Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας στην αγορά ενέργειας, καθώς οι περιορισμένες προμήθειες φυσικού αερίου και οι διαταραχές στις διεθνείς μεταφορές LNG απειλούν να οδηγήσουν τα αποθέματα σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα. Οι τελευταίες εκτιμήσεις για το φυσικό αέριο ενισχύουν την ανησυχία ότι η πίεση δεν θα περιοριστεί μόνο στους επόμενους μήνες, αλλά μπορεί να διατηρηθεί έως και το 2028.
Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg, τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου ενδέχεται να υποχωρήσουν στο 17% της συνολικής χωρητικότητας των εγκαταστάσεων έως το τέλος Μαρτίου, εφόσον οι καιρικές συνθήκες κινηθούν κοντά στον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας. Παράλληλα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προειδοποιεί ότι οι συνθήκες περιορισμένης προσφοράς στην αγορά μπορεί να συνεχιστούν ακόμη και το 2028, διατηρώντας υψηλές τις τιμές και εντείνοντας τις πιέσεις σε επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Φυσικό αέριο: Σε κρίσιμο σημείο τα ευρωπαϊκά αποθέματα
Η Ευρώπη进入σε τη χειμερινή περίοδο με τις αποθήκες φυσικού αερίου πληρότητας μικρότερης του 75%, ποσοστό αισθητά χαμηλότερο από τον ιστορικό μέσο όρο. Το γεγονός αυτό περιορίζει τα περιθώρια ασφαλείας σε περίπτωση παρατεταμένου ψύχους ή νέων προβλημάτων στον εφοδιασμό.
Βασικός παράγοντας της σημερινής αβεβαιότητας είναι η διατάραξη των προμηθειών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Μέση Ανατολή. Η ένταση στην περιοχή και οι δυσκολίες στη διέλευση φορτίων από τα Στενά του Ορμούζ έχουν επηρεάσει τις παγκόσμιες ροές ενέργειας. Τα συγκεκριμένα στενά αποτελούν κρίσιμο πέρασμα για τη μεταφορά LNG, γεγονός που σημαίνει ότι οποιοσδήποτε περιορισμός στη ναυσιπλοΐα μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες στις διεθνείς τιμές.
Εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν ουσιαστικά κλειστά για τις μεταφορές LNG έως το τέλος Μαρτίου, το Bloomberg εκτιμά ότι τα ευρωπαϊκά αποθέματα μπορεί να μειωθούν στο 17% της χωρητικότητας. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στην υπόθεση ότι ο χειμώνας θα εξελιχθεί με σχετικά φυσιολογικές θερμοκρασίες.
Ωστόσο, ένα ψυχρότερο από το συνηθισμένο χειμερινό διάστημα θα επιδείνωνε σημαντικά την κατάσταση. Ο IEA εκτιμά ότι, σε ένα τέτοιο σενάριο, οι αποθήκες μπορεί να υποχωρήσουν έως και στο 10% της συνολικής χωρητικότητας. Και στις δύο περιπτώσεις, η Ευρώπη θα ολοκλήρωνε τη χειμερινή περίοδο με τα χαμηλότερα επίπεδα αποθεμάτων που έχουν καταγραφεί εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
Υψηλές τιμές φυσικού αερίου έως το 2028
Η χαμηλή στάθμη των αποθεμάτων δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα για την ενεργειακή ασφάλεια. Δημιουργεί, επίσης, αυξημένη ανάγκη για εισαγωγές κατά τους θερινούς μήνες, όταν οι ευρωπαϊκές χώρες θα επιχειρήσουν να αναπληρώσουν τις ποσότητες που καταναλώθηκαν μέσα στον χειμώνα.
Η διαδικασία αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολη και ακριβή. Εάν η προσφορά LNG παραμείνει περιορισμένη, η Ευρώπη θα χρειαστεί να ανταγωνιστεί άλλες αγορές για την εξασφάλιση φορτίων. Ο ανταγωνισμός αυτός είναι πιθανό να ενισχύσει τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές του φυσικού αερίου, αυξάνοντας το κόστος τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τα νοικοκυριά.
