Τι συμβαίνει όταν προσεγγίζουμε το ελληνικό σινεμά με μια άλλη ματιά; Όταν ταινίες διαφορετικών εποχών συναντιούνται ξανά, όταν οι δημιουργοί συνομιλούν πέρα από τις δεκαετίες κι όταν έργα που γνωρίζουμε ή ανακαλύπτουμε για πρώτη φορά αποκτούν νέες αναγνώσεις; Η δράση της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου «Σινεμά Ξανά» επιχειρεί ακριβώς αυτή τη μετατόπιση του βλέμματος. Από τις 15 Σεπτεμβρίου έως τις 20 Οκτωβρίου, περισσότερες από 50 ταινίες- γυρισμένες από το 1953 έως το 2024- ταξιδεύουν σε οκτώ πόλεις της Ελλάδας και φωτίζουν την ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου μέσα από απρόσμενες συναντήσεις.
Η αφορμή είναι η διοργάνωση της απονομής των 39ων Ευρωπαϊκών Βραβείων Κινηματογράφου στην Αθήνα, τον Ιανουάριο του 2027. Η ιδέα, όμως, όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο πρόεδρος της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου (ΕΑΚ) Λευτέρης Χαρίτος, ήταν εξαρχής μεγαλύτερη: να αποτελέσει το «Σινεμά Ξανά» μια γιορτή του ελληνικού κινηματογράφου και ταυτόχρονα μια ευκαιρία να τον δούμε ξανά με άλλη ματιά.
Η Ακαδημία επέλεξε έξι ανθρώπους που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς τομείς του ελληνικού κινηματογράφου για να επιμεληθούν τις πέντε θεματικές ενότητες του προγράμματος: τον κριτικό κινηματογράφου και επικεφαλής προγράμματος των Φεστιβάλ Κινηματογράφου και Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, Γιώργο Κρασσακόπουλο, την επίκουρη καθηγήτρια του ΕΚΠΑ Αφροδίτη Νικολαΐδου, τον παραγωγό Διονύση Σαμιώτη, τις ηθοποιούς Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου και Εύα Σαμιώτη και τον σεναριογράφο και συγγραφέα Ευθύμη Φιλίππου. Οι ξεχωριστές επαγγελματικές τους διαδρομές συναντιούνται σε ένα κινηματογραφικό παζλ, όπου χωρούν εμβληματικές δημιουργίες, μεγάλες εμπορικές επιτυχίες αλλά και ταινίες που αξίζει να ανακαλύψουμε ξανά.
«Η ιδέα να αναλάβουν την επιλογή των ταινιών έξι άνθρωποι που γνωρίζουν πολύ καλά το αντικείμενο, καθένας από άλλη καλλιτεχνική θέση, ήρθε ακριβώς επειδή η ανάγκη μας για μία πιο φρέσκια ανάγνωση της ιστορίας των ταινιών ήταν κάτι που μας ενδιαφέρει πολύ», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Λευτέρης Χαρίτος.
Το ζητούμενο, όπως επισημαίνει, ήταν να αναδειχθεί «η διαχρονικότητα των ίδιων των ταινιών όχι μόνο θεματικά αλλά και αισθητικά και κοινωνικά». Γι’ αυτό και οι πέντε θεματικές, που -όπως λέει- σκοπό έχουν να δώσουν αφορμή να φωτίσουν πολύ διαφορετικές μεταξύ τους ταινίες.
«Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ) ήταν από την αρχή μαζί μας και μας βοήθησε πολύ στο να πραγματοποιήσουμε αυτό το τόλμημα. Η Ελένη Κοσσυφίδου επιμελήθηκε την παραγωγή του τολμήματος αυτού μαζεύοντας κοντά της μία μεγάλη ομάδα ανθρώπων κάθε ειδικότητας» αναφέρει ο Λευτέρης Χαρίτος.
Ένα σινεμά που αλλάζει μαζί με τη χώρα
Οι επιλογές των επιμελητών/τριών κάνουν μια διαφορετική αναδρομή στην ιστορία του ελληνικού σινεμά, όχι γραμμική, αλλά με στάσεις, ανατροπές κι εκπλήξεις. Από την Ελλάδα της κρίσης και την Αθήνα του μεταναστευτικού και των Ολυμπιακών Αγώνων μέχρι την αγροτική ζωή, τις σχέσεις των φύλων, τη σεξουαλική απελευθέρωση και την «ιερή» οικογένεια, στο πώς το ελληνικό σινεμά συνομιλεί με τις ευρωπαϊκές κινηματογραφίες. Μέσα από τις ταινίες που προτείνουν περνά μια Ελλάδα που μεταμορφώνεται.
