματικών ευκαιριών καριέρας αποτελούν το κλειδί, ώστε η ανάπτυξη του τουρισμού να αποκτήσει ακόμη πιο σταθερά και βιώσιμα χαρακτηριστικά.
