Το Μπολοτάνα, ένα γραφικό χωριό με κεραμοσκεπές, χτισμένο στους ορεινούς όγκους της Σαρδηνίας, ενδέχεται να αποτελεί μια νέα «μπλε ζώνη» μακροζωίας. Ο μικρός αυτός οικισμός, με περίπου 2.300 κατοίκους, παρουσιάζει ασυνήθιστα υψηλή συγκέντρωση αιωνόβιων, ιδιαίτερα μεταξύ των γυναικών.
Νέα μελέτη δείχνει ότι οι γυναίκες που φτάνουν στην ηλικία των 70 ετών στο Μπολοτάνα έχουν σχεδόν τριπλάσιες πιθανότητες να ζήσουν μέχρι τα 100, σε σύγκριση με τις γυναίκες στην Ιταλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Aging, ενισχύουν την άποψη ότι το χωριό μπορεί να διαθέτει ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό περιβάλλον για τη μακροζωία.
Μπολοτάνα: μια πιθανή νέα μπλε ζώνη μακροζωίας
Ο όρος «μπλε ζώνη» χρησιμοποιείται για να περιγράψει περιοχές όπου οι άνθρωποι ζουν περισσότερο και συχνά φτάνουν σε εξαιρετικά προχωρημένες ηλικίες. Ανάμεσα στις πιο γνωστές μπλε ζώνες περιλαμβάνονται η Ικαρία, η Οκινάουα στην Ιαπωνία και η χερσόνησος Νικόγια στην Κόστα Ρίκα.
Για να εξετάσουν αν το Μπολοτάνα πληροί τα σχετικά κριτήρια, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε δύο βασικούς δείκτες: το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 70 ετών και την πιθανότητα επιβίωσης μέχρι τα 100. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Υπολογίστηκε ότι το 13,8% των γυναικών του χωριού που φτάνουν τα 70 θα ζήσουν μέχρι τα 100. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 3,5% για τις γυναίκες στην Ιταλία και 3,6% για τις γυναίκες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το 2024, έξι κάτοικοι ηλικίας 100 ετών και άνω ζούσαν στο Μπολοτάνα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, το ποσοστό αυτό ήταν περίπου 11 φορές υψηλότερο από εκείνο που καταγράφεται στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η αξία των ιστορικών αρχείων
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της μελέτης είναι η αξιοπιστία των δεδομένων. Το Μπολοτάνα διαθέτει ένα εξαιρετικά πλούσιο ιστορικό αρχείο, το οποίο επέτρεψε στους επιστήμονες να επαληθεύσουν τις ηλικίες των κατοίκων μέσα από πολλαπλές, ανεξάρτητες πηγές.
«Αυτό που κάνει το Μπολοτάνα ξεχωριστό είναι ότι διαθέτει ένα εξαιρετικό ιστορικό αρχείο, το οποίο μας επιτρέπει να αξιολογήσουμε με βεβαιότητα τις ηλικίες των κατοίκων», δήλωσε ο Τζέι Ολσάνσκι, ομότιμος καθηγητής επιδημιολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου του Ιλινόι στο Σικάγο.
Οι ερευνητές μελέτησαν δημοτολόγια, ληξιαρχικά έγγραφα και εκκλησιαστικά αρχεία, συμπεριλαμβανομένων καταγραφών γεννήσεων, θανάτων και βαπτίσεων. Με αυτόν τον τρόπο μπόρεσαν να διασταυρώσουν τις πληροφορίες και να αποκλείσουν πιθανές ανακρίβειες.
Συνολικά, η ομάδα εντόπισε 38 αιωνόβιους ανάμεσα σε 3.060 ανθρώπους που γεννήθηκαν στο Μπολοτάνα από το 1900 έως το 1925. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων και υποστηρίχθηκε από το National Geographic.
Μια διαφορετική εικόνα μακροζωίας στη Σαρδηνία
Η Σαρδηνία είναι ήδη γνωστή στους ερευνητές της γήρανσης. Η αρχική μπλε ζώνη του νησιού, η οποία εντοπίστηκε πριν από περισσότερες από δύο δεκαετίες, χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά υψηλή μακροζωία κυρίως μεταξύ των ανδρών.
