Ο παγετώνας Θουέιτς (Thwaites), γνωστός και ως «Παγετώνας της Αποκάλυψης», αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους και πιο κρίσιμους παγετώνες της Ανταρκτικής. Βρίσκεται στη Δυτική Ανταρκτική, έχει έκταση περίπου ίση με εκείνη της Φλόριντα και υποχωρεί εδώ και δεκαετίες. Η τήξη του ευθύνεται ήδη για περίπου το 4% της παγκόσμιας ανόδου της στάθμης της θάλασσας, ενώ η μελλοντική του εξέλιξη παραμένει μία από τις μεγαλύτερες αβεβαιότητες για τους επιστήμονες.
Νέα μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ιρβάιν και το Εργαστήριο Αεριώθησης της NASA, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, χρησιμοποιεί ένα προηγμένο μοντέλο για να αποτυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια όσα συμβαίνουν κάτω από τον τεράστιο όγκο πάγου. Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο Θουέιτς θα μπορούσε να συμβάλει στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά έως και 1,2 ίντσες, δηλαδή περίπου 3 εκατοστά, μέχρι το τέλος του αιώνα, ακόμη και αν η υπερθέρμανση του πλανήτη δεν επιταχυνθεί περαιτέρω.
Τι συμβαίνει κάτω από τον «Παγετώνα της Αποκάλυψης»
Κλειδί για την ταχεία υποχώρηση του Θουέιτς είναι η περιοχή όπου ο πάγος παύει να στηρίζεται στον θαλάσσιο πυθμένα και αρχίζει να επιπλέει στο νερό. Το σημείο αυτό σχηματίζει μια παγοκρηπίδα και είναι γνωστό ως γραμμή γείωσης.
Για πολλά χρόνια, οι επιστήμονες αντιμετώπιζαν τη γραμμή γείωσης ως ένα σχετικά σταθερό και σαφώς καθορισμένο όριο. Τα δορυφορικά δεδομένα, όμως, αποκαλύπτουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια ευρύτερη ζώνη, η οποία μπορεί να εκτείνεται σε απόσταση αρκετών χιλιομέτρων. Σε αυτή την περιοχή, το θαλασσινό νερό εισέρχεται και αποσύρεται διαρκώς εξαιτίας της παλίρροιας, ανασηκώνοντας και κατεβάζοντας τον πάγο.
Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως «παλιρροϊκή άντληση», επιτρέπει σε σχετικά θερμό θαλασσινό νερό να εισχωρεί βαθιά κάτω από τον παγετώνα. Με τον τρόπο αυτό, αυξάνεται η τήξη στη βάση του και επιταχύνεται η αποκόλλησή του από τον θαλάσσιο πυθμένα.
«Έχουμε αρχίσει να αναγνωρίζουμε μια διαφορετική κατάσταση κάτω από τους μεγάλους παγετώνες της Γης που καταλήγουν στη θάλασσα», εξηγεί ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Ματία Πονιέλι, επιστήμονας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες, ο οποίος συμμετείχε στην έρευνα όταν εργαζόταν στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ιρβάιν.
Ο κίνδυνος ταχύτερης υποχώρησης έως το τέλος του αιώνα
Η μορφολογία του εδάφους κάτω από τον Θουέιτς επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Ο βραχώδης πυθμένας έχει κλίση προς το εσωτερικό της Ανταρκτικής. Αυτό σημαίνει ότι, όσο ο παγετώνας υποχωρεί, εκτίθεται όλο και μεγαλύτερη ποσότητα πάγου στο θερμό θαλασσινό νερό.
Σήμερα, δύο σημαντικές υποθαλάσσιες ράχες λειτουργούν ως φυσικά εμπόδια. Συγκρατούν μέρος του πάγου και περιορίζουν την ταχύτητα με την οποία κινείται προς τον ωκεανό. Ωστόσο, η νέα μελέτη δείχνει ότι οι διεργασίες στη ζώνη γείωσης επιταχύνουν την αποδέσμευση του πάγου από μία από αυτές τις ράχες, τη ράχη Μουζινό.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι υπάρχει πιθανότητα 60% ο πάγος να έχει αποδεσμευτεί από τη συγκεκριμένη ράχη έως το τέλος του αιώνα. Αν συμβεί αυτό, ο παγετώνας θα μπορούσε να υποχωρήσει γρήγορα πάνω στον κατηφορικό βραχώδη πυθμένα, κατευθυνόμενος προς την επόμενη μεγάλη ράχη.
