Περισσότερες από 100 οργανώσεις σε 15 ευρωπαϊκές χώρες κινητοποιούνται κατά της ταχύτατης επέκτασης των κέντρων δεδομένων (data centres), εκφράζοντας έντονες ανησυχίες για το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν στις τοπικές κοινωνίες. Βασικό αίτημα των οργανώσεων είναι η άμεση αναστολή της έγκρισης νέων έργων μεγάλης κλίμακας, έως ότου θεσπιστούν σαφέστεροι και αυστηρότεροι κανόνες για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία τους.
Οι κινητοποιήσεις πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της εκστρατείας «Stop Dirty Data Centres» και έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή και το Σάββατο, 6 και 7 Νοεμβρίου. Δράσεις θα πραγματοποιηθούν σε χώρες όπως η Ιρλανδία, η Πολωνία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ισπανία, η Ολλανδία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι τοπικές κοινωνίες στο επίκεντρο των αντιδράσεων
Οι διοργανωτές υποστηρίζουν ότι η εκστρατεία αποτελεί απάντηση στις αυξανόμενες ανησυχίες για το αποτύπωμα των κέντρων δεδομένων στις τοπικές κοινότητες, στις δημόσιες υποδομές και στους φυσικούς πόρους. Παράλληλα, επισημαίνουν τις πιθανές επιπτώσεις στη στέγαση, την απασχόληση και το κόστος ζωής.
«Κοινότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη, που αντιστέκονται στην εγκατάσταση κέντρων δεδομένων με τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια, νερό και γη στις περιοχές όπου ζουν, αποκτούν πλέον παρουσία στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή», δήλωσε ο Όουεν Έσπλεϊ, συντονιστής της εκστρατείας Stop Dirty Data Centres.
Οι κάτοικοι περιοχών όπου σχεδιάζονται ή ήδη λειτουργούν μεγάλες εγκαταστάσεις ανησυχούν για την πίεση που μπορεί να ασκηθεί στα δίκτυα ηλεκτροδότησης και ύδρευσης. Παράλληλα, κάνουν λόγο για την ατμοσφαιρική ρύπανση από τις εφεδρικές γεννήτριες, την αυξημένη κυκλοφορία βαρέων οχημάτων κατά τη φάση κατασκευής και τον συνεχή θόρυβο από τα συστήματα ψύξης και τον μηχανολογικό εξοπλισμό.
Ο αντίκτυπος των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ
Το ζήτημα των κέντρων δεδομένων έχει αποκτήσει αυξανόμενη πολιτική βαρύτητα και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, οι επιπτώσεις των εγκαταστάσεων στις τοπικές κοινωνίες και στο περιβάλλον αναδείχθηκαν σε σημαντικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο του αμερικανικού Κογκρέσου, έχοντας δεσμευτεί να περιορίσουν την περαιτέρω ανάπτυξη κέντρων δεδομένων και να επιβάλουν αυστηρότερους κανόνες στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Αντίθετα, οι Ρεπουμπλικάνοι εμφανίστηκαν να υποστηρίζουν μεγαλύτερη ελευθερία για τις αμερικανικές επιχειρήσεις, προκειμένου να αναπτύσσουν νέες εγκαταστάσεις χωρίς εκτεταμένους περιορισμούς.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται κυρίως οι συνέπειες στην καθημερινότητα των πολιτών. Η υψηλή κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να εντείνει τις πιέσεις στα δίκτυα και να συμβάλει σε αυξήσεις των λογαριασμών. Ταυτόχρονα, οι ανάγκες των εγκαταστάσεων σε νερό προκαλούν ανησυχία, ιδιαίτερα σε περιοχές που αντιμετωπίζουν ήδη λειψυδρία ή περιορισμένη διαθεσιμότητα υδάτινων πόρων.
Ο Έσπλεϊ υποστηρίζει ότι η κοινή δράση των οργανώσεων μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην ισχύ των μεγάλων τεχνολογικών ομίλων, οι οποίοι συχνά απολαμβάνουν την υποστήριξη πολιτικών και οικονομικών κέντρων λήψης αποφάσεων.
Ευρωπαϊκές κινητοποιήσεις κατά των κέντρων δεδομένων
Στόχος των διαδηλωτών είναι να ασκηθεί πίεση στους πολιτικούς ηγέτες, ώστε να επιβάλουν αναστολή νέων μεγάλων έργων σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Παράλληλα, ζητούν να προηγείται ολοκληρωμένη αξιολόγηση των επιπτώσεων κάθε έργου πριν από την τελική έγκρισή του.
