Τετραπλάσιο είναι, κατά μέσο όρο, το κόστος των καθαρότερων καυσίμων για τη ναυτιλία σε σύγκριση με τα συμβατικά, γεγονός που προκαλεί έντονες αντιδράσεις από τους Ευρωπαίους εφοπλιστές. Ο κλάδος υποστηρίζει ότι η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς σημαντικά μεγαλύτερη χρηματοδότηση και ζητεί τον τριπλασιασμό των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών.
Σύμφωνα με νέα μελέτη της Ένωσης Ευρωπαίων Εφοπλιστών (ECSA), απαιτούνται τουλάχιστον 33 δισ. ευρώ για τη στήριξη της ναυτιλίας κατά την περίοδο 2028-2040. Το ποσό είναι τριπλάσιο από τα περίπου 11 δισ. ευρώ που προβλέπει σήμερα η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η εκτίμηση της ECSA βασίζεται σε υποθετική τιμή 100 ευρώ ανά δικαίωμα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Παράλληλα, η Ένωση επισημαίνει ότι τα εναλλακτικά καύσιμα παραμένουν κατά μέσο όρο τέσσερις φορές ακριβότερα από τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται σήμερα, καθιστώντας ιδιαίτερα δύσκολη την απόσβεση των απαιτούμενων επενδύσεων.
Πράσινα καύσιμα στη ναυτιλία: Πώς θα λειτουργεί η χρηματοδότηση
Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πρότασης βρίσκεται ο μηχανισμός SMAP (Sustainable Maritime Alternative Propulsion), ο οποίος έχει σχεδιαστεί για να στηρίξει τις ναυτιλιακές εταιρείες στην υιοθέτηση καθαρότερων καυσίμων και τεχνολογιών.
Μέσω του μηχανισμού, οι εταιρείες θα λαμβάνουν δικαιώματα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Τα δικαιώματα αυτά έχουν οικονομική αξία και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη μέρους του πρόσθετου κόστους που συνεπάγεται η πράσινη μετάβαση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη διάθεση 110 εκατομμυρίων δικαιωμάτων για την περίοδο 2028-2040. Η ECSA, όμως, θεωρεί ότι το ποσό αυτό δεν επαρκεί. Για τον λόγο αυτό ζητεί τουλάχιστον 330 εκατομμύρια δικαιώματα, δηλαδή τριπλάσια ποσότητα από αυτήν που προβλέπεται σήμερα.
Οι Ευρωπαίοι εφοπλιστές υποστηρίζουν ότι η επάρκεια των δικαιωμάτων είναι κρίσιμη για τον σχεδιασμό των επενδύσεων. Χωρίς ένα σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο χρηματοδότησης, οι εταιρείες δυσκολεύονται να λάβουν αποφάσεις για νέες παραγγελίες πλοίων, αναβαθμίσεις κινητήρων και χρήση εναλλακτικών καυσίμων.
Πόσο κοστίζουν τα καθαρότερα καύσιμα
Η μεγάλη διαφορά τιμής μεταξύ συμβατικών και εναλλακτικών καυσίμων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας. Η ECSA αναφέρει ότι τα βιώσιμα ναυτιλιακά καύσιμα κοστίζουν κατά μέσο όρο τέσσερις φορές περισσότερο από τα σημερινά συμβατικά καύσιμα.
Για να περιοριστεί το χάσμα, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει διαφορετικά ποσοστά κάλυψης της πρόσθετης δαπάνης, ανάλογα με το είδος του καυσίμου ή της τεχνολογίας.
Ειδικότερα, ο μηχανισμός SMAP θα μπορεί να καλύπτει:
– έως 55% της εναπομένουσας διαφοράς κόστους για το βιοαέριο και τα προηγμένα βιοκαύσιμα,
– έως 80% για το υδρογόνο χαμηλών εκπομπών άνθρακα και συναφή καύσιμα,
– έως 90% για τα ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης,
– έως 90% για το πρόσθετο κόστος επιλέξιμων τεχνολογιών.
