Την απαλλαγή από φόρους και εισφορές για συγκεκριμένες παροχές σε είδος που προσφέρουν οι επιχειρήσεις στους εργαζόμενους προβλέπει η φορολογική νομοθεσία, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται συγκεκριμένα όρια και κανόνες. Σε μια περίοδο όπου πολλές εταιρείες επιλέγουν να ενισχύσουν το εισόδημα των εργαζομένων με κουπόνια, κάρτες και λοιπές παροχές σε είδος αντί για «κανονικές» μισθολογικές αυξήσεις, το ζήτημα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη πρακτική σημασία—τόσο για τους εργαζόμενους, όσο και για τις επιχειρήσεις που αναζητούν τρόπους να στηρίξουν το προσωπικό χωρίς δυσανάλογη φορολογική επιβάρυνση.
Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ), περίπου το 25% των εργαζομένων στην Ελλάδα (ένας στους τέσσερις) λαμβάνει κουπόνια ή κάρτες σίτισης από τον εργοδότη του, είτε σε τακτική είτε σε περιστασιακή βάση. Μάλιστα, οι κοινωνικοί εταίροι έχουν επαναφέρει το θέμα και με πρόσφατη επιστολή προς το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ζητούν αύξηση του ημερήσιου αφορολόγητου ορίου για τις διατακτικές σίτισης από 6 σε 10 ευρώ. Η εικόνα συμπληρώνεται από ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα: το 95,7% των εργαζομένων χρησιμοποιεί τις κάρτες σίτισης κυρίως στα σούπερ μάρκετ για βασικές ανάγκες του νοικοκυριού, και όχι για έτοιμο φαγητό κοντά στο γραφείο.
Την ίδια στιγμή, η επιλογή των παροχών σε είδος δεν είναι τυχαία από την πλευρά των επιχειρήσεων. Πάνω από τις μισές (54,2%) δηλώνουν ότι τις προτιμούν για τα φορολογικά οφέλη, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό τις αξιοποιεί και ως εργαλείο διατήρησης προσωπικού (40%) και ενίσχυσης της εταιρικής κουλτούρας (39,2%).
Παροχές σε είδος: Πότε φορολογούνται ως εισόδημα από μισθωτή εργασία
Το βασικό ερώτημα είναι πότε οι παροχές σε είδος προς έναν εργαζόμενο αντιμετωπίζονται φορολογικά ως κανονικό εισόδημα από μισθωτή εργασία. Η απάντηση εξαρτάται από το είδος της παροχής, τον σκοπό χρήσης της και—πολύ συχνά—τα όρια που θέτει ρητά ο νόμος.
Διατακτικές/κάρτες σίτισης: το ειδικό καθεστώς και το όριο των 6 ευρώ
Οι διατακτικές σίτισης που παρέχονται από τον εργοδότη έχουν ειδική φορολογική μεταχείριση. Απαλλάσσονται από φόρο εισοδήματος μέχρι το ποσό των 6 ευρώ ανά εργάσιμη ημέρα. Σε ετήσια βάση, αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 1.400 ευρώ (ανάλογα με τις εργάσιμες ημέρες).
Τι γίνεται όμως αν το ποσό ξεπεράσει το όριο; Αν η αξία των διατακτικών υπερβαίνει τα 6 ευρώ ανά εργάσιμη, το επιπλέον ποσό θεωρείται παροχή σε είδος προς τον εργαζόμενο και φορολογείται ως εισόδημα από μισθωτή εργασία. Με άλλα λόγια, το «πλεόνασμα» χάνει την απαλλαγή και μπαίνει στους γενικούς κανόνες φορολόγησης.
Δωροεπιταγές και κουπόνια αγορών: το όριο των 300 ευρώ ετησίως
Σε αντίθεση με τις διατακτικές σίτισης, οι δωροεπιταγές και τα κουπόνια αγορών που δίνονται από εργοδότη θεωρούνται γενικά παροχές σε είδος. Ωστόσο, υπάρχει συγκεκριμένο αφορολόγητο όριο: οι παροχές αυτές δεν φορολογούνται όταν η συνολική αξία τους μέσα στο έτος δεν ξεπερνά τα 300 ευρώ.
