H Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα, 11 Νοεμβρίου 2026, την πρότασή της για έναν νέο νόμο περί ψηφιακής δικαιοσύνης, με στόχο να διασφαλίσει ότι οι καταναλωτές στην Ευρωπαϊκή Ένωση απολαμβάνουν το ίδιο υψηλό επίπεδο προστασίας στο διαδίκτυο και στον φυσικό κόσμο. Η πρωτοβουλία έρχεται ως απάντηση στη ραγδαία ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου, των ψηφιακών πλατφορμών και των αγορών εντός εφαρμογών, οι οποίες έχουν αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αγοράζουν προϊόντα και υπηρεσίες.
Η πρόταση επικαιροποιεί το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών και παρέχει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ισχυρότερες εξουσίες για την απευθείας διεξαγωγή ερευνών και την επιβολή κυρώσεων σε μεγάλες υποθέσεις εξαπάτησης. Οι υποθέσεις αυτές θα πρέπει να έχουν σημαντικό αντίκτυπο σε καταναλωτές σε ολόκληρη την ενιαία αγορά.
Έως 13,7 δισ. ευρώ ετήσια εξοικονόμηση για τους καταναλωτές
Οι νέες πρωτοβουλίες αποσκοπούν στην ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών, αλλά και στη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ψηφιακή αγορά.
Οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στο διαδίκτυο, όπως οι χειραγωγικές τεχνικές μάρκετινγκ, οι κρυφές χρεώσεις και οι παραπλανητικές προσφορές, περιορίζουν τη δυνατότητα των καταναλωτών να λαμβάνουν ελεύθερες και τεκμηριωμένες αποφάσεις. Συχνά, οι χρήστες καλούνται να ολοκληρώσουν μια αγορά χωρίς να έχουν πλήρη εικόνα του τελικού κόστους ή των όρων μιας συνδρομής.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η εφαρμογή των προτεινόμενων μέτρων θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξοικονόμηση έως και 13,7 δισ. ευρώ ετησίως για τους καταναλωτές της ΕΕ. Παράλληλα, η απλούστευση των κανόνων αναμένεται να διευκολύνει τις επιχειρήσεις να συμμορφώνονται με το ευρωπαϊκό δίκαιο και να περιορίσει τον αθέμιτο ανταγωνισμό.
Ψηφιακή δικαιοσύνη: Τι αλλάζει για τους καταναλωτές
Η Πράξη περί Ψηφιακής Δικαιοσύνης, γνωστή ως Digital Fairness Act ή DFA, θα εφαρμόζεται σε όλους τους εμπόρους και θα καλύπτει καταναλωτές κάθε ηλικίας που αγοράζουν προϊόντα, χρησιμοποιούν ψηφιακές υπηρεσίες ή αναζητούν αγαθά και υπηρεσίες στο διαδίκτυο.
Μεταξύ των βασικών αλλαγών περιλαμβάνονται τα εξής:
– Απαγόρευση των «σκοτεινών μοτίβων»: Θα απαγορεύονται χειραγωγικές πρακτικές που ωθούν τους καταναλωτές σε βιαστικές αποφάσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι ψευδείς ισχυρισμοί ότι ένα προϊόν εξαντλείται άμεσα, οι παραπλανητικές αντίστροφες μετρήσεις και οι επιλογές που παρουσιάζουν την αγορά ως μονόδρομο.
– Διαφανής τιμολόγηση: Οι καταναλωτές θα πρέπει να γνωρίζουν το πραγματικό κόστος μιας αγοράς, ιδίως όταν χρησιμοποιούν εικονικά νομίσματα μέσα σε εφαρμογές. Οι κανόνες θα αφορούν επίσης τη δυναμική τιμολόγηση σε πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις.
– Ενημέρωση στις εικονικές ουρές αναμονής: Σε περιπτώσεις όπου οι τιμές μεταβάλλονται όσο ο καταναλωτής περιμένει, οι εταιρείες θα πρέπει να εμφανίζουν σε πραγματικό χρόνο την τρέχουσα τιμή, αλλά και την υψηλότερη δυνατή τιμή.
– Δικαιοσύνη ήδη από τον σχεδιασμό: Οι ψηφιακές υπηρεσίες θα πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο που να μην ενθαρρύνει την υπερβολική ή καταναγκαστική χρήση. Οι χρήστες θα μπορούν να απενεργοποιούν χαρακτηριστικά όπως οι επίμονες ειδοποιήσεις και άλλες λειτουργίες που ενισχύουν την αλόγιστη κατανάλωση.
– Προστασία των ανηλίκων: Θα περιορίζονται πρακτικές που ενθαρρύνουν υπερβολικές δαπάνες ή προσομοιάζουν με τυχερά παιχνίδια, όπως τα μοντέλα «πληρώνεις για να κερδίσεις» ή «πληρώνεις για να προχωρήσεις». Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στις υπηρεσίες που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους.