Στο Μπολοτάνα, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Οι γυναίκες είναι εκείνες που ξεχωρίζουν. Οι γυναίκες που έφταναν τα 70 έτη εκτιμήθηκε ότι είχαν κατά μέσο όρο σχεδόν 21 επιπλέον χρόνια ζωής. Με βάση διεθνείς δείκτες μακροζωίας, οι γυναίκες του χωριού κατατάχθηκαν δεύτερες μετά το Χονγκ Κονγκ τόσο ως προς το προσδόκιμο ζωής στα 70 όσο και ως προς την πιθανότητα να φτάσουν τα 100.
«Οι γυναίκες σχεδόν πάντα ζουν περισσότερο από τους άνδρες οπουδήποτε στον κόσμο, όμως αυτό δεν συνέβαινε παλαιότερα στη Σαρδηνία. Είναι ένα από τα στοιχεία που την έκαναν τόσο ασυνήθιστη», ανέφερε ο Ολσάνσκι. Όπως εκτίμησε, οι γυναίκες του Μπολοτάνα μπορεί να αποτελούν έναν από τους μακροβιότερους γυναικείους πληθυσμούς στον κόσμο.
Τα ευρήματα έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα τελευταία χρόνια ορισμένοι επικριτές έχουν υποστηρίξει ότι αναφορές για ακραία μακροζωία μπορεί να οφείλονται σε λανθασμένες ή ελλιπείς καταγραφές. Στην περίπτωση του Μπολοτάνα, ωστόσο, οι ηλικίες επιβεβαιώθηκαν μέσα από διαφορετικά και ανεξάρτητα αρχεία.
Διατροφή, κίνηση και ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί
Η μελέτη δείχνει ότι στο Μπολοτάνα συμβαίνει κάτι ασυνήθιστο, δεν εξηγεί όμως με βεβαιότητα ποιοι παράγοντες ευθύνονται για τη μακροζωία. Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι πρόκειται για τον συνδυασμό πολλών στοιχείων.
Οι κάτοικοι του χωριού περπατούν συχνά, καθώς οι δρόμοι και οι καθημερινές μετακινήσεις περιλαμβάνουν ανηφόρες και απότομες διαδρομές. Παράλληλα, μεγάλο μέρος των τροφίμων παράγεται τοπικά. Το ελαιόλαδο αποτελεί βασικό συστατικό της διατροφής και παρέχει μονοακόρεστα λιπαρά, τα οποία συνδέονται με την καλή καρδιαγγειακή υγεία όταν καταναλώνονται στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής.
Εξίσου σημαντικές φαίνεται να είναι οι οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις. Οι οικογένειες συχνά ζουν κοντά η μία στην άλλη, ενώ η κοινωνική απομόνωση δεν φαίνεται να αποτελεί συχνό φαινόμενο. «Πρόκειται για μια δεμένη κοινότητα, όπου οι άνθρωποι φροντίζουν ο ένας τον άλλον», δήλωσε ο ερευνητής.
Η διατροφή, η καθημερινή σωματική δραστηριότητα, η οικογενειακή υποστήριξη, οι κοινωνικές επαφές και η γενετική προδιάθεση πιθανότατα λειτουργούν σε συνδυασμό. Κανένας μεμονωμένος παράγοντας δεν μπορεί να εξηγήσει από μόνος του τόσο υψηλά επίπεδα μακροζωίας.
Το Μπολοτάνα μπορεί τελικά να αναδειχθεί σε μια νέα μπλε ζώνη μακροζωίας, όμως απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να επιβεβαιωθεί ο ρόλος κάθε παράγοντα. Παρ’ όλα αυτά, η περίπτωση του χωριού προσφέρει ένα σημαντικό μάθημα: η μακρά ζωή ενδέχεται να συνδέεται όχι μόνο με τη γενετική, αλλά και με την καθημερινή κίνηση, την ισορροπημένη διατροφή, τη στενή οικογένεια και την αίσθηση ότι κανείς δεν είναι μόνος.
