Τα πλασματικά έτη αποτελούν για πολλούς ασφαλισμένους μια από τις πιο πρακτικές λύσεις όταν πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση και θέλουν είτε να «κλειδώσουν» δικαίωμα σύνταξης είτε να ενισχύσουν το τελικό ποσό που θα λάβουν. Η αξιοποίηση των πλασματικών ετών, όμως, δεν είναι πάντα η οικονομικά καλύτερη επιλογή: το κόστος μπορεί να διαφέρει αισθητά ανάλογα με το πότε υποβάλλεται η αίτηση, αν ο ασφαλισμένος είναι μισθωτός, ελεύθερος επαγγελματίας ή δημόσιος υπάλληλος, καθώς και με ποιον τρόπο θα πληρωθεί η εξαγορά. Γι’ αυτό, πριν από οποιαδήποτε κίνηση, χρειάζεται καθαρή εικόνα για το «τι κερδίζω» και «τι πληρώνω» από τα πλασματικά έτη.
Πλασματικά έτη: Ποιοι χρόνοι αναγνωρίζονται και ποιο είναι το όριο
Στις βασικές κατηγορίες χρόνου που μπορούν να αναγνωριστούν ως πλασματικά έτη εντάσσονται:
– Χρόνος λόγω τέκνων (παιδιά)
– Χρόνος σπουδών (για απόκτηση πτυχίου)
– Κενά ασφάλισης (περίοδοι χωρίς ένσημα)
– Χρόνος στρατιωτικής θητείας (για τους άνδρες)
Για εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα και για ελεύθερους επαγγελματίες, το συνολικό ανώτατο όριο αναγνώρισης πλασματικού χρόνου είναι έως 7 έτη. Ειδικά για τον χρόνο λόγω τέκνων προβλέπονται συγκεκριμένα «μπόνους» αναγνώρισης:
– 1 έτος για 1 παιδί
– 3 έτη για 2 παιδιά
– 5 έτη για 3 παιδιά και άνω
Στον δημόσιο τομέα ισχύει διαφορετική αντιμετώπιση για τα πλασματικά έτη λόγω τέκνων, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις δεν συνυπολογίζονται στο ίδιο ανώτατο πλαφόν. Έτσι, δημόσιοι υπάλληλοι μπορεί να φτάσουν συνολικά ακόμη και έως 12 έτη αναγνώρισης, ανάλογα με τα επιμέρους δικαιώματα και τον συνδυασμό χρόνων που επιτρέπεται.
Πλασματικά έτη: Πώς υπολογίζεται το κόστος εξαγοράς
Το κόστος εξαγοράς των πλασματικών ετών δεν είναι ενιαίο. Καθορίζεται από δύο βασικούς παράγοντες: (α) την κατηγορία ασφαλισμένου και (β) τον χρόνο υποβολής της αίτησης.
Μισθωτοί ιδιωτικού τομέα
Για αιτήσεις που υποβάλλονται από 13 Μαΐου 2016 και μετά, το κόστος εξαγοράς είναι 20% επί των αποδοχών του τελευταίου μήνα πριν από την αίτηση. Με απλά λόγια, όσο υψηλότερος είναι ο μισθός, τόσο ακριβότερη γίνεται η αναγνώριση των πλασματικών ετών.
Ελεύθεροι επαγγελματίες
Στους ελεύθερους επαγγελματίες, η εξαγορά υπολογίζεται με βάση την εισφορά κύριας ασφάλισης της ασφαλιστικής κατηγορίας στην οποία βρίσκεται ο ασφαλισμένος. Άρα η επιλογή κατηγορίας (και οι μεταβολές της) επηρεάζουν άμεσα το τελικό κόστος.
Τρόποι πληρωμής και εκπτώσεις
Η εξόφληση μπορεί να γίνει:
– Εφάπαξ, με έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος εξαγοράς
– Τμηματικά (συνήθως μέσω παρακράτησης από τη σύνταξη), χωρίς την έκπτωση
Η επιλογή τρόπου πληρωμής έχει πρακτική σημασία: η εφάπαξ πληρωμή μειώνει το τελικό ποσό, αλλά απαιτεί άμεση ρευστότητα.
Τι αλλάζει στις παλαιότερες αιτήσεις αναγνώρισης
Η χρονική στιγμή της αίτησης είναι καθοριστική, γιατί μπορεί να «κλειδώσει» ευνοϊκότερο κόστος.
