Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο δημοσιονομικό κίνδυνο για την Ελλάδα εξελίσσονται οι πυρκαγιές και οι καύσωνες, καθώς η κλιματική κρίση ανεβάζει σταθερά το κόστος για το κράτος και ταυτόχρονα δημιουργεί νέες, πιεστικές ανάγκες για επενδύσεις σε υποδομές, ασφάλιση και προστασία της οικονομικής δραστηριότητας. Δεν είναι πλέον ένα σενάριο του μέλλοντος· είναι μια πραγματικότητα που επηρεάζει τον σχεδιασμό πολιτικής, την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών και, τελικά, τη δυνατότητα της χώρας να διατηρεί σταθερή αναπτυξιακή πορεία χωρίς να εκτροχιάζει τους δημοσιονομικούς στόχους.
Ο Μιχάλης Αργυρού, επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος του Κυριάκου Μητσοτάκη, έχει υπογραμμίσει ότι η κλιματική κρίση αποκτά ιδιαίτερο οικονομικό βάρος για την Ελλάδα, επειδή η χώρα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό. Όταν οι πυρκαγιές πλήττουν περιοχές υψηλής επισκεψιμότητας ή όταν παρατεταμένοι καύσωνες καθιστούν δυσκολότερη τη διαμονή και τις μετακινήσεις, η εικόνα της χώρας ως ασφαλούς και ελκυστικού προορισμού μπορεί να δοκιμαστεί. Μιλώντας στο Reuters, σημείωσε ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται «πιο σημαντικός» κίνδυνος και, σε πολλές περιπτώσεις, «πιο συχνός και σοβαρός», όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Πυρκαγιές και καύσωνες γίνονται δημοσιονομική απειλή για τον τουρισμό και τις υποδομές
Η οικονομική διάσταση του κινδύνου δεν περιορίζεται σε μια κακή τουριστική σεζόν. Οι επιπτώσεις είναι πολυεπίπεδες: από την άμεση δαπάνη για την κατάσβεση, την πολιτική προστασία και την αποκατάσταση ζημιών, μέχρι τις έμμεσες απώλειες σε εισόδημα, θέσεις εργασίας και επενδύσεις. Ειδικά για μια οικονομία που επιδιώκει να ενισχύσει τη διεθνή αξιοπιστία της, κάθε έκτακτη ανάγκη που απαιτεί μεγάλα κονδύλια μπορεί να μετατραπεί σε δημοσιονομική πίεση.
Παράλληλα, το ζήτημα μετατοπίζεται ολοένα και περισσότερο από την «αντιμετώπιση» στην «πρόληψη» και την «προσαρμογή». Αυτό σημαίνει ότι το κράτος δεν καλείται μόνο να πληρώνει μετά από μια καταστροφή, αλλά και να προχρηματοδοτεί έργα ανθεκτικότητας που θα μειώσουν το ρίσκο και το κόστος στο μέλλον. Η μετατόπιση αυτή είναι ορθολογική, αλλά απαιτεί χρόνο, σχεδιασμό και—το κρίσιμο—δημοσιονομικό χώρο.
Επενδύσεις σε ύδρευση και ενέργεια: ο νέος χάρτης αναγκών
Σύμφωνα με τον Μιχάλη Αργυρού, η κυβέρνηση προωθεί επενδύσεις σε υποδομές ύδρευσης και ενέργειας σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, από τη Μύκονο και τη Σαντορίνη έως την Κρήτη, τη Ρόδο, την Πελοπόννησο, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, την Ήπειρο και τη Θεσσαλονίκη. Στο επίκεντρο βρίσκονται έργα που σχετίζονται με τη διαχείριση υδάτινων πόρων, την επάρκεια σε περιόδους αιχμής, την ενεργειακή ασφάλεια και την αντοχή των δικτύων σε ακραία φαινόμενα.
Ταυτόχρονα, η στρατηγική δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε δημόσιους πόρους. Γίνεται προσπάθεια να προσελκυστούν ιδιωτικά κεφάλαια ώστε να επιταχυνθούν οι απαιτούμενες επενδύσεις και να μειωθεί το βάρος στον κρατικό προϋπολογισμό. Η συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων, ωστόσο, προϋποθέτει σταθερό πλαίσιο, σαφείς κανόνες και έργα με βιώσιμα οικονομικά χαρακτηριστικά.
