Η Πρίστινα επιχειρεί να περιορίσει τις αρμοδιότητες του Ειδικού Δικαστηρίου της Χάγης, μετά τις καταδικαστικές αποφάσεις εις βάρος πρώην ηγετικών στελεχών του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσόβου (UCK). Η Βουλή του Κοσόβου ενέκρινε τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου το προσχέδιο νόμου για την τροποποίηση του τρόπου λειτουργίας του δικαστηρίου, σε μια εξέλιξη που αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε διεθνές επίπεδο.
Η κατεπείγουσα νομοθετική πρωτοβουλία συγκέντρωσε 91 ψήφους υπέρ και αποτελεί την άμεση πολιτική απάντηση της Πρίστινας στις πρόσφατες αποφάσεις του Ειδικού Δικαστηρίου. Το νομοσχέδιο κατατέθηκε από το αντιπολιτευόμενο Δημοκρατικό Κόμμα του Κοσόβου (PDK) και υποστηρίχθηκε από το κυβερνών Κίνημα Αυτοδιάθεσης (VV) του πρωθυπουργού Άλμπιν Κούρτι.
Περιορισμοί στο Ειδικό Δικαστήριο της Χάγης
Οι προτεινόμενες αλλαγές μεταβάλλουν ουσιαστικά το πλαίσιο λειτουργίας του Ειδικού Δικαστηρίου της Χάγης. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ο περιορισμός της ανώτατης ποινής κάθειρξης στα 15 χρόνια, ενώ παράλληλα παρέχεται η δυνατότητα προσφυγής στο Ανώτατο Δικαστήριο του Κοσόβου.
Το προσχέδιο περιλαμβάνει επίσης τη δυνατότητα απονομής χάριτος από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, καθώς και την υποχρέωση οι ποινές να εκτίονται εντός της επικράτειας του Κοσόβου. Οι ρυθμίσεις αυτές, εφόσον τεθούν σε ισχύ, θα μπορούσαν να επηρεάσουν άμεσα την εφαρμογή των αποφάσεων που έχουν ήδη εκδοθεί από το δικαστήριο της Χάγης.
Η πρωτοβουλία της Βουλής ερμηνεύεται ως προσπάθεια ενίσχυσης του ελέγχου των κοσοβάρικων θεσμών πάνω σε μια δικαστική διαδικασία που διεξάγεται εκτός της χώρας, αλλά λειτουργεί βάσει της νομοθεσίας του Κοσόβου. Παράλληλα, δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με τη σχέση μεταξύ των εθνικών θεσμών και ενός δικαστηρίου που ιδρύθηκε με διεθνή υποστήριξη για να εξετάσει ιδιαίτερα σοβαρές καταγγελίες.
Οι καταδικαστικές αποφάσεις κατά των πρώην ηγετών του UCK
Στα μέσα Σεπτεμβρίου, το Ειδικό Δικαστήριο επέβαλε βαριές ποινές σε τέσσερα πρώην ηγετικά στελέχη του UCK. Ο πρώην πρόεδρος του Κοσόβου, Χασίμ Θάτσι, και ο Γιακούπ Κρασνίτσι καταδικάστηκαν σε 25 χρόνια κάθειρξης για εγκλήματα πολέμου. Ο Κάντρι Βέσελι καταδικάστηκε σε 18 χρόνια, ενώ ο Ρετζέπ Σελίμι σε 13 χρόνια φυλάκισης.
Οι αποφάσεις προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στην κοινωνία του Κοσόβου, ιδίως μεταξύ των Αλβανών πολιτών, οι οποίοι σε μεγάλο βαθμό θεωρούν τους καταδικασθέντες σύμβολα του αγώνα για την ανεξαρτησία. Για τη συντριπτική πλειονότητα των Κοσοβάρων Αλβανών, οι πρώην διοικητές του UCK δεν είναι εγκληματίες πολέμου, αλλά ήρωες που ηγήθηκαν ενός δίκαιου απελευθερωτικού αγώνα απέναντι στην καταστολή του καθεστώτος του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς.
Η διαφορετική αυτή προσέγγιση έχει εντείνει το χάσμα ανάμεσα στην κοινωνική αντίληψη για τον πόλεμο και στη δικαστική αξιολόγηση των εγκλημάτων που φέρεται να διαπράχθηκαν την περίοδο εκείνη.
Πολιτική κρίση και κοινωνική ένταση στην Πρίστινα
Η συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή πραγματοποιήθηκε σε κλίμα μεγάλης πολιτικής και κοινωνικής έντασης. Το PDK απείλησε ότι, σε περίπτωση απόρριψης της πρότασης, δεν θα εξασφάλιζε την απαιτούμενη απαρτία για την εκλογή προέδρου της Δημοκρατίας.
Η θητεία της υπηρεσιακής προέδρου Αλμπουλένα Χατζίου έληγε στις 6 Οκτωβρίου, γεγονός που προσέθεσε ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην ήδη τεταμένη πολιτική κατάσταση. Η σύνδεση της ψήφισης του νομοσχεδίου με την εκλογή προέδρου ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο η υπόθεση του Ειδικού Δικαστηρίου έχει μετατραπεί σε κεντρικό ζήτημα της εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.
Την ίδια ώρα, έξω από το κοινοβούλιο η κατάσταση παρέμενε εκρηκτική. Διαδηλωτές, οι οποίοι διαμαρτύρονταν επί σχεδόν τρεις εβδομάδες για τις καταδίκες των πρώην διοικητών του UCK, είχαν αποκλείσει όλες τις εξόδους του κτιρίου. Ζητούσαν να συνεχιστεί η συνεδρίαση και να ολοκληρωθεί άμεσα η ψηφοφορία για το νομοσχέδιο.
Οι κινητοποιήσεις καταδεικνύουν το βάθος της κοινωνικής αντίδρασης. Για πολλούς διαδηλωτές, η καταδίκη των πρώην στελεχών του UCK αποτελεί προσβολή της ιστορικής μνήμης του Κοσόβου και αμφισβήτηση του ρόλου που διαδραμάτισαν στον πόλεμο του 1998–1999.
Η αποστολή του δικαστηρίου
Το Ειδικό Δικαστήριο για το Κόσοβο, γνωστό ως Kosovo Specialist Chambers, ιδρύθηκε το 2015 και έχει την έδρα του στη Χάγη. Λειτουργεί βάσει της νομοθεσίας του Κοσόβου, όμως στελεχώνεται αποκλειστικά από διεθνείς δικαστές, εισαγγελείς και άλλο δικαστικό προσωπικό.
Κύρια αποστολή του είναι η διερεύνηση και εκδίκαση σοβαρών εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας που φέρεται να διαπράχθηκαν από μέλη του UCK κατά την περίοδο 1998–2000. Η δημιουργία του συνδέθηκε με τις καταγγελίες που περιλαμβάνονταν στην έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης και αφορούσαν, μεταξύ άλλων, δολοφονίες, απαγωγές, βασανιστήρια και διώξεις.
Η προσπάθεια της Πρίστινας να επιβάλει περιορισμούς στο Ειδικό Δικαστήριο της Χάγης ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην αντιπαράθεση γύρω από τη δικαστική διαδικασία. Παράλληλα, ενδέχεται να δοκιμάσει τις σχέσεις του Κοσόβου με τους διεθνείς εταίρους του και να επηρεάσει την πορεία της δικαιοσύνης για τα εγκλήματα της περιόδου του πολέμου.
