Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων εντείνει τις προσπάθειές της για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, ιδιαίτερα εκείνης που στηρίζεται στη χρήση μετρητών και στην έκδοση ή αποδοχή ελλιπών αποδείξεων. Οι πρόσφατες υποθέσεις των επιχειρήσεων Pizza Fun και «Χωριάτικο», όπου διερευνώνται φορολογικές παραβάσεις ύψους πολλών εκατομμυρίων ευρώ, αποτυπώνουν ένα ευρύτερο πρόβλημα που αφορά κυρίως την εστίαση, αλλά και πολλούς ακόμη κλάδους της οικονομίας.
Παρά την επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών και τη διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με τα πληροφοριακά συστήματα της ΑΑΔΕ, τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν ένα σημαντικό «καταφύγιο» για όσους επιδιώκουν να αποκρύψουν εισοδήματα. Όταν μια συναλλαγή πραγματοποιείται αποκλειστικά με μετρητά και δεν συνοδεύεται από ηλεκτρονική πληρωμή, η δυνατότητα ψηφιακής διασταύρωσης περιορίζεται σημαντικά.
Το βασικό ερώτημα, επομένως, είναι πώς θα αποκτήσει ο καταναλωτής ισχυρότερο κίνητρο ώστε να ζητά απόδειξη και να προτιμά τις ηλεκτρονικές πληρωμές. Η αγορά προτείνει μια σειρά από μέτρα, τα οποία θα μπορούσαν να μετατρέψουν τον πολίτη σε ενεργό σύμμαχο των ελεγκτικών αρχών.
Φοροεκπτώσεις και άμεσα κίνητρα για ηλεκτρονικές αποδείξεις
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Ert News, παράγοντες της αγοράς θεωρούν ότι οι υφιστάμενες φορολογικές ελαφρύνσεις δεν είναι πάντοτε αρκετές για να αλλάξουν τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Για τον λόγο αυτό προτείνουν πιο άμεσα και ορατά οφέλη.
Μία από τις βασικές προτάσεις αφορά την επιστροφή χρημάτων σε πραγματικό χρόνο. Αντί ο πολίτης να περιμένει μέχρι την εκκαθάριση της φορολογικής του δήλωσης για να αξιοποιήσει μια έμμεση έκπτωση, θα μπορούσε, για παράδειγμα, να ανεβάζει την απόδειξη στην εφαρμογή Appodixi και να λαμβάνει άμεσα ένα ποσοστό του ΦΠΑ. Η επιστροφή, ύψους 5% ή 10% της συναλλαγής, θα μπορούσε να πιστώνεται σε ψηφιακό πορτοφόλι ή απευθείας στον τραπεζικό λογαριασμό του καταναλωτή.
Μια ακόμη πιο γενναιόδωρη πρόταση είναι η παροχή αυξημένης φορολογικής έκπτωσης σε όσους ζητούν ηλεκτρονική απόδειξη σε κλάδους όπου παρατηρείται έντονη φοροδιαφυγή. Σε ένα υποθετικό σενάριο, εάν ο φορολογούμενος μπορούσε να εκπέσει από το εισόδημά του ποσό ίσο με το 40% της δαπάνης, το κίνητρο θα ήταν ιδιαίτερα ισχυρό. Για μια αγορά 100 ευρώ, το τελικό φορολογικό κόστος θα μπορούσε να περιορίζεται στα 60 ευρώ, καθιστώντας ασύμφορη την επιλογή μιας ανεπίσημης συναλλαγής, όπως η πρόταση «80 ευρώ με μετρητά χωρίς απόδειξη».
Κληρώσεις, ψηφιακές εφαρμογές και περιορισμός των μετρητών
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται και η αναβάθμιση των φορολογικών κληρώσεων. Αντί οι πολίτες να περιμένουν τις μηνιαίες ή ετήσιες κληρώσεις, θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε «στιγμιαίες» κληρώσεις μέσω κινητού τηλεφώνου κάθε φορά που πραγματοποιούν ηλεκτρονική συναλλαγή. Με αυτόν τον τρόπο, η έκδοση απόδειξης θα συνδεόταν άμεσα με ένα πιθανό και άμεσο όφελος.