Βραχυπρόθεσμη ανθεκτικότητα, μακροπρόθεσμη αβεβαιότητα
Προς το παρόν, όπως ανέφερε ο οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού, οι πυρκαγιές δεν αναμένεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη ή στα τουριστικά έσοδα του 2026. Επιπλέον, η άνοδος της θερμοκρασίας έχει οδηγήσει σε επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου: περισσότεροι επισκέπτες ταξιδεύουν στην Ελλάδα από τον Απρίλιο έως και τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο, κάτι που μπορεί να λειτουργεί βραχυπρόθεσμα υπέρ των εσόδων.
Όμως αυτή η «θετική» πλευρά δεν αναιρεί τον κίνδυνο. Σε βάθος χρόνου, η ένταση και η συχνότητα των καυσώνων, η αυξημένη πιθανότητα πυρκαγιών, αλλά και οι πιέσεις σε νερό και ενέργεια μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά των ταξιδιωτών, να επιβαρύνουν το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και να αυξήσουν τις απαιτήσεις για δημόσιες παρεμβάσεις. Εκεί ακριβώς εδράζεται η δημοσιονομική απειλή: στη συσσώρευση αναγκών που δεν είναι μεμονωμένες, αλλά επαναλαμβανόμενες.
Ασφάλιση: η επόμενη γραμμή άμυνας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Η κυβέρνηση εξετάζει τρόπους ενίσχυσης της ασφαλιστικής κάλυψης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι σε ζημιές από ακραία καιρικά φαινόμενα, επιδιώκοντας παράλληλα να ενθαρρύνει τις ασφαλιστικές εταιρείες να προσφέρουν οικονομικά προσιτά συμβόλαια. Η λογική είναι σαφής: όταν περισσότερες ζημιές καλύπτονται από την αγορά ασφάλισης, μειώνεται η πίεση για ad hoc κρατικές αποζημιώσεις και περιορίζεται ο κίνδυνος δημοσιονομικών «εκρήξεων» μετά από κάθε καταστροφή.
Χρηματοδότηση μέσω περιορισμού της παραοικονομίας και οι επιλογές της αγοράς
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος χρηματοδότησης μέρους αυτών των πρόσθετων επενδύσεων. Ο Μιχάλης Αργυρού έχει τονίσει ότι η χρηματοδότηση μπορεί να προέλθει σε μεγάλο βαθμό από υψηλότερα φορολογικά έσοδα που θα προκύψουν από την αντιμετώπιση της παραοικονομίας. Χωρίς να προσδιορίζει το ακριβές ύψος των πόρων, η κυβερνητική προσέγγιση συνδέει τη μάχη κατά της φοροδιαφυγής με τη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου για έργα που καθίστανται αναγκαία λόγω της κλιματικής κρίσης.
Παράλληλα, η Ελλάδα δεν σχεδιάζει προς το παρόν την έκδοση catastrophe bonds—ειδικών ομολόγων που μπορούν να ενεργοποιηθούν για χρηματοδότηση μετά από μεγάλες φυσικές καταστροφές—αν και η επιλογή δεν αποκλείεται στο μέλλον. Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο είναι ένας μηχανισμός που θα επιτρέπει γρήγορη, στοχευμένη χρηματοδότηση όταν το σοκ ξεπερνά τις συνήθεις προβλέψεις.
Φορολογικά κίνητρα χωρίς χαλάρωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας
Στο ίδιο πλαίσιο, έχει προαναγγελθεί ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παρουσιάσει τον Σεπτέμβριο φορολογικά κίνητρα για επιχειρήσεις, εργαζόμενους και αυτοαπασχολούμενους, ενόψει των εθνικών εκλογών του επόμενου έτους. Ο Μιχάλης Αργυρού υπογράμμισε ότι τα μέτρα δεν θα τεθούν σε βάρος της δημοσιονομικής πειθαρχίας, δείχνοντας την προσπάθεια να συνδυαστούν οι ελαφρύνσεις με τη συνέχιση των δημοσιονομικών στόχων.