Για τον Λευτέρη Χαρίτο, το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την πολυφωνία: «Οι πέντε θεματικές και οι έξι επιμελητές στόχο έχουν να ανοίξουν έναν διάλογο με τον θεατή και να τοποθετήσουν ξανά στο επίκεντρο τις ιστορίες που ο ελληνικός κινηματογράφος επιλέγει να αφηγηθεί διατρέχοντας τα τελευταία 70 και χρόνια. Νεότεροι και παλαιότεροι θεατές καλούνται να παρακολουθήσουν πόσο οι ταινίες μας ασχολούνται με μία πολύ μεγάλη γκάμα θεμάτων κατασκευάζοντας τελικά ένα αποτέλεσμα με μεγάλη φαντασία και εύρος. Είτε μιλάμε για ταινίες που έκαναν θραύση στο box office, είτε για ταινίες που χάθηκαν στο χρόνο, είτε για ταινίες που αναδεικνύουν την Αθήνα σαν μία μεγαλούπολη πολλών ζυμώσεων, το “Σινεμά Ξανά” έρχεται να προτείνει έναν νέο τρόπο να δούμε τις ίδιες τις ταινίες».
Η επανεξέταση των ταινιών λειτουργεί, κατά τον ίδιο, σαν ένας τρόπος να ξαναδιαβάσουμε και την ίδια την Ελλάδα. Ταινίες που έχουν μείνει στη συλλογική μνήμη συναντούν άλλες λιγότερο γνωστές στο ευρύ κοινό, ενώ έργα διαφορετικών εποχών αποκαλύπτουν πλευρές της κοινωνίας που σήμερα μοιάζουν οικείες ή, αντίθετα, σχεδόν άγνωστες.
«Όταν βλέπουμε ξανά κάτι που μετράει δεκαετίες ζωής μέσα από ένα επιμελητικό πρίσμα ανακαλύπτουμε κρυμμένες αξίες που φωτίζουν αλλιώς τις πόλεις που ζούμε, τις συνήθειές μας, τη μουσική μας ιστορία, τα όνειρά μας. Για παράδειγμα, η ταινία “Μπουζούκι” του Βασίλη Μάρου μάς φέρνει σε επαφή με την ιστορία της ελληνικής λαϊκής μουσικής μας παράδοσης, ενώ το “Όνειρο του Σκύλου” του Άγγελου Φραντζή και το “Άντε Γεια” του Γιώργου Τσεμπερόπουλου μας θυμίζουν μία Αθήνα που πλέον δεν υπάρχει. Αυτή η ποικιλομορφία κάνει το αφιέρωμά μας μοναδικό», επισημαίνει.
Οι επιλογές του προγράμματος, ωστόσο, δεν περιορίζονται στα όρια του ελληνικού κινηματογράφου. Στην ενότητα «Αντι/Κατοπτρισμοί», ο Γιώργος Κρασσακόπουλος τοποθετεί ελληνικές ταινίες δίπλα σε ευρωπαϊκές, δημιουργώντας απρόσμενες συγγένειες και διαλόγους. Για τον Λευτέρη Χαρίτο, αυτή η συνύπαρξη έχει και έναν συμβολικό χαρακτήρα ενόψει των Ευρωπαϊκών Βραβείων Κινηματογράφου.
«Ο ελληνικός κινηματογράφος είναι μέλος της ευρύτερης οικογένειας του ευρωπαϊκού», λέει. «Είμαστε Ευρωπαίοι κινηματογραφιστές και τα βραβεία της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας που θα έρθουν στην Αθήνα είναι ένα είδος γιορτής του ευρωπαϊκού κινηματογράφου με κέντρο τη χώρα μας».
