Η προσφυγή κατά των νέων δασμών Τραμπ κατατέθηκε μόλις λίγες ώρες μετά την ενεργοποίησή τους, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο σκληρής πολιτικο-νομικής αντιπαράθεσης γύρω από την εμπορική στρατηγική του Αμερικανού προέδρου. Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συγκυρία: η δικαστική εξουσία είχε ήδη προκαλέσει σημαντικό πλήγμα στην ατζέντα του Ντόναλντ Τραμπ, ακυρώνοντας τους παγκόσμιους δασμούς της λεγόμενης «ημέρας απελευθέρωσης». Τώρα, ειδικοί στο διεθνές εμπόριο προειδοποιούν ότι και η νέα δέσμη μέτρων μπορεί να αντιμετωπίσει αντίστοιχη τύχη, καθώς η πρώτη νομική αμφισβήτηση είναι πλέον γεγονός και μάλιστα με αιχμή τα όρια των προεδρικών εξουσιών.
Οι νέοι δασμοί, που επιβλήθηκαν την Παρασκευή, είναι εκτεταμένοι και αφορούν εμπορεύματα από περισσότερες από 80 χώρες. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι εμπορικοί εταίροι δεν έχουν καταφέρει να απαγορεύσουν αποτελεσματικά πρακτικές καταναγκαστικής εργασίας, προβάλλοντας έτσι ένα ηθικό και ανθρωπιστικό σκεπτικό. Στην πράξη, ωστόσο, το μέγεθος των μέτρων είναι τέτοιο που αγγίζει σχεδόν το σύνολο των αμερικανικών εμπορικών σχέσεων: οι νέοι δασμοί Τραμπ καλύπτουν εταίρους που αντιπροσωπεύουν το 99,4% του αμερικανικού εμπορίου. Το εύρος αυτό είναι που τροφοδοτεί τις αμφιβολίες για το κατά πόσο η επίκληση της καταναγκαστικής εργασίας αποτελεί τον πραγματικό πυρήνα της πολιτικής ή ένα νομικό «όχημα» για μια ευρύτερη αναδιάταξη του δασμολογικού χάρτη.
Το Άρθρο 301 ως εργαλείο και το νέο, αμφισβητούμενο προηγούμενο
Η εφαρμογή των δασμών έγινε βάσει του Άρθρου 301 του Νόμου περί Εμπορίου του 1974, μιας διάταξης που επιτρέπει στις ΗΠΑ να επιβάλλουν εισαγωγικούς δασμούς ως αντίμετρο σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Το Άρθρο 301 έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές από διαφορετικές κυβερνήσεις, μεταξύ άλλων και κατά την πρώτη θητεία Τραμπ, κυρίως στο πλαίσιο της εμπορικής σύγκρουσης με την Κίνα. Αυτή τη φορά όμως, σύμφωνα με αναλυτές, η χρήση του δεν μοιάζει με καμία προηγούμενη.
Ο Πίτερ Χάρελ, επισκέπτης ερευνητής στο Ινστιτούτο Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου του Νομικού Κέντρου του Πανεπιστημίου Τζόρτζταουν, επισημαίνει ότι ο πρόεδρος μεταχειρίζεται το νομοθέτημα με τρόπο θεμελιωδώς πρωτόγνωρο. Κατά την εκτίμησή του, το Άρθρο 301 δεν σχεδιάστηκε για να επιτρέπει στον πρόεδρο μια καθολική, μόνιμη αναθεώρηση των δασμολογικών πινάκων μέσω γενικευμένων επιβαρύνσεων. Γι’ αυτό και θεωρεί πολύ πιθανό η νέα πρωτοβουλία να ακυρωθεί δικαστικά, καθώς η «αρχιτεκτονική» του νόμου δείχνει να προορίζεται για στοχευμένες εμπορικές διαφορές, όχι για σχεδόν παγκόσμια παρέμβαση.
Παρά τις αντιδράσεις, ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει το Άρθρο 301 ως κεντρικό μοχλό για νέες κινήσεις. Την ίδια ημέρα ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν άμεσα έρευνα βάσει του Άρθρου 301 κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως αντίποινα για τα υψηλά πρόστιμα που επιβλήθηκαν σε αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς. Η κίνηση εντάσσεται σε μια αλυσίδα επιθετικών εμπορικών μέτρων, όπως οι δασμοί 25% στις εισαγωγές από τη Βραζιλία (επίσης μέσω Άρθρου 301) και οι εξαγγελίες για επιβάρυνση 50% σε ορισμένα προϊόντα από τον Καναδά.
Προσφυγή κατά των νέων δασμών Τραμπ: Πώς ξεκίνησε η δικαστική μάχη
Η προσφυγή κατά των νέων δασμών Τραμπ κατατέθηκε στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου των ΗΠΑ από δύο μικρές αμερικανικές επιχειρήσεις, οι οποίες υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση χρησιμοποιεί το Άρθρο 301 ως πρόσχημα. Σύμφωνα με το σκεπτικό τους, στόχος είναι να ανασυσταθεί ουσιαστικά το ίδιο παγκόσμιο δασμολογικό καθεστώς που είχε ακυρωθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο πέντε μήνες νωρίτερα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το χρονικό σημείο. Η αγωγή σημειώνει ότι οι δασμοί του Άρθρου 301 τέθηκαν σε εφαρμογή ακριβώς τη στιγμή που έληγε μια άλλη δέσμη προσωρινών επιβαρύνσεων, οι οποίες είχαν θεσπιστεί βάσει του Άρθρου 122 του ίδιου νόμου του 1974. Εκείνοι οι προσωρινοί δασμοί είχαν ανακοινωθεί λίγες ώρες μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της 20ής Φεβρουαρίου, που έκρινε παράνομους τους παγκόσμιους δασμούς. Τότε, το δικαστήριο είχε αποφανθεί ότι ο Νόμος περί Διεθνών Έκτακτων Οικονομικών Εξουσιών (IEEPA) —τον οποίο είχε επικαλεστεί ο πρόεδρος για να επιβάλει μονομερώς επιβαρύνσεις σε σχεδόν κάθε χώρα— δεν παρείχε την απαιτούμενη εξουσιοδότηση.
