Ένα εξαιρετικά σπάνιο ιατρικό περιστατικό αντιμετώπισαν γιατροί στην Ινδία, όταν χρειάστηκε να αφαιρέσουν από τον αριστερό οφθαλμικό κόγχο ενός 16χρονου ένα πλήρως σχηματισμένο δόντι. Το δόντι είχε αναπτυχθεί ανάμεσα στο βλέφαρο και το φρύδι, σε σημείο όπου φυσιολογικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει οδοντικός ιστός.
Ο έφηβος είχε παρατηρήσει περίπου έναν μήνα πριν από την επέμβαση ένα ανώδυνο πρήξιμο στην περιοχή πάνω από το μάτι. Αρχικά δεν φαίνεται να υπήρχε κάποιος ιδιαίτερος λόγος ανησυχίας. Όταν, όμως, άρχισαν να διακρίνονται κάτω από το δέρμα δύο σκληρές, υπόλευκες προεξοχές, αναζήτησε ιατρική βοήθεια.
Η αξονική τομογραφία αποκάλυψε την πραγματική αιτία: ένα πλήρως ανεπτυγμένο δόντι, συγκεκριμένα έναν κυνόδοντα, είχε αναπτυχθεί μέσα στον οφθαλμικό κόγχο. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ασυνήθιστο παράδειγμα έκτοπου δοντιού, δηλαδή ενός δοντιού που σχηματίζεται ή ανατέλλει σε μη φυσιολογική ανατομική θέση.
Τι είναι τα έκτοπα δόντια
Τα έκτοπα δόντια δεν ακολουθούν τη συνηθισμένη πορεία ανάπτυξης προς τη στοματική κοιλότητα. Αντί να εμφανιστούν στα ούλα, μπορεί να καταλήξουν σε διαφορετικό σημείο του προσώπου ή, ακόμη πιο σπάνια, σε άλλη περιοχή του σώματος.
Μπορεί να πρόκειται για φυσιολογικά νεογιλά ή μόνιμα δόντια, αλλά και για επιπλέον δόντια, τα οποία ονομάζονται υπεράριθμα. Τα έκτοπα δόντια εντοπίζονται συχνότερα στο ιγμόρειο άντρο, την κοιλότητα που βρίσκεται πίσω από το ζυγωματικό οστό. Έχουν, ωστόσο, καταγραφεί περιστατικά στη ρινική κοιλότητα, στον ουρανίσκο, στο πηγούνι, στην κροταφογναθική άρθρωση, αλλά και στον οφθαλμικό κόγχο.
Μια ανασκόπηση 61 δημοσιευμένων περιστατικών έδειξε ότι τα έκτοπα δόντια μπορεί να παραμείνουν απαρατήρητα για πολλά χρόνια. Σε άλλες περιπτώσεις, προκαλούν συμπτώματα όπως πόνο, οίδημα, πονοκεφάλους και δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος. Όταν ένα δόντι αναπτύσσεται μέσα στη μύτη, μπορεί να προκαλέσει ρινική απόφραξη, εκκρίσεις ή επαναλαμβανόμενες ρινορραγίες.
Πώς μπορεί ένα δόντι να αναπτυχθεί πάνω από το μάτι
Η ανάπτυξη του προσώπου ξεκινά κατά την ενδομήτρια ζωή και βασίζεται στη συνεργασία διαφορετικών ομάδων κυττάρων και ιστών. Οι δομές αυτές μετακινούνται, αναπτύσσονται και ενώνονται μεταξύ τους, σχηματίζοντας τα οστά, τους μυς, το δέρμα και τα υπόλοιπα ανατομικά στοιχεία του προσώπου.
Η δημιουργία των δοντιών εξαρτάται από την αλληλεπίδραση συγκεκριμένων ιστών. Αν αυτή η σύνθετη διαδικασία διαταραχθεί, ένα δόντι μπορεί να αναπτυχθεί σε μη φυσιολογική θέση, ακόμη και μακριά από τη στοματική κοιλότητα. Αυτός είναι ένας από τους πιθανούς μηχανισμούς που θα μπορούσαν να εξηγήσουν πώς ένα δόντι βρέθηκε στον οφθαλμικό κόγχο του 16χρονου.