Ωστόσο, η ECSA προειδοποιεί ότι τα ποσοστά αυτά δεν είναι δεδομένα. Εάν οι αιτήσεις ενίσχυσης ξεπεράσουν τους διαθέσιμους πόρους, η στήριξη προς κάθε ναυτιλιακή εταιρεία θα μειώνεται αναλογικά. Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις δεν θα γνωρίζουν εκ των προτέρων το ακριβές ύψος της χρηματοδότησης που μπορούν να εξασφαλίσουν.
Η ετήσια επιβάρυνση φτάνει τα 9 δισ. ευρώ
Η ναυτιλία έχει ήδη σημαντική συμμετοχή στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, το γνωστό EU ETS. Αν και ο κλάδος αντιπροσωπεύει περίπου το 10% των εκπομπών που καλύπτονται από το σύστημα, αγοράζει κάθε χρόνο περίπου 90 εκατομμύρια δικαιώματα.
Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σχεδόν στο 20% των δικαιωμάτων που δημοπρατούνται στο πλαίσιο του EU ETS. Με ενδεικτική τιμή 100 ευρώ ανά δικαίωμα, η ετήσια οικονομική επιβάρυνση της ναυτιλίας υπολογίζεται σε περίπου 9 δισ. ευρώ.
Σε αντίθεση με άλλους ενεργοβόρους κλάδους, όπως η χαλυβουργία, η τσιμεντοβιομηχανία και οι αερομεταφορές, η ναυτιλία δεν έχει λάβει δωρεάν δικαιώματα εκπομπών. Από το 2026, οι ναυτιλιακές εταιρείες θα πρέπει να καλύπτουν το 100% των εκπομπών που εμπίπτουν στο ευρωπαϊκό σύστημα.
Με βάση τους υπολογισμούς της ECSA, εάν οι εκπομπές παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα, η συνολική υποχρέωση της ναυτιλίας για την περίοδο 2028-2040 θα ανέλθει σε περίπου 1,17 δισ. δικαιώματα. Με την ίδια υποθετική τιμή των 100 ευρώ ανά δικαίωμα, η αξία τους θα φτάσει τα 117 δισ. ευρώ.
Ακόμη και αν υιοθετηθεί η πρόταση της ECSA για τη διάθεση 330 εκατομμυρίων δικαιωμάτων, οι πόροι που θα κατευθυνθούν στην πράσινη μετάβαση θα αντιστοιχούν μόλις στο 28% της συνολικής επιβάρυνσης. Με την πρόταση της Κομισιόν, το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται περίπου στο 9%.
Επενδύσεις σε πλοία νέας τεχνολογίας
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τον ρόλο των Ευρωπαίων εφοπλιστών στην ανανέωση του παγκόσμιου στόλου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ECSA, οι Ευρωπαίοι πλοιοκτήτες αντιπροσωπεύουν το 44% της χωρητικότητας των πλοίων που βρίσκονται υπό παραγγελία παγκοσμίως και έχουν δυνατότητα χρήσης βιώσιμων καυσίμων.
Η κατασκευή νέων πλοίων, όμως, δεν αρκεί από μόνη της για τη μείωση των εκπομπών. Χρειάζεται παράλληλα να εξασφαλιστούν επαρκείς ποσότητες εναλλακτικών καυσίμων σε ανταγωνιστικές τιμές, καθώς και οι απαραίτητες υποδομές στα λιμάνια και στα δίκτυα ανεφοδιασμού.
Η ECSA ζητεί, τέλος, να συμπεριληφθούν στις επιλέξιμες επενδύσεις και έργα ενεργειακής αποδοτικότητας. Τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν άμεσα την κατανάλωση καυσίμων και τις εκπομπές των πλοίων, ακόμη και πριν από την πλήρη αντικατάσταση των συμβατικών καυσίμων.
Το μήνυμα των Ευρωπαίων εφοπλιστών είναι σαφές: η μετάβαση σε πράσινα καύσιμα στη ναυτιλία απαιτεί πολύ μεγαλύτερη οικονομική στήριξη. Όσο τα καθαρότερα καύσιμα παραμένουν τέσσερις φορές ακριβότερα από τα συμβατικά και οι υποχρεώσεις μέσω του EU ETS αυξάνονται, η ενίσχυση του μηχανισμού SMAP θεωρείται απαραίτητη για να συνεχιστούν οι επενδύσεις και να επιτευχθούν οι περιβαλλοντικοί στόχοι της Ευρώπης.