Με άλλα λόγια, οι ενάγοντες επιχειρούν να δείξουν ότι, παρά την αλλαγή νομικού «ενδύματος», το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ένα ευρύ, σχεδόν καθολικό πλέγμα δασμών. Στην προσφυγή τονίζεται ότι το Άρθρο 301 δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αυτόνομη άδεια για να φορολογηθεί το σύνολο των εισαγωγών από όλους τους εμπορικούς εταίρους, με συντελεστές που επιλέχθηκαν έτσι ώστε να αναπαράγουν το ακυρωθέν καθεστώς του IEEPA.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, απορρίπτει ότι επιχειρεί να «αναστήσει» την πολιτική της «ημέρας απελευθέρωσης». Υψηλόβαθμος αξιωματούχος δήλωσε ότι η καταπολέμηση της καταναγκαστικής εργασίας αποτελεί ζήτημα στο οποίο ο πρόεδρος εστιάζει εδώ και χρόνια. Για το timing, υποστήριξε πως η εφαρμογή αυτή τη στιγμή έγινε για να αποφευχθεί πρόσθετη γραφειοκρατική πολυπλοκότητα. Εκπρόσωπος του Γραφείου του Αντιπροσώπου Εμπορίου των ΗΠΑ (USTR) δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα σχολιασμού.
Τι λένε νομικοί και αναλυτές: Δύο «στρατόπεδα» εκτιμήσεων
Τη νομική εκπροσώπηση των εναγόντων έχει αναλάβει το Liberty Justice Center, η μη κερδοσκοπική οργάνωση που είχε εκπροσωπήσει επιτυχώς τους προσφεύγοντες και στην υπόθεση κατά της χρήσης του IEEPA. Η θέση τους είναι σαφής: η κυβέρνηση δεν μπορεί να διατηρεί μια προαποφασισμένη παγκόσμια δασμολογική πολιτική, μεταπηδώντας απλώς από το ένα νομοθέτημα στο άλλο μέχρι να βρει αυτό που «στέκει» στο δικαστήριο.
Η Κίμπερλι Κλόσινγκ, καθηγήτρια φορολογικού δικαίου στη Νομική Σχολή του UCLA και ανώτερη ερευνήτρια στο Peterson Institute for International Economics, χαρακτηρίζει τους δασμούς του Άρθρου 301 «ολοφάνερα παράνομους», υποστηρίζοντας ότι η επίκληση της καταναγκαστικής εργασίας λειτουργεί ως πρόσχημα, χωρίς σαφή σύνδεση ανάμεσα στο μέτρο και στον δηλωμένο στόχο πολιτικής. Αντίστοιχα, ο Άλαν Γουλφ (PIIE) εκτιμά πως το Ανώτατο Δικαστήριο πιθανότατα θα ακυρώσει τους δασμούς, σημειώνοντας ότι για να ενεργοποιηθεί η εξουσία του Άρθρου 301 πρέπει να αποδειχθεί ότι οι ενέργειες μιας χώρας επιβαρύνουν το αμερικανικό εμπόριο — προϋπόθεση που δεν προκύπτει καθαρά για δεκάδες χώρες, πόσο μάλλον για ένα σύνολο που προσεγγίζει σχεδόν όλες τις εισαγωγές.
Υπάρχουν όμως και πιο επιφυλακτικές αναγνώσεις. Η Γκρέτα Πάις, πρώην γενική σύμβουλος του USTR και εταίρος στη Wiley Rein, σημειώνει ότι η κυβέρνηση ακολούθησε τις προβλεπόμενες διαδικασίες και ότι το πλαίσιο του νόμου αφήνει σημαντική ευελιξία στην εκτελεστική εξουσία, κάτι που δυσκολεύει μια δικαστική ανατροπή. Από την πλευρά του, ο Άντριου Σισιλιάνο, επικεφαλής εμπορίου και τελωνείων της KPMG στις ΗΠΑ, επισημαίνει πως λόγω του ιστορικού εφαρμογής του Άρθρου 301, οι νέοι δασμοί Τραμπ μπορεί να αποδειχθούν πιο δύσκολο να ακυρωθούν. Κατά συνέπεια, προτείνει οι επιχειρήσεις να σχεδιάζουν με βάση ό,τι ισχύει σήμερα και όχι με την προσδοκία άμεσης δικαστικής λύσης.
Σε κάθε περίπτωση, η προσφυγή κατά των νέων δασμών Τραμπ μετατρέπει το ζήτημα από καθαρά οικονομικό σε βαθιά θεσμικό: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια κυβέρνηση στην επιβολή καθολικών εμπορικών βαρών χωρίς σαφή, ρητή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο; Η απάντηση των δικαστηρίων δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον αυτής της δέσμης μέτρων, αλλά και το πώς θα χρησιμοποιούνται στο εξής εργαλεία όπως το Άρθρο 301 στην αμερικανική εμπορική πολιτική. Αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις για δικαστική ακύρωση, θα πρόκειται για ακόμη ένα ορόσημο που θα αναδιαμορφώσει την ισορροπία μεταξύ εκτελεστικής εξουσίας και θεσμικών περιορισμών — με άμεσες συνέπειες για τις αγορές, τις επιχειρήσεις και τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ.