Η εξωστρέφεια ως ζητούμενο
Το «Σινεμά Ξανά» δεν περιορίζεται στις κινηματογραφικές αίθουσες της Αθήνας. Η δράση ταξιδεύει σε Βέροια, Βόλο, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Πάτρα, Ρέθυμνο και Χανιά, συνδέοντας τις προβολές με συζητήσεις με δημιουργούς, συντελεστές και ανθρώπους του πολιτισμού.
Για τον Λευτέρη Χαρίτο, αυτή η εξωστρέφεια αποτελεί βασικό ζητούμενο για έναν θεσμό όπως η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου. «Η εξωστρέφεια εκτός από ζητούμενο που οφείλει να έχει κάθε Ακαδημία κινηματογράφου είναι και προσωπικό μου ζητούμενο. Θεωρώ ότι οι ελληνικές ταινίες απευθύνονται στο ευρύ κοινό και καθήκον μας είναι να βρούμε το δρόμο και τον τρόπο να φέρουμε κόσμο στο σινεμά», τονίζει ο Λ.Χαρίτος.
Η σχέση με τους θεατές βρίσκεται, άλλωστε, στο κέντρο της αντίληψής του για τον ρόλο της Ακαδημίας. Μέσα από μια τέτοια συνάντηση, οι παλιότερες ταινίες μπορούν να αποκτήσουν καινούργια ζωή, ενώ οι νεότεροι θεατές έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν δημιουργίες που δεν πρόλαβαν να γνωρίσουν στην εποχή τους.
Μια συλλογική διαδρομή
Μετά από περίπου τέσσερα χρόνια στο τιμόνι της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, ο Λευτέρης Χαρίτος περιγράφει τη θέση ως ιδιαίτερα τιμητική, αλλά ταυτόχρονα γεμάτη ευθύνες που αφορούν κυρίως στη νομοθεσία και τη χάραξη πολιτικής για τον κινηματογράφο. «Είναι ένα ναρκοπέδιο αυτό και πολύ συχνά οι τριβές είτε με τους θεσμούς του κράτους είτε μεταξύ μας κάνουν τα πράγματα έντονα αλλά πολύ ενδιαφέροντα» σημειώνει.
Παράλληλα, βλέπει τη θητεία του ως μέρος μιας μεγαλύτερης συλλογικής διαδρομής: «Βλέπω τον εαυτό μου σαν συνεχιστή ενός γιγάντιου έργου που όλοι οι προκάτοχοί μου πρόεδροι αλλά και όλα τα μέλη των εκάστοτε διοικητικών συμβουλίων έχουν αναλάβει εδώ και 16 χρόνια. Και ελπίζω κι εγώ να βάλω ένα μικρό λιθαράκι στην πορεία αυτού του υπέροχου ταξιδιού που είναι ο ελληνικός κινηματογράφος».
Η συζήτηση επιστρέφει εκεί όπου όλα ξεκινούν και όπου όλες αυτές οι προσπάθειες αποκτούν νόημα: στις ίδιες τις ταινίες και στη σχέση τους με το κοινό. «Υπάρχει περηφάνια όταν, για παράδειγμα, βλέπεις το αποτέλεσμα μιας γιορτής όπως το “Σινεμά Ξανά” και η χαρά είναι μεγάλη για όλες και όλους μας όταν συναντιόμαστε με τους θεατές στις αίθουσες» επισημαίνει.
Για τον ίδιο, αυτή η σχέση με το κοινό συνδέεται άμεσα με την ανάγκη οι ελληνικές ταινίες να μπορούν να γίνονται «με καλύτερους όρους, με καλύτερα οικονομικά δεδομένα» και να βρίσκουν τη θέση τους σε όλο και περισσότερες αίθουσες, στην Ελλάδα και στον κόσμο. «Τελικά, είμαστε εδώ για τις ταινίες», δηλώνει. Μια φράση που συμπυκνώνει και τη δική του αντίληψη για τον ρόλο της Ακαδημίας: να δημιουργούνται οι συνθήκες ώστε οι ταινίες να βρίσκουν το κοινό τους και να συνεχίζουν το ταξίδι τους πέρα από τα σύνορα της χώρας.
«Ο ελληνικός κινηματογράφος είναι ένας θαυμαστός τόπος συνάντησης του τότε με το τώρα της Ελλάδας και πιστεύω πως αφορά όλα τα διεθνή κοινά», καταλήγει ο Λευτέρης Χαρίτος.
