Την ανάγκη για ουσιαστικές αλλαγές στην προτεινόμενη αναθεώρηση του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS) για την περίοδο 2031-2040 επισημαίνει ο ΣΕΒ. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προστασία της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η οποία αντιμετωπίζει ταυτόχρονα υψηλό ενεργειακό κόστος, αυξανόμενες επιβαρύνσεις άνθρακα και αυξημένες απαιτήσεις για επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση.
Ο Σύνδεσμος υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία χρειάζεται περισσότερο χρόνο, σταθερότερο πλαίσιο και ισχυρότερα οικονομικά κίνητρα, ώστε να προχωρήσει σε επενδύσεις καθαρής τεχνολογίας χωρίς να υπονομεύεται η παραγωγική της βάση. Όπως προειδοποιεί, η απότομη αύξηση του κόστους άνθρακα μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ανταγωνιστικότητας και σε μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων σε τρίτες χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα.
Ο ρόλος του EU ETS και οι πιέσεις στη βιομηχανία
Το EU ETS αποτελεί βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής πολιτικής για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Βασίζεται στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και υποχρεώνει επιχειρήσεις στους τομείς της ενέργειας, της βιομηχανίας και των μεταφορών να αγοράζουν δικαιώματα για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που παράγουν.
Για κλάδους οι οποίοι εκτίθενται σε έντονο διεθνή ανταγωνισμό, προβλέπεται η δωρεάν κατανομή μέρους των δικαιωμάτων εκπομπών. Ο μηχανισμός αυτός αποσκοπεί στην αποτροπή της «διαρροής άνθρακα», δηλαδή της μεταφοράς παραγωγής εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε χώρες όπου οι περιβαλλοντικοί κανόνες είναι λιγότερο αυστηροί ή δεν εφαρμόζονται αντίστοιχες πολιτικές τιμολόγησης των εκπομπών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε τον Ιούλιο του 2026 πρόταση αναθεώρησης του συστήματος για την περίοδο 2031-2040, αναγνωρίζοντας την ανάγκη να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής. Η σχετική διαβούλευση ολοκληρώθηκε στις 3 Νοεμβρίου, ενώ το τελικό κείμενο αναμένεται να διαμορφωθεί μέσω διαπραγματεύσεων μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κυβερνήσεων των κρατών-μελών, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας εντός του 2027.
Ο ΣΕΒ συμμετέχει ενεργά στις διαβουλεύσεις για τις ευρωπαϊκές πολιτικές βιομηχανίας, ενέργειας και κλίματος, μέσω της διοίκησής του, του γραφείου του στις Βρυξέλλες και της συμμετοχής του στην BusinessEurope. Στο πλαίσιο αυτό, έχει καταθέσει προτάσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με έμφαση στις επιπτώσεις του EU ETS στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και ειδικότερα στις εξαγωγικές βιομηχανίες.
Οι προτάσεις του ΣΕΒ για το EU ETS
Βασική θέση του ΣΕΒ είναι ότι ο ρυθμός απανθρακοποίησης πρέπει να συμβαδίζει με την πραγματική δυνατότητα των επιχειρήσεων να χρηματοδοτήσουν και να υλοποιήσουν επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες. Εάν οι υποχρεώσεις αυξάνονται ταχύτερα από τις διαθέσιμες τεχνολογικές και οικονομικές λύσεις, υπάρχει κίνδυνος οι κλιματικοί στόχοι να οδηγήσουν σε αποβιομηχάνιση της Ευρώπης.
Παρότι αξιολογεί θετικά ορισμένες βελτιώσεις στην πρόταση της Κομισιόν, ο ΣΕΒ θεωρεί ότι δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν η ελληνική και η ευρωπαϊκή βιομηχανία. Οι βασικές παρεμβάσεις που προτείνει είναι οι εξής:
1. Μεγαλύτερη μείωση του Γραμμικού Συντελεστή Μείωσης
Ο Γραμμικός Συντελεστής Μείωσης (LRF) καθορίζει τον ετήσιο ρυθμό μείωσης του ανώτατου ορίου των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών. Σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο συντελεστής θα διαμορφωθεί στο 3,7% την περίοδο 2031-2035, από 4,4% την τριετία 2028-2030, και στο 1,7% για την περίοδο 2036-2040.
Ο ΣΕΒ αντιμετωπίζει θετικά την προβλεπόμενη επιβράδυνση, ζητά όμως ακόμη μεγαλύτερη μείωση κατά τα πρώτα χρόνια της περιόδου 2031-2040. Όπως υποστηρίζει, τότε θα ληφθούν κρίσιμες επενδυτικές αποφάσεις από τις επιχειρήσεις και απαιτείται ένα πιο προβλέψιμο και λιγότερο πιεστικό πλαίσιο.