Μια άνοδος της στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 3 εκατοστά μπορεί να φαίνεται περιορισμένη, όμως οι επιπτώσεις της δεν θα είναι αμελητέες. Ακόμη και μικρές αυξήσεις ενισχύουν την ένταση και τη συχνότητα των παράκτιων πλημμυρών, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια καταιγίδων και υψηλών παλιρροιών.
Τα αποτελέσματα της έρευνας «προβλέπουν μεγαλύτερο κίνδυνο και μεγαλύτερη έκθεση σε παράκτιες πλημμύρες από ό,τι αναμενόταν τις επόμενες δεκαετίες», σημειώνει ο Έρικ Ρινιό, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης και καθηγητής Επιστήμης του Γήινου Συστήματος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ιρβάιν.
Γιατί ο Θουέιτς αποκαλείται «Παγετώνας της Αποκάλυψης»
Το προσωνύμιο «Παγετώνας της Αποκάλυψης» οφείλεται στις δυνητικά τεράστιες επιπτώσεις που θα είχε η πλήρης κατάρρευσή του. Ο ίδιος ο Θουέιτς περιέχει αρκετό πάγο ώστε, αν έλιωνε εξ ολοκλήρου, να προκαλέσει άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά περισσότερο από 60 εκατοστά.
Η σημασία του, όμως, δεν περιορίζεται στον δικό του όγκο. Ο παγετώνας λειτουργεί ως ένα είδος φυσικού φράγματος, συγκρατώντας μεγαλύτερες μάζες πάγου της Δυτικής Ανταρκτικής. Αν αποδυναμωθεί σημαντικά, θα μπορούσε να επιτρέψει την ταχύτερη διοχέτευση πρόσθετου πάγου στον ωκεανό. Σε βάθος χρόνου, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 3 μέτρα.
Οι συνέπειες θα ήταν παγκόσμιες, επηρεάζοντας παράκτιες περιοχές από το Μαϊάμι και τη Νέα Υόρκη έως τη Μανίλα και πολλές άλλες πυκνοκατοικημένες πόλεις. Ο Τεντ Σκάμπος, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Επιστήμης και Παρατήρησης της Γης του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε τα ευρήματα δυνητικά καθοριστικά για την πρόβλεψη της ανόδου της στάθμης της θάλασσας που συνδέεται με τον Θουέιτς.
Άλλοι ειδικοί, ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα. Ο Ρόμπερτ Λάρτερ, θαλάσσιος γεωφυσικός της Βρετανικής Υπηρεσίας Ανταρκτικής, επισημαίνει ότι το περιβάλλον κάτω από τον πάγο είναι ακόμη πιο σύνθετο από ό,τι περιγράφεται στην επιστημονική εργασία. Οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στο θαλασσινό νερό, τον πάγο και τον βραχώδη πυθμένα παραμένουν δύσκολο να καταγραφούν με ακρίβεια.
Νέες μετρήσεις στην Ανταρκτική το 2028
Το επόμενο σημαντικό βήμα είναι η συλλογή άμεσων δεδομένων από την περιοχή κάτω από τον παγετώνα. Σύμφωνα με τον Ρινιό, οι επιστήμονες σχεδιάζουν να επισκεφθούν τον Θουέιτς το 2028, προκειμένου να εγκαταστήσουν όργανα που θα καταγράφουν την είσοδο και την έξοδο του θαλασσινού νερού κάτω από τον πάγο.
Οι μετρήσεις αυτές θα βοηθήσουν τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα την παλιρροϊκή άντληση, να βελτιώσουν τα κλιματικά μοντέλα και να περιορίσουν την αβεβαιότητα σχετικά με την ταχύτητα υποχώρησης του παγετώνα.
«Γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα ευαίσθητα παγοκαλύμματα του πλανήτη μας», τονίζει ο Ρινιό. Η καλύτερη κατανόηση των διεργασιών που εξελίσσονται κάτω από παγετώνες όπως ο Θουέιτς εντείνει, σύμφωνα με τον ίδιο, την ανησυχία της επιστημονικής κοινότητας.
Ο «Παγετώνας της Αποκάλυψης» υπενθυμίζει ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας δεν εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας, αλλά και από τις σύνθετες διεργασίες που συμβαίνουν κάτω από τους πάγους. Ακόμη και αν ληφθούν άμεσα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών, η στάθμη της θάλασσας θα συνεχίσει να αυξάνεται για πολλά χρόνια εξαιτίας της ήδη συσσωρευμένης θερμότητας και της ζημιάς που έχει προκληθεί. Η ταχεία περιορισμός των εκπομπών, ωστόσο, παραμένει καθοριστική για να περιοριστεί η μελλοντική συμβολή του Θουέιτς και να προστατευθούν οι παράκτιες κοινωνίες.