– Διαφάνεια στο influencer marketing: Οι influencers θα πρέπει να δηλώνουν με σαφήνεια πότε ένα περιεχόμενο έχει εμπορικό χαρακτήρα. Με τον τρόπο αυτό θα περιορίζεται η εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης που συχνά δείχνουν οι ανήλικοι προς συγκεκριμένα πρόσωπα με επιρροή.
– Περιορισμός εξατομικευμένων διαφημίσεων: Θα περιορίζονται οι αθέμιτες εξατομικευμένες διαφημίσεις και οι διαφοροποιημένες τιμές που στοχεύουν ανηλίκους ή βασίζονται σε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα.
Τέλος στις «παγίδες συνδρομών»
Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται για τις ψηφιακές συνδρομές, τις δωρεάν δοκιμές και τις αυτόματες ανανεώσεις. Οι καταναλωτές θα πρέπει να μπορούν να ακυρώνουν ψηφιακές συμβάσεις και συνδρομές εύκολα, χωρίς να περνούν από σύνθετες διαδικασίες ή να αναζητούν κρυμμένα κουμπιά ακύρωσης.
Η πρόταση στοχεύει επίσης στις δωρεάν δοκιμές που μετατρέπονται αυτόματα σε πληρωμένες συνδρομές, χωρίς επαρκή ενημέρωση. Οι καταναλωτές θα έχουν σαφή δικαιώματα όταν μια υπηρεσία ανανεώνεται αυτόματα ή όταν επιθυμούν να υπαναχωρήσουν εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.
Παράλληλα, θα διατηρούν το δικαίωμα επικοινωνίας με φυσικό πρόσωπο στην εξυπηρέτηση πελατών. Θα προβλέπονται επίσης σαφέστεροι κανόνες για τις αγορές που πραγματοποιούνται μέσω πρακτόρων τεχνητής νοημοσύνης, όταν αυτοί ενεργούν για λογαριασμό των χρηστών.
Απλούστεροι κανόνες για αγορές μέσα σε εφαρμογές
Η πρόταση περιλαμβάνει στοχευμένες αλλαγές στην Οδηγία για τα δικαιώματα των καταναλωτών, ώστε να προσαρμοστεί καλύτερα στις σύγχρονες ψηφιακές συναλλαγές.
Οι αλλαγές θα αφορούν, μεταξύ άλλων, τις απαιτήσεις προσυμβατικής ενημέρωσης για επαναλαμβανόμενες αγορές εντός εφαρμογών, καθώς και τη διαδικασία ακύρωσης συνδρομών σε ψηφιακά μέσα κατά τη διάρκεια της περιόδου υπαναχώρησης. Στόχος είναι οι πληροφορίες να είναι κατανοητές, άμεσα διαθέσιμες και εύκολα συγκρίσιμες πριν από την ολοκλήρωση μιας αγοράς.
Πρόστιμα έως και 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου
Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι η ενίσχυση της επιβολής των κανόνων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή θα αποκτήσει άμεσες εξουσίες για τη διερεύνηση υποθέσεων μεγάλης κλίμακας, οι οποίες επηρεάζουν καταναλωτές σε πολλές χώρες της ενιαίας αγοράς.
Σε σοβαρές περιπτώσεις, θα μπορεί να επιβάλλει πρόστιμα που φτάνουν έως και το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας. Το μέτρο αφορά κυρίως μεγάλες πολυεθνικές και επιχειρήσεις που εφαρμόζουν πρακτικές με ευρεία διασυνοριακή επίδραση.
Παράλληλα, προβλέπεται καλύτερος συντονισμός μεταξύ των εθνικών αρχών προστασίας των καταναλωτών. Θα καθοριστούν χρονοδιαγράμματα για βασικά στάδια των ερευνών και θα βελτιωθεί η συνεργασία για την επιβολή και την είσπραξη προστίμων σε διαφορετικές δικαιοδοσίες.
Έλεγχοι και σε εταιρείες εκτός ΕΕ
Η νέα νομοθεσία θα ενισχύσει και την επιβολή των ευρωπαϊκών κανόνων απέναντι σε εταιρείες που βρίσκονται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά δραστηριοποιούνται στην ευρωπαϊκή αγορά.
Οι επιχειρήσεις αυτές θα υποχρεούνται να ορίζουν νόμιμο εκπρόσωπο εντός της ΕΕ, ο οποίος θα συνεργάζεται με τις εθνικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Με αυτόν τον τρόπο, οι ευρωπαϊκές αρχές θα μπορούν να επικοινωνούν αποτελεσματικότερα με τις εταιρείες και να προχωρούν σε ελέγχους ή κυρώσεις όταν διαπιστώνονται παραβάσεις.
Η πρόταση για την ψηφιακή δικαιοσύνη σηματοδοτεί μια προσπάθεια προσαρμογής της προστασίας των καταναλωτών στις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής. Με αυστηρότερους ελέγχους, διαφανέστερες τιμές, ευκολότερη ακύρωση συνδρομών και πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν το 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου, η ΕΕ επιχειρεί να περιορίσει τις διαδικτυακές «παγίδες» και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στις ψηφιακές αγορές.
