Η ελληνική κυβέρνηση τάσσεται υπέρ μιας πιο διαλλακτικής πολιτικής για την πλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου, σε μια συγκυρία όπου οι τιμές παραμένουν υπό πίεση και οι αγορές δείχνουν να «διαβάζουν» κάθε κίνηση ως σήμα έλλειψης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η παρέμβαση Τσάφου για το φυσικό αέριο, με τον υφυπουργό Ενέργειας Νίκο Τσάφο και το ΥΠΕΝ να ζητούν αναθεώρηση του ισχύοντος κανονισμού που επιβάλλει στις ευρωπαϊκές αποθήκες να φτάνουν πληρότητα 90% έως την 1η Νοεμβρίου. Το βασικό επιχείρημα είναι σαφές: όταν ο κανόνας γίνεται υπερβολικά άκαμπτος, μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός που ενισχύει την ανοδική πορεία των τιμών, αντί να διασφαλίζει ομαλή και οικονομικά αποδοτική προετοιμασία για τον χειμώνα.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τεχνικές λεπτομέρειες. Αγγίζει την καρδιά του ευρωπαϊκού ενεργειακού σχεδιασμού: πόση ασφάλεια εφοδιασμού χρειάζεται η Ευρώπη, με ποιο κόστος και με ποιους δείκτες πρέπει να μετριέται η επάρκεια. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρέμβαση Τσάφου για το φυσικό αέριο έρχεται να θέσει ένα κρίσιμο ερώτημα: μήπως ο τρόπος που υπολογίζουμε και παρουσιάζουμε την «ετοιμότητα» των αποθηκών οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα και, τελικά, σε ακριβότερη ενέργεια για επιχειρήσεις και νοικοκυριά;
Παρέμβαση Τσάφου για το φυσικό αέριο: Γιατί ζητείται χαλάρωση του κανόνα 90%
Με ανάρτησή του στο LinkedIn, ο κ. Τσάφος υπογραμμίζει ότι η συνεχιζόμενη πίεση στις ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στον ρυθμό αναπλήρωσης των εγκαταστάσεων αποθήκευσης στην Ευρώπη. Όταν η αγορά βλέπει ότι οι αποθήκες «πρέπει» να γεμίσουν σε συγκεκριμένο ορίζοντα και σε συγκεκριμένο ποσοστό, δημιουργείται μια προβλέψιμη –και συχνά ακριβή– ζήτηση: όλοι αγοράζουν περίπου την ίδια περίοδο, ανταγωνίζονται για φορτία και συμβόλαια, και οι τιμές ενισχύονται.
Το αίτημα για χαλάρωση δεν σημαίνει εγκατάλειψη της ασφάλειας εφοδιασμού. Αντίθετα, προτείνει μια πιο έξυπνη προσέγγιση: περισσότερη ευελιξία στους στόχους, καλύτερη προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες και μείωση των κινήτρων που οδηγούν σε «πανικό» αγορών. Με άλλα λόγια, να μην αντιμετωπίζεται ο στόχος του 90% ως αυτοσκοπός, αλλά ως εργαλείο που πρέπει να εξυπηρετεί την οικονομία και την επάρκεια.
Μετράμε το σωστό μέγεθος ή τον λάθος δείκτη;
Ο υφυπουργός θέτει ένα ερώτημα που αλλάζει τον φακό της συζήτησης: «Κοιτάμε όμως τον σωστό αριθμό;». Σήμερα, η δημόσια συζήτηση –και ο ίδιος ο κανονισμός– εστιάζει κυρίως στο αποθηκευμένο φυσικό αέριο σε σχέση με την ωφέλιμη χωρητικότητα των αποθηκών. Με βάση αυτόν τον δείκτη, η τρέχουσα περίοδος πλήρωσης μπορεί να φαίνεται ανεπαρκής ή πιο «αργή» σε σχέση με προηγούμενα έτη, κάτι που εύκολα μεταφράζεται σε ανησυχία και ανοδική πίεση στις τιμές.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Τσάφος, η εικόνα αλλάζει όταν ο δείκτης συνδεθεί με τη ζήτηση. Η κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχει μειωθεί κατά 18% από το 2021. Αυτό σημαίνει ότι, πρακτικά, απαιτούνται μικρότερες ποσότητες για να περάσει η Ευρώπη τον χειμώνα σε σχέση με το παρελθόν. Άρα, ένα επίπεδο αποθήκευσης που φαντάζει «χαμηλό» ως ποσοστό χωρητικότητας μπορεί να είναι απολύτως επαρκές ως προς τις ανάγκες κατανάλωσης.
Η λογική εδώ είναι απλή αλλά καθοριστική: η ασφάλεια εφοδιασμού δεν κρίνεται μόνο από το πόσο «γεμάτες» είναι οι δεξαμενές, αλλά από το αν το διαθέσιμο απόθεμα και οι εισαγωγές μπορούν να καλύψουν τη ζήτηση σε σενάρια πίεσης. Γι’ αυτό και η παρέμβαση Τσάφου για το φυσικό αέριο επιμένει ότι πρέπει να εξετάζουμε τα δεδομένα με τρόπο που αντικατοπτρίζει τις νέες πραγματικότητες της αγοράς.
Πώς μια πιο ευέλικτη πολιτική μπορεί να ρίξει τις τιμές
Η χαλάρωση του κανόνα πλήρωσης μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην ένταση των τιμών για τρεις βασικούς λόγους:
Πρώτον, μειώνει τη συγκέντρωση αγορών σε συγκεκριμένη περίοδο. Όταν όλοι πρέπει να φτάσουν το 90% έως μια αυστηρή ημερομηνία, οι αγορές τείνουν να συμπιέζονται χρονικά, ενισχύοντας τη ζήτηση σε μικρό παράθυρο και ανεβάζοντας το κόστος προμήθειας.
Δεύτερον, περιορίζει το «σήμα έλλειψης» που στέλνει μια φαινομενικά αργή πλήρωση. Αν η μέτρηση και ο στόχος δεν ενσωματώνουν τη μειωμένη ζήτηση, η αγορά μπορεί να υπεραντιδρά, τιμολογώντας κινδύνους που στην πράξη είναι μικρότεροι.
Τρίτον, επιτρέπει καλύτερο συνδυασμό εργαλείων: αποθήκες, εισαγωγές LNG, διασυνδέσεις, εναλλακτικά καύσιμα και διαχείριση ζήτησης. Η ασφάλεια δεν είναι μονοδιάστατη, άρα και οι στόχοι δεν θα πρέπει να είναι.
Η ουσία της συζήτησης ενόψει χειμώνα
Καθώς η Ευρώπη οδεύει προς μια ακόμη χειμερινή περίοδο, η ανάγκη για ψύχραιμη αξιολόγηση είναι κρίσιμη. Όπως σημειώνει ο κ. Τσάφος, είναι σημαντικό να κοιτάξουμε πέρα από τα προφανή στοιχεία και να «δοκιμάσουμε πραγματικά» το σύστημα, κατανοώντας πώς έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια. Η αγορά φυσικού αερίου δεν είναι η ίδια με το 2021, ούτε η ζήτηση, ούτε οι ροές, ούτε ο τρόπος που οι συμμετέχοντες αποτιμούν τον κίνδυνο.
