Μια «νέα προθυμία» της Ρωσίας να εξετάσει την επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για τον πόλεμο στην Ουκρανία μετέφεραν Αμερικανοί μεσολαβητές σε Ευρωπαίους αξιωματούχους, σύμφωνα με ενημέρωση της γαλλικής προεδρίας.
Η εξέλιξη, που παρουσιάζεται από το Ελιζέ ως ενθαρρυντικό αλλά εύθραυστο σήμα, έρχεται έπειτα από διαδοχικές επαφές των Αμερικανών διαπραγματευτών Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν στη Μόσχα και τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Κίεβο. Στόχος είναι η αναζωογόνηση μιας διπλωματικής προσπάθειας για τον τερματισμό ενός πολέμου που διαρκεί ήδη τέσσερα έτη και έξι μήνες.
Τι μετέφεραν οι Αμερικανοί στο Ελιζέ
Σύμφωνα με συνεργάτη του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος μίλησε σε δημοσιογράφους υπό τον όρο της ανωνυμίας, οι Αμερικανοί τόνισαν ότι μετά τις εκλογές της ρωσικής Δούμας, στις 18–20 Σεπτεμβρίου, υπάρχει από τη Μόσχα μια νέα προθυμία για επανεκκίνηση των συνομιλιών. Η γαλλική προεδρία φέρεται να καλεί τους Ευρωπαίους εταίρους να προετοιμαστούν σοβαρά για ένα νέο ξεκίνημα, εφόσον ωριμάσουν οι συνθήκες.
Επαφές σε Μόσχα και Κίεβο: το διπλωματικό παρασκήνιο
Οι Γουίτκοφ και Κούσνερ βρέθηκαν το περασμένο Σαββατοκύριακο στη Μόσχα και το Κίεβο για χωριστές συναντήσεις με Πούτιν και Ζελένσκι. Η αποστολή τους παρουσιάστηκε ως προσπάθεια να δημιουργηθούν ελάχιστες συγκλίσεις που θα μπορούσαν να επιτρέψουν το άνοιγμα ενός καναλιού επικοινωνίας μετά από μήνες στασιμότητας.
Πηγή της Γαλλικής Δημοκρατίας σημείωσε ότι οι ίδιες ενημερώσεις δόθηκαν και σε Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο, με στόχο τον συγχρονισμό των δυτικών πρωτευουσών ενόψει ενδεχόμενων επόμενων βημάτων.
Τι δεν ειπώθηκε: ασαφή όρια και ανοιχτές παράμετροι
Παρά το θετικό σήμα, οι Αμερικανοί εκπρόσωποι δεν διευκρίνισαν στους Ευρωπαίους τις παραμέτρους που θα μπορούσαν να πλαισιώσουν τις διαπραγματεύσεις, ούτε δημοσιοποίησαν συγκεκριμένες προτάσεις της Ουάσινγκτον. Η έλλειψη λεπτομερειών αφήνει ανοικτό το τι ακριβώς νοείται ως βάση εκκίνησης ή ποιες ασφαλιστικές δικλίδες θα μπορούσαν να εγγυηθούν πρόοδο.
Ωστόσο, στο Ελιζέ εκτιμούν ότι η επανενεργοποίηση του αμερικανικού ενδιαφέροντος, μετά από μια περίοδο όπου η διεθνής ατζέντα είχε επισκιαστεί από τη σύγκρουση στο Ιράν, συνιστά θετική δυναμική από μόνη της.
Θέση του Κρεμλίνου και το σενάριο τριμερούς
Το Κρεμλίνο δεν απέκλεισε την επανέναρξη συνομιλιών σε τριμερή μορφή, με τη συμμετοχή Ρωσίας, Ουκρανίας και Ηνωμένων Πολιτειών. Η προοπτική αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα αποτελούσε αλλαγή πλεύσης σε σχέση με τους τελευταίους μήνες, όταν οι δίαυλοι επικοινωνίας ήταν περιορισμένοι και ως επί το πλείστον έμμεσοι. Γαλλικές διπλωματικές πηγές κάνουν λόγο για μια εξέλιξη που αξίζει να διερευνηθεί, επιμένοντας όμως ότι η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της πρέπει να παραμείνουν σταθεροί στις βασικές αρχές τους.
Ο ευρωπαϊκός παράγοντας: συνοχή και προετοιμασία
Παράλληλα με τη «νέα προθυμία», το Παρίσι υπογραμμίζει την ανάγκη για ευρωπαϊκή συνοχή: κοινή αποτίμηση, προσεκτική προετοιμασία, ξεκάθαρες γραμμές ως προς την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, καθώς και ως προς τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην ήπειρο.
Η Γαλλία εμφανίζεται υπέρ μιας ενεργητικής αλλά νηφάλιας διπλωματίας, ικανής να αξιοποιήσει κάθε παράθυρο ευκαιρίας χωρίς να δημιουργεί υπερβολικές προσδοκίες.
Χρονοδιάγραμμα και προσδοκίες μετά τις εκλογές της Δούμας
Η αναφορά στις βουλευτικές εκλογές της Ρωσίας ως σημείο καμπής δεν είναι τυχαία. Μετά την ολοκλήρωσή τους, ενδέχεται να υπάρχουν περιθώρια κινήσεων για το Κρεμλίνο, τουλάχιστον στο επίπεδο διαβουλεύσεων.
Ωστόσο, στελέχη που παρακολουθούν τον φάκελο προειδοποιούν ότι η τυχόν εκκίνηση συνομιλιών δεν ισοδυναμεί με άμεση αποκλιμάκωση επί του πεδίου. Απαιτούνται μηχανισμοί οικοδόμησης εμπιστοσύνης, σαφή χρονοδιαγράμματα και εγγυήσεις συμμόρφωσης, ζητήματα που παραμένουν ασαφή όσο απουσιάζει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.
Ρεαλισμός και επιφυλάξεις: γιατί η «νέα προθυμία» δεν αρκεί
Η επανέναρξη διαλόγου από μόνη της δεν επιλύει τις θεμελιώδεις διαφορές. Όπως επισημαίνει πηγή από τη Γαλλική Δημοκρατία, το νέο σήμα «δεν σημαίνει ότι όλα θα επιλυθούν ξαφνικά», αλλά προσφέρει «τροφή για σκέψη» και ένα κανάλι για ενεργότερη διπλωματική εμπλοκή.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η ανθεκτικότητα των συμφωνιών εξαρτάται από την ακρίβεια των δεσμεύσεων και τη διεθνή επιτήρηση. Εξού και η σημασία διατήρησης ενιαίας δυτικής στάσης, ώστε πιθανές συνομιλίες να μη μετατραπούν σε άσκηση δημοσίων σχέσεων χωρίς απτά αποτελέσματα.