Αν ξεπεραστεί αυτό το όριο, τότε προκύπτει φορολογική υποχρέωση σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν για τις παροχές σε είδος. Άρα, η σωστή παρακολούθηση της συνολικής ετήσιας αξίας είναι κρίσιμη, ώστε να μην προκύψουν δυσάρεστες εκπλήξεις σε εργαζόμενους και λογιστήρια.
Τι ισχύει για τον ΦΠΑ στις παροχές σε είδος και στα κουπόνια
Πέρα από τη φορολογία εισοδήματος, σημαντικό ρόλο παίζει και ο ΦΠΑ, ο οποίος δεν αντιμετωπίζεται ενιαία για όλα τα κουπόνια. Η απόδοση του ΦΠΑ εξαρτάται από την κατηγορία του κουπονιού, η οποία διακρίνεται σε δύο βασικούς τύπους: κουπόνια συγκεκριμένου σκοπού και κουπόνια πολλαπλών σκοπών.
Κουπόνι συγκεκριμένου σκοπού: ΦΠΑ κατά την έκδοση ή πώληση
Κουπόνι συγκεκριμένου σκοπού είναι εκείνο για το οποίο, ήδη από τη στιγμή της έκδοσης, είναι γνωστά τόσο ο τόπος φορολόγησης όσο και ο συντελεστής ΦΠΑ που θα εφαρμοστεί. Επειδή αυτά τα στοιχεία είναι «κλειδωμένα» από την αρχή, ο ΦΠΑ αποδίδεται κατά την έκδοση ή την πώληση του κουπονιού.
Παράδειγμα: κουπόνι διαμονής σε συγκεκριμένο ξενοδοχείο σε συγκεκριμένο νησί. Εκεί γνωρίζουμε εξαρχής τον τόπο παροχής και τον συντελεστή ΦΠΑ. Το ίδιο ισχύει και για κουπόνι αγοράς προϊόντων από συγκεκριμένη αλυσίδα εντός Ελλάδας, εφόσον όλα τα προϊόντα υπάγονται στον ίδιο συντελεστή ΦΠΑ.
Κουπόνι πολλαπλών σκοπών: ΦΠΑ κατά την εξαργύρωση
Κουπόνι πολλαπλών σκοπών είναι εκείνο για το οποίο κατά την έκδοση δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα ο τόπος φορολόγησης ή/και το ποσό του ΦΠΑ. Σε αυτή την περίπτωση, ο ΦΠΑ δεν αποδίδεται κατά την έκδοση του κουπονιού, αλλά κατά την εξαργύρωσή του, δηλαδή όταν ο τελικός κάτοχος το χρησιμοποιήσει και «κλειδώσει» το ακριβές φορολογικό αποτύπωμα της συναλλαγής.
Παραδείγματα: κουπόνι που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ξενοδοχεία διεθνούς αλυσίδας σε διαφορετικές χώρες ή κουπόνι που εξαργυρώνεται σε σούπερ μάρκετ για προϊόντα με διαφορετικούς συντελεστές ΦΠΑ.
Ποιοι εμπλέκονται στην κυκλοφορία ενός κουπονιού
Σύμφωνα με το πλαίσιο που περιγράφεται στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, στην κυκλοφορία ενός κουπονιού μπορεί να συμμετέχουν περισσότερα από ένα πρόσωπα: ο εκδότης (που το εκδίδει), ο μεσάζων (που μπορεί να το μεταπωλεί), ο εξοφλών (η επιχείρηση που τελικά παρέχει το αγαθό ή την υπηρεσία) και ο τελικός κάτοχος (που το χρησιμοποιεί). Αυτό σημαίνει ότι η σωστή φορολογική αντιμετώπιση δεν εξαρτάται μόνο από το «τι» είναι το κουπόνι, αλλά και από το «πώς» εκδίδεται, διακινείται και εξαργυρώνεται.