– Για αιτήσεις έως τον Μάιο 2016 (ιδιωτικός τομέας), το κόστος ήταν σημαντικά χαμηλότερο, περίπου 167,85 ευρώ τον μήνα.
– Στο Δημόσιο, όσοι υπέβαλαν αίτηση έως 31 Δεκεμβρίου 2016 είχαν κόστος που υπολογιζόταν με βάση 6,67% του βασικού μισθού Οκτωβρίου 2011.
Έπειτα, στο Δημόσιο ακολούθησε σταδιακή αύξηση: 10% το 2017, 13,3% το 2018, περίπου 16,67% το 2019 και από το 2020 και μετά 20% — δηλαδή ευθυγράμμιση με το καθεστώς του ιδιωτικού τομέα.
Αναλυτικά παραδείγματα: Πόσο μπορεί να κοστίσουν τα πλασματικά έτη
Τα παραδείγματα δείχνουν πόσο διαφορετικά μπορεί να εξελιχθεί η επιβάρυνση:
Μισθωτοί ιδιωτικού τομέα
– Μικτός μισθός 1.000 ευρώ: εξαγορά 2 ετών ≈ 4.800 ευρώ
– Μικτός μισθός 1.700 ευρώ: εξαγορά 4 ετών ≈ 16.320 ευρώ
– Μικτός μισθός 2.200 ευρώ: εξαγορά 3 ετών ≈ 15.840 ευρώ
Είναι εμφανές ότι η ίδια «μονάδα» χρόνου (π.χ. ένα έτος) κοστίζει πολύ περισσότερο σε υψηλότερες αποδοχές.
Ελεύθεροι επαγγελματίες (ενδεικτικά)
– 3 έτη στην 1η κατηγορία: ≈ 4.500 ευρώ
– 3 έτη στην 3η κατηγορία: πάνω από 10.000 ευρώ
– 5 έτη στην 6η κατηγορία: μπορεί να πλησιάσει τις 36.000 ευρώ
Εδώ, το «κλειδί» είναι η ασφαλιστική κατηγορία: όσο ανεβαίνει, η εξαγορά των πλασματικών ετών γίνεται πολύ πιο βαριά οικονομικά.
Πότε συμφέρει πραγματικά η εξαγορά πλασματικών ετών
Η εξαγορά πλασματικών ετών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτόματη επιλογή. Συμφέρει κυρίως σε δύο σενάρια:
1) Όταν ο αναγνωριζόμενος χρόνος είναι απαραίτητος για θεμελίωση δικαιώματος (για να συμπληρωθούν έτη ή προϋποθέσεις που αλλιώς δεν «βγαίνουν»).
2) Όταν προκύπτει ουσιαστική αύξηση της σύνταξης, που σε βάθος χρόνου «επιστρέφει» το κόστος της εξαγοράς.
Σημαντική λεπτομέρεια: το ποσό που πληρώνεται για την εξαγορά μπορεί να επηρεάσει και τις συντάξιμες αποδοχές. Σε γενικές γραμμές, όσο μεγαλύτερη η βάση υπολογισμού της εξαγοράς, τόσο πιθανότερο να υπάρξει θετική επίδραση στον υπολογισμό της σύνταξης — αλλά πάντα με κόστος που πρέπει να δικαιολογείται.
Χαρακτηριστικά, σε αίτηση έως το 2016, μισθωτός με αποδοχές 1.500 ευρώ μπορούσε να εξαγοράσει 3 έτη με περίπου 3.600 ευρώ, ποσό που σε νεότερες αιτήσεις μπορεί να είναι πολλαπλάσιο.
Διαδοχική ασφάλιση: Πώς συνδυάζονται με τα πλασματικά έτη
Τα πλασματικά έτη μπορούν να αξιοποιηθούν και στη διαδοχική ασφάλιση, δηλαδή όταν ο ασφαλισμένος έχει περάσει από διαφορετικά ταμεία/καθεστώτα (π.χ. πρώην ΟΑΕΕ και στη συνέχεια πρώην ΙΚΑ). Σε αυτή την περίπτωση συνυπολογίζεται ο συνολικός χρόνος, εξετάζονται οι προϋποθέσεις ανά κατηγορία και, εφόσον υπάρχει κενό για θεμελίωση ή στόχος βελτίωσης της σύνταξης, μπορεί να εξεταστεί στοχευμένα η αναγνώριση πλασματικών ετών.