2. Ισχυρότερη προστασία της παραγωγής έως το 2035
Ο Σύνδεσμος ζητά να ενισχυθούν οι δικλίδες προστασίας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας κατά τη μεταβατική περίοδο 2031-2035, έως ότου αποδειχθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM).
Ο CBAM έχει σχεδιαστεί ώστε οι εισαγωγές από τρίτες χώρες να επιβαρύνονται ανάλογα με τις εκπομπές άνθρακα που ενσωματώνουν. Ωστόσο, ο ΣΕΒ θεωρεί ότι χρειάζεται μεταβατική προστασία, καθώς δεν είναι βέβαιο ότι ο μηχανισμός θα εξαλείψει άμεσα τον κίνδυνο απώλειας παραγωγής και επενδύσεων από την Ευρώπη.
3. Διατήρηση δωρεάν δικαιωμάτων για τις εξαγωγές
Ο ΣΕΒ ζητά να διατηρηθούν τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών CO₂ για τις εξαγόμενες ποσότητες, με τρόπο συμβατό με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Τα δωρεάν δικαιώματα καταργούνται σταδιακά για προϊόντα όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο, το αλουμίνιο και τα λιπάσματα, καθώς αντικαθίστανται από την επιβολή κόστους άνθρακα στις εισαγωγές μέσω του CBAM. Σύμφωνα με τον ΣΕΒ, η εξέλιξη αυτή μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό μειονέκτημα για τις ευρωπαϊκές εξαγωγικές επιχειρήσεις, οι οποίες θα επιβαρύνονται με αυξανόμενο κόστος άνθρακα, ενώ οι ανταγωνιστές τους εκτός ΕΕ δεν θα αντιμετωπίζουν αντίστοιχες υποχρεώσεις.
Για τον λόγο αυτό, ο Σύνδεσμος έχει καταθέσει εναλλακτικές προτάσεις προς αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο τη διατήρηση ίσων όρων ανταγωνισμού στις διεθνείς αγορές.
4. Απόσυρση πρόσθετων επενδυτικών υποχρεώσεων
Ο ΣΕΒ ζητά επίσης να αποσυρθεί η προτεινόμενη σύνδεση της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων με πρόσθετες επενδυτικές υποχρεώσεις. Κατά την άποψή του, η προϋπόθεση αυτή δεν συμβαδίζει με τον βασικό σκοπό των δωρεάν δικαιωμάτων, που είναι η προστασία των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από ανταγωνιστές οι οποίοι δεν επωμίζονται αντίστοιχο κόστος άνθρακα.
Παράλληλα, η υποχρεωτική πραγματοποίηση πρόσθετων επενδύσεων μπορεί να επιβαρύνει τις επιχειρήσεις ακόμη και όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες, οικονομικά βιώσιμες ή τεχνολογικά ώριμες λύσεις. Ο ΣΕΒ υποστηρίζει ότι οι επενδύσεις πρέπει να ενθαρρύνονται μέσω κινήτρων και όχι να επιβάλλονται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές συνθήκες κάθε κλάδου.
Η ελληνική διάσταση στις θαλάσσιες μεταφορές
Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει και η διαβούλευση σχετικά με την εφαρμογή του EU ETS στις θαλάσσιες μεταφορές. Η γεωγραφική θέση της χώρας, η μεγάλη εξάρτηση από τις θαλάσσιες και οδικές μεταφορές, καθώς και οι ελλείψεις σε κρίσιμες υποδομές διασύνδεσης καθιστούν αναγκαία, σύμφωνα με τον ΣΕΒ, μια ειδική προσέγγιση.
Ο Σύνδεσμος προειδοποιεί ότι χωρίς προσαρμογές στις ελληνικές ιδιαιτερότητες μπορεί να προκύψει δυσανάλογη αύξηση στο κόστος μεταφοράς αγαθών, στον εφοδιασμό των επιχειρήσεων και στην ενέργεια. Οι επιβαρύνσεις αυτές θα μπορούσαν να επηρεάσουν όχι μόνο τη βιομηχανία, αλλά και την ευρύτερη λειτουργία της οικονομίας.
Συνολικά, ο ΣΕΒ ζητά ένα EU ETS που θα στηρίζει την πράσινη μετάβαση χωρίς να υπονομεύει την παραγωγική ικανότητα της Ευρώπης. Η επίτευξη των κλιματικών στόχων, όπως υπογραμμίζει, πρέπει να συνδυαστεί με αποτελεσματική προστασία της ανταγωνιστικότητας, επαρκή μεταβατικό χρόνο και κίνητρα για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες. Μόνο έτσι το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αποανθρακοποίησης και ανάπτυξης, αντί να εξελιχθεί σε παράγοντα αποβιομηχάνισης.