Στις δράσεις συμμετέχουν περιβαλλοντικές οργανώσεις, φορείς προάσπισης των ψηφιακών δικαιωμάτων και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει διαδηλώσεις, δημόσιες συζητήσεις, ενημερωτικές εκδηλώσεις, συλλογή υπογραφών, περιπάτους, ποδηλατοπορείες και αναγνώσεις ποίησης.
Μεταξύ άλλων, έχει προγραμματιστεί διαμαρτυρία έξω από το πολωνικό κοινοβούλιο στη Βαρσοβία, πορεία στο Δουβλίνο και συγκέντρωση έξω από κέντρο δεδομένων της Microsoft στη Δανία. Στο Άμστερνταμ θα πραγματοποιηθεί ενημερωτική εκδήλωση κοντά στην τοποθεσία όπου σχεδιάζεται η κατασκευή νέας εγκατάστασης. Στο ανατολικό Λονδίνο, δράση θα γίνει στην περιοχή Brick Lane, όπου η προτεινόμενη ανάπτυξη κέντρου δεδομένων έχει προκαλέσει αντιδράσεις από κατοίκους.
Η Ευρώπη επενδύει δισεκατομμύρια
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη επιταχύνει την ανάπτυξη νέων κέντρων δεδομένων, επιδιώκοντας να περιορίσει την απόστασή της από τις ΗΠΑ και την Κίνα στον παγκόσμιο ανταγωνισμό για την τεχνητή νοημοσύνη. Η αυξημένη ζήτηση για υπολογιστική ισχύ και υπηρεσίες cloud οδηγεί σε διαρκή αύξηση των επενδύσεων.
Σύμφωνα με την έκθεση «PwC Global Data Centre Outlook 2026-2050», την οποία επικαλείται δημοσίευμα του Euronews, οι ετήσιες επενδύσεις σε ευρωπαϊκά έργα αυξήθηκαν από 12 δισ. ευρώ το 2020 σε 25-26 δισ. ευρώ το 2026. Για την περίοδο 2026-2031, οι συνολικές επενδύσεις εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 176 δισ. ευρώ.
Η τεχνολογική βιομηχανία υποστηρίζει ότι οι επενδύσεις δημιουργούν θέσεις εργασίας κατά την κατασκευή και τη λειτουργία των εγκαταστάσεων, ενώ ενισχύουν την οικονομική ανάπτυξη και προσφέρουν την απαραίτητη υποδομή για την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Το ενεργειακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα των επικριτών αφορά την κατανάλωση ενέργειας και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Σύμφωνα με έρευνα του γερμανικού Ινστιτούτου Öko-Institut, οι εκπομπές CO₂ από κέντρα δεδομένων που εξυπηρετούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να είναι έως το 2030 εξαπλάσιες σε σχέση με τα επίπεδα του 2023.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ενεργειακή κατανάλωση των εγκαταστάσεων θα μπορούσε να οδηγήσει στην έκλυση έως και 123 εκατομμυρίων τόνων CO₂ μέσα στην επόμενη δεκαετία. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στις εκπομπές 2,7 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Οι ανησυχίες, ωστόσο, δεν περιορίζονται στο περιβάλλον. Η εκστρατεία επισημαίνει ευρύτερες κοινωνικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης, όπως τις πιθανές επιδράσεις των chatbot στην ψυχική υγεία, τον κίνδυνο απώλειας θέσεων εργασίας λόγω αυτοματοποίησης και τον ανταγωνισμό μεταξύ της κατασκευής νέων εγκαταστάσεων και της κάλυψης στεγαστικών αναγκών.
Η παγκόσμια επέκταση του κλάδου αποτυπώνεται και στον αριθμό των νέων επενδυτικών σχεδίων. Από το 2021 έως το 2024 ανακοινώθηκαν περίπου 250 έργα κέντρων δεδομένων παγκοσμίως, με προβλεπόμενες ενεργειακές ανάγκες άνω των 100 μεγαβάτ το καθένα. Η κατανάλωση αυτή αντιστοιχεί περίπου στις ανάγκες 300.000 νοικοκυριών ανά εγκατάσταση, ενώ τα έργα στη Βόρεια Αμερική κυριαρχούν στη σχετική λίστα.
Το κύμα διαδηλώσεων κατά της επέκτασης των κέντρων δεδομένων αναδεικνύει έτσι ένα ευρύτερο δίλημμα: πώς μπορεί η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και της ψηφιακής οικονομίας να συνδυαστεί με την προστασία του περιβάλλοντος, των φυσικών πόρων και της ποιότητας ζωής των τοπικών κοινωνιών. Οι οργανώσεις ζητούν διαφάνεια, αυστηρούς κανόνες και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών, πριν από τη λήψη αποφάσεων που θα επηρεάσουν για δεκαετίες τις περιοχές όπου σχεδιάζονται νέα κέντρα δεδομένων.
