Πρόστιμο ύψους 123.106,38 ευρώ επέβαλε η Ολομέλεια της Επιτροπής Ανταγωνισμού στη ΒΙΟΚΟΣΜΟΣ, κρίνοντας ότι η εταιρεία καταχράστηκε τη δεσπόζουσα θέση της στην αγορά, επιβάλλοντας στην πράξη αποκλειστική προμήθεια ραδιοφαρμάκου για εξετάσεις PET-CT. Η συμπεριφορά της κρίθηκε αντίθετη με το άρθρο 2 του νόμου 3959/2011 και το άρθρο 102 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η απόφαση 923/2026 ελήφθη ομόφωνα και αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη, καθώς πρόκειται για την πρώτη υπόθεση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης που ολοκληρώνεται στο πλαίσιο της διαδικασίας διευθέτησης διαφορών της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Με βάση το σκεπτικό της Έκθεσης του Εισηγητή, η Ολομέλεια αποδέχθηκε την πρόταση διευθέτησης που υπέβαλε η ΒΙΟΚΟΣΜΟΣ και επέβαλε μειωμένο πρόστιμο.
Το πρόστιμο για την αποκλειστική προμήθεια ραδιοφαρμάκου
Η υπόθεση αφορά την αγορά προμήθειας του ραδιοφαρμάκου F18-FDG σε ιδιωτικούς παρόχους και εργαστήρια πυρηνικής ιατρικής που είναι συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ. Τα συγκεκριμένα εργαστήρια πραγματοποιούν απεικονιστικές εξετάσεις PET-CT, οι οποίες χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση, τη σταδιοποίηση και την παρακολούθηση διαφόρων παθήσεων.
Η έρευνα ξεκίνησε από τη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού έπειτα από καταγγελία επιχείρησης που δραστηριοποιείται στον ίδιο κλάδο. Κατά τη διάρκεια της διερεύνησης συγκεντρώθηκαν επαρκή στοιχεία που, σύμφωνα με την Επιτροπή, τεκμηρίωναν παράβαση από την πλευρά της ΒΙΟΚΟΣΜΟΣ.
Υπό το βάρος των ευρημάτων, η εταιρεία υπέβαλε αίτημα υπαγωγής στη διαδικασία διευθέτησης διαφορών, σύμφωνα με την παράγραφο 16 της απόφασης 790/2022 της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Η διαδικασία αυτή επιτρέπει την ταχύτερη επίλυση μιας υπόθεσης, όταν η επιχείρηση αναγνωρίζει τα πραγματικά περιστατικά και συνεργάζεται με την αρμόδια αρχή, χωρίς να αναιρείται η διαπίστωση της παράβασης.
Η θέση της ΒΙΟΚΟΣΜΟΣ στην αγορά
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, η ΒΙΟΚΟΣΜΟΣ κατείχε δεσπόζουσα θέση στη σχετική αγορά προμήθειας ραδιοφαρμάκων για εξετάσεις PET-CT από το 2019 έως και τους πρώτους μήνες του 2022.
Η Επιτροπή επικεντρώθηκε ειδικότερα στην περίοδο από τον Αύγουστο του 2021 έως τον Μάρτιο του 2022. Κατά το διάστημα αυτό, η εταιρεία επέβαλε στα εργαστήρια που ήταν συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ έναν όρο συναλλαγής, ο οποίος, υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες της αγοράς, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αποκλειστικότητας υπέρ της ίδιας.
Η πρακτική αυτή μπορούσε να περιορίσει ουσιωδώς την πρόσβαση του μοναδικού εναλλακτικού προμηθευτή στους πελάτες της αγοράς. Με τον τρόπο αυτό, σύμφωνα με την Επιτροπή, υπήρχε κίνδυνος περιορισμού του ανταγωνισμού και ενίσχυσης της εξάρτησης των εργαστηρίων από έναν μόνο προμηθευτή.