Η Wood Mackenzie προειδοποιεί ότι εάν η Ευρώπη ολοκληρώσει τη χειμερινή περίοδο με τις αποθήκες της γεμάτες μόλις κατά 17%, ο κίνδυνος νέων ανατιμήσεων θα είναι σημαντικός. Η μεγαλύτερη πρόκληση, επομένως, μπορεί να μην εμφανιστεί στο αποκορύφωμα του χειμώνα, αλλά την άνοιξη και το καλοκαίρι, όταν θα ξεκινήσει η προσπάθεια αποκατάστασης των αποθεμάτων.
Ο IEA εκτιμά ότι η αγορά ενδέχεται να παραμείνει σε καθεστώς περιορισμένης προσφοράς ακόμη και το 2028. Μια τέτοια εξέλιξη θα διατηρούσε την ενεργειακή αβεβαιότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα και θα περιόριζε την πιθανότητα μιας γρήγορης επιστροφής σε χαμηλότερες τιμές.
Οι επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή βιομηχανία
Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει ήδη πληγεί από την αύξηση του ενεργειακού κόστους μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Οι βιομηχανίες, ιδιαίτερα εκείνες που χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες ενέργειας, έχουν αναγκαστεί να περιορίσουν την κατανάλωση φυσικού αερίου και να αναζητήσουν εναλλακτικά καύσιμα.
Σύμφωνα με τις αναλύσεις που επικαλείται το Bloomberg, η ευρωπαϊκή βιομηχανία έχει μειώσει τη χρήση φυσικού αερίου κατά περίπου 20% από το 2022. Ωστόσο, τα περιθώρια για νέες περικοπές είναι πλέον περιορισμένα. Μια επιπλέον μεγάλη μείωση της ζήτησης δεν θα οφειλόταν απαραίτητα σε μεγαλύτερη ενεργειακή αποδοτικότητα, αλλά θα μπορούσε να συνδεθεί με περιορισμό της παραγωγής, απώλεια θέσεων εργασίας και ενδεχόμενη ύφεση.
Η κατάσταση επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης απέναντι σε περιοχές όπου το ενεργειακό κόστος είναι χαμηλότερο. Οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν υψηλότερα λειτουργικά έξοδα, ενώ παράλληλα δυσκολεύονται να μετακυλίσουν το σύνολο της αύξησης στους καταναλωτές.
Οι πιέσεις στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά
Σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις για τα νοικοκυριά, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Βρετανία και η Γερμανία, όπου το φυσικό αέριο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως για θέρμανση. Η αύξηση των λογαριασμών ενέργειας περιορίζει την αγοραστική δύναμη και επιβαρύνει περισσότερο τα ευάλωτα νοικοκυριά.
Παράλληλα, η αβεβαιότητα σχετικά με την επάρκεια των αποθεμάτων δυσκολεύει τον προγραμματισμό τόσο των οικογενειών όσο και των επιχειρήσεων. Ακόμη και όταν οι τιμές υποχωρούν προσωρινά, ο κίνδυνος νέων αυξήσεων παραμένει, ιδιαίτερα σε περίπτωση επιδείνωσης του γεωπολιτικού περιβάλλοντος ή ενός ψυχρότερου χειμώνα.
Το φυσικό αέριο παραμένει, επομένως, ένας από τους βασικούς παράγοντες που θα καθορίσουν την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας τα επόμενα χρόνια. Η ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων, οι διαταραχές στις εισαγωγές LNG και ο διεθνής ανταγωνισμός για τα διαθέσιμα φορτία δημιουργούν ένα δύσκολο περιβάλλον, με τον κίνδυνο υψηλών τιμών να παραμένει ορατός έως το 2028. Η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια, να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού και να επιταχύνει τις επενδύσεις σε καθαρότερες και πιο σταθερές μορφές ενέργειας.