Οι αναπτυξιακές διαταραχές, όμως, δεν αποτελούν τη μοναδική πιθανή αιτία. Ανασκοπήσεις σχετικά με τα έκτοπα δόντια στην άνω γνάθο αναφέρουν επίσης τραυματισμούς, προηγούμενες οδοντιατρικές επεμβάσεις και την παρουσία μορφωμάτων, όπως κύστεις ή όγκοι.
Η παρουσία πολλών υπεράριθμων δοντιών μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνδέεται με κληρονομικές παθήσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κρανιοκλειδική δυσπλασία, μια σπάνια γενετική διαταραχή που επηρεάζει την ανάπτυξη των οστών και των δοντιών. Και άλλες, ακόμη σπανιότερες παθήσεις έχουν συσχετιστεί με την εμφάνιση επιπλέον δοντιών.
Στην περίπτωση του εφήβου από την Ινδία, δεν υπήρχε ιστορικό τραυματισμού. Μέχρι στιγμής, οι γιατροί δεν έχουν καταφέρει να εξηγήσουν με βεβαιότητα τι προκάλεσε την ανάπτυξη του δοντιού πάνω από το μάτι.
Πώς εντοπίζονται και αντιμετωπίζονται τα έκτοπα δόντια
Η ανάγκη αφαίρεσης ενός έκτοπου δοντιού εξαρτάται από την ακριβή θέση του, το μέγεθός του και τις επιπτώσεις που έχει στους γύρω ιστούς. Ένα μεμονωμένο δόντι που δεν προκαλεί συμπτώματα μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να παρακολουθείται χωρίς άμεση παρέμβαση.
Η χειρουργική αφαίρεση μπορεί να κριθεί απαραίτητη όταν το δόντι προκαλεί λοίμωξη, εμποδίζει τη διέλευση του αέρα ή άλλων ουσιών, πιέζει γειτονικές δομές, προκαλεί πόνο ή συνδέεται με κύστη. Οι γιατροί χρησιμοποιούν απεικονιστικές εξετάσεις, ώστε να εντοπίσουν με ακρίβεια το δόντι και να αξιολογήσουν τη σχέση του με τα μάτια, τα νεύρα, τα αιμοφόρα αγγεία και τα οστά.
Η αξονική τομογραφία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, επειδή παρέχει λεπτομερείς εικόνες της ανατομικής περιοχής και βοηθά την ιατρική ομάδα να σχεδιάσει την ασφαλέστερη προσέγγιση. Ανάλογα με τη θέση του δοντιού, η επέμβαση μπορεί να είναι σχετικά απλή ή να απαιτεί πιο σύνθετη χειρουργική διαδικασία.
Όταν τα έκτοπα δόντια εντοπίζονται στη μύτη ή στα παραρρίνια ιγμόρεια, οι χειρουργοί συχνά χρησιμοποιούν ενδοσκόπιο. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να τα αφαιρέσουν μέσω των ρουθουνιών, χωρίς μεγάλη εξωτερική τομή. Σε ανασκόπηση 27 δημοσιευμένων περιστατικών, η ενδοσκοπική αφαίρεση αποδείχθηκε αποτελεσματική στις περιπτώσεις που εξετάστηκαν. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονται κυρίως από μεμονωμένα περιστατικά και όχι από μεγάλες κλινικές μελέτες.
Η αφαίρεση ενός έκτοπου δοντιού δεν σημαίνει ότι θα αναπτυχθεί νέο δόντι στη θέση του. Παράλληλα, όσοι έχουν ένα υπεράριθμο δόντι μπορεί να διαθέτουν και άλλα, γι’ αυτό οι γιατροί ενδέχεται να ζητήσουν πρόσθετες απεικονιστικές εξετάσεις.
Στον 16χρονο από την Ινδία, η εξέταση δεν έδειξε την παρουσία άλλων έκτοπων ή υπεράριθμων δοντιών. Το δόντι που αφαιρέθηκε είχε απλώς αναπτυχθεί σε μια εξαιρετικά ασυνήθιστη θέση, πάνω από το μάτι. Το περιστατικό αναδεικνύει πόσο απρόβλεπτες μπορεί να είναι ορισμένες αναπτυξιακές διαταραχές και πόσο σημαντικό είναι να διερευνάται κάθε επίμονο ή ασυνήθιστο πρήξιμο με τις κατάλληλες απεικονιστικές εξετάσεις.