Πώς εφαρμόστηκε ο περιορισμός
Η ΒΙΟΚΟΣΜΟΣ ενημέρωσε τα εργαστήρια PET-CT ότι μπορούσαν να προμηθεύονται το ραδιοφάρμακο F18-FDG από έναν μόνο προμηθευτή κάθε ημέρα. Η απαίτηση παρουσιάστηκε ως υποχρέωση που απορρέει από τη σύμβαση των εργαστηρίων με τον ΕΟΠΥΥ.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στον φάκελο της υπόθεσης, η σύμβαση με τον ΕΟΠΥΥ δεν περιλάμβανε τέτοιον περιοριστικό όρο. Επομένως, η επίκληση της σύμβασης ως νομικής βάσης για την αποκλειστική προμήθεια κρίθηκε αβάσιμη.
Η απαίτηση δεν παρέμεινε σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά εφαρμόστηκε στην πράξη. Ειδικότερα, η εταιρεία αρνήθηκε να εκτελέσει παραγγελίες συγκεκριμένου εργαστηρίου PET-CT, επειδή το εργαστήριο είχε προγραμματίσει να παραλάβει ραδιοφάρμακο από ανταγωνιστική επιχείρηση την ίδια ημέρα.
Η συγκεκριμένη πρακτική μπορούσε να δυσχεράνει τη συνεργασία των εργαστηρίων με τον εναλλακτικό προμηθευτή και να περιορίσει τις επιλογές τους. Παράλληλα, ενίσχυε τη θέση της ΒΙΟΚΟΣΜΟΣ, καθώς τα εργαστήρια αντιμετώπιζαν πρακτικά εμπόδια όταν επιχειρούσαν να προμηθευτούν το ίδιο προϊόν από διαφορετική πηγή.
Το σκεπτικό της Επιτροπής Ανταγωνισμού
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού υπενθύμισε ότι, σύμφωνα με την πάγια νομολογία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο αποκλειστικός εφοδιασμός από επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση μπορεί να στρεβλώσει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό.
Η πρακτική αυτή μπορεί να λάβει διάφορες μορφές. Μπορεί να προκύπτει από ρητή συμφωνία αποκλειστικότητας, από συμβατική υποχρέωση ή ακόμη και από όρους και πρακτικές που οδηγούν στην ίδια οικονομική συνέπεια. Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει τυπική ρήτρα αποκλειστικότητας, όταν η συμπεριφορά της δεσπόζουσας επιχείρησης περιορίζει στην πράξη τη δυνατότητα των πελατών να συνεργάζονται με ανταγωνιστές.
Κατά την Επιτροπή, η συμπεριφορά της ΒΙΟΚΟΣΜΟΣ συνιστούσε πρακτική που μπορούσε να παράγει αποτελέσματα αποκλεισμού. Για τον λόγο αυτό κρίθηκε ότι παραβιάζει τόσο το άρθρο 2 του νόμου 3959/2011 όσο και το άρθρο 102 της ΣΛΕΕ.
Το πρόστιμο άνω των 123.000 ευρώ για την αποκλειστική προμήθεια ραδιοφαρμάκου στέλνει, παράλληλα, σαφές μήνυμα προς τις επιχειρήσεις με ισχυρή θέση στην αγορά. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι εμπορικοί όροι δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται με τρόπο που περιορίζει αδικαιολόγητα τις επιλογές των πελατών ή αποκλείει ανταγωνιστές από την πρόσβαση στην αγορά.
Η απόφαση 923/2026 έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο λόγω του αντικειμένου της, αλλά και επειδή σηματοδοτεί την πρώτη εφαρμογή της διαδικασίας διευθέτησης διαφορών σε υπόθεση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης. Παράλληλα, αναδεικνύει τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει η αποκλειστική προμήθεια ραδιοφαρμάκου όταν επιβάλλεται από επιχείρηση με σημαντική ισχύ στην αγορά.