Παράλληλα, εξετάζεται η ιδέα να εκπίπτουν από το εισόδημα περισσότερες ηλεκτρονικές δαπάνες των νοικοκυριών, όπως αγορές από σούπερ μάρκετ, καύσιμα, λογαριασμοί, υπηρεσίες εστίασης και άλλες καθημερινές συναλλαγές. Η φορολογική ελάφρυνση θα υπολογιζόταν πριν από την επιβολή του φόρου, ώστε να έχει πιο ξεκάθαρη αξία για τον φορολογούμενο.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η σταδιακή απαγόρευση των μετρητών σε συγκεκριμένες συναλλαγές. Όπως ήδη ισχύει για αγορές άνω των 500 ευρώ και για την αγορά ακινήτων, το μέτρο θα μπορούσε να επεκταθεί σε περισσότερες κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών. Η διεύρυνση θα πρέπει, ωστόσο, να γίνει με προσοχή, ώστε να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες ηλικιωμένων, ευάλωτων πολιτών και ανθρώπων που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε ψηφιακά μέσα.
Τι ισχύει έως το 2027
Η κυβέρνηση έχει ήδη παρατείνει έως το 2027 έξι φορολογικές ρυθμίσεις που αφορούν τις ηλεκτρονικές συναλλαγές, το εισόδημα και την ακίνητη περιουσία. Μεταξύ αυτών προβλέπεται η διατήρηση του φορολογικού κινήτρου για ηλεκτρονικές πληρωμές σε 20 επαγγελματικούς κλάδους με υψηλή παραβατικότητα.
Συγκεκριμένα, αφαιρείται από το φορολογητέο εισόδημα το 30% της σχετικής δαπάνης, με ανώτατο ετήσιο όριο έκπτωσης τα 5.000 ευρώ. Το μέτρο αφορά εκατομμύρια φορολογουμένους που αποκτούν εισοδήματα από μισθούς, συντάξεις ή επιχειρηματική δραστηριότητα.
Παράλληλα, από το 2027 περίπου 4,5 εκατομμύρια φορολογούμενοι θα πρέπει να καλύπτουν μέσω καρτών ή e-banking προσωπικές δαπάνες ίσες με το 30% του πραγματικού ετήσιου εισοδήματός τους. Σε διαφορετική περίπτωση, κινδυνεύουν να επιβαρυνθούν με πρόσθετο φόρο.
Ποιοι εξαιρούνται από την υποχρέωση
Από την υποχρέωση ηλεκτρονικών δαπανών εξαιρούνται συγκεκριμένες ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρία, μακροχρόνια νοσηλευόμενοι και πολίτες που αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες στη χρήση ψηφιακών υπηρεσιών.
Οι ηλεκτρονικές πληρωμές για ιατρικές, οδοντιατρικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες εξακολουθούν να υπολογίζονται διπλά για την κάλυψη του απαιτούμενου ποσοστού του 30%. Παράλληλα, διατηρούνται οι φορολογικές ελαφρύνσεις για δαπάνες λειτουργικής και ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, υπό την προϋπόθεση ότι οι εργασίες εξοφλούνται αποκλειστικά ηλεκτρονικά.
Στον τομέα των ακινήτων προβλέπεται φορολόγηση 15% στην υπεραξία από την πώληση, ενώ συνεχίζεται η αναστολή του ΦΠΑ στις πωλήσεις νεόδμητων οικοδομών. Επιπλέον, παρέχεται κίνητρο για τη μακροχρόνια μίσθωση κατοικιών που ήταν κενές ή διατίθεντο προηγουμένως μέσω βραχυχρόνιας μίσθωσης. Οι ιδιοκτήτες που θα τις διαθέσουν για μακροχρόνια μίσθωση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027 μπορούν να εξασφαλίσουν τριετή απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα συγκεκριμένα ενοίκια.
Η αντιμετώπιση του «μαύρου χρήματος» δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε περισσότερους ελέγχους και ψηφιακά εργαλεία. Όπου τα συστήματα δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τις συναλλαγές με μετρητά, οι φοροεκπτώσεις και τα άμεσα οικονομικά κίνητρα ενδέχεται να αποδειχθούν πιο αποτελεσματικά. Το ζητούμενο είναι ο πολίτης να έχει πραγματικό όφελος από την έκδοση απόδειξης, ώστε η ηλεκτρονική πληρωμή να γίνει όχι μόνο υποχρέωση, αλλά και συμφέρουσα επιλογή.
