Στο επίκεντρο της φορολογικής επικαιρότητας βρίσκονται τα κρυπτονομίσματα, ύστερα από πρόσφατη απόφαση της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ) που άνοιξε ξανά τη συζήτηση για το πώς δηλώνονται και πώς φορολογούνται τα κέρδη από συναλλαγές σε ψηφιακά νομίσματα. Το θέμα δεν αφορά μόνο όσους κινούν μεγάλα ποσά, αλλά χιλιάδες φορολογούμενους που έχουν αποκτήσει έσοδα από κρυπτονομίσματα και προσπαθούν να τα εντάξουν με ασφάλεια στο φορολογικό και τραπεζικό τους προφίλ, χωρίς να βρεθούν αντιμέτωποι με αμφισβητήσεις ή πρόσθετες επιβαρύνσεις.
Αφορμή στάθηκε περίπτωση στην οποία, όπως εξήγησε στο ΕΡΤnews και την εκπομπή «Συνδέσεις» ο φοροτεχνικός Στάθης Βελισσαράκος, πιστώθηκαν περίπου 600.000 ευρώ σε τραπεζικό λογαριασμό φορολογούμενου. Τα χρήματα αυτά προήλθαν από κέρδη σε κρυπτονομίσματα. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδικός κωδικός στη φορολογική δήλωση που να «κουμπώνει» καθαρά σε αυτή την κατηγορία εισοδήματος. Έτσι, το ποσό δηλώθηκε με εναλλακτικό τρόπο, γεγονός που οδήγησε σε φορολογική διαμάχη και ανέδειξε το κενό που παραμένει στη σχετική νομοθεσία.
Κρυπτονομίσματα και φορολόγηση: τι δείχνει η υπόθεση της ΔΕΔ
Η συγκεκριμένη υπόθεση λειτουργεί ως καμπανάκι για δύο βασικά ζητήματα: πρώτον, για την απουσία σαφούς και οριστικής διαδικασίας δήλωσης των κερδών από κρυπτονομίσματα, και δεύτερον, για την πρακτική δυσκολία να τεκμηριωθεί η προέλευση χρημάτων όταν αυτά καταλήγουν σε τραπεζικό λογαριασμό.
Με δεδομένο ότι τα κρυπτονομίσματα μπορούν να παράγουν κέρδη μέσα από αγοραπωλησίες, ανταλλαγές ή επενδυτικές κινήσεις, το βασικό ερώτημα είναι πότε και με ποιον τρόπο «κλειδώνει» η υπεραξία, ώστε να δηλωθεί και να φορολογηθεί με διαφανή τρόπο. Εφόσον δεν υπάρχει ειδική πρόβλεψη στη δήλωση, οι φορολογούμενοι συχνά καταφεύγουν σε κωδικούς που δεν είναι σχεδιασμένοι για τέτοιου τύπου έσοδα, αφήνοντας χώρο για διαφορετικές ερμηνείες, άρα και για αμφισβητήσεις από τη φορολογική αρχή.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όταν ο φορολογούμενος δεν θέλει απλώς να «φανούν» χρήματα στην τράπεζα, αλλά σκοπεύει να τα χρησιμοποιήσει για μια σημαντική αγορά, όπως ένα ακίνητο ή άλλο περιουσιακό στοιχείο. Εκεί η τεκμηρίωση της προέλευσης των χρημάτων γίνεται κρίσιμη, καθώς μπαίνουν στο παιχνίδι τεκμήρια και έλεγχοι που αφορούν την κάλυψη δαπανών.
Πού οδηγείται η συζήτηση για τη φορολόγηση των κρυπτονομισμάτων
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, εξετάζεται το ενδεχόμενο φορολόγησης 15% στην υπεραξία. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει οριστική νομοθετική ρύθμιση που να καθορίζει με ακρίβεια τον μηχανισμό φορολόγησης, το πότε προκύπτει το φορολογητέο γεγονός, καθώς και το πώς δηλώνονται τα κέρδη από κρυπτονομίσματα στη φορολογική δήλωση.
Αυτό το «μεταβατικό» τοπίο δημιουργεί αβεβαιότητα και στην πράξη χωρίζει τις περιπτώσεις σε δύο κατηγορίες: εκείνες όπου τα κέρδη ρευστοποιούνται και μπαίνουν στο τραπεζικό σύστημα, άρα μπορούν να προκαλέσουν ερωτήματα, και εκείνες όπου τα κρυπτονομίσματα παραμένουν σε ψηφιακά πορτοφόλια ή ανταλλάσσονται μεταξύ χρηστών χωρίς να μετατρέπονται σε ευρώ. Σε αυτές τις δεύτερες περιπτώσεις, ο εντοπισμός και η φορολόγηση είναι αντικειμενικά πιο δύσκολα.
Όπως σημείωσε ο κ. Βελισσαράκος, όταν δεν δηλώνεται η υπεραξία και δεν υπάρχει ποσό που να «στηρίζει» μια αγορά ή να δικαιολογεί μια τραπεζική κίνηση, η φορολογική αρχή δεν μπορεί εύκολα να εντοπίσει το οικονομικό αποτέλεσμα, άρα στην πράξη δεν μπορεί και να το φορολογήσει. Γι’ αυτό και πολλοί φορολογούμενοι αναμένουν άμεσα ένα ξεκάθαρο νομικό πλαίσιο για τα κρυπτονομίσματα, ώστε να υπάρχει ασφάλεια δικαίου και κοινή αντιμετώπιση για όλους.
Τι αλλάζει στις μεταφορές χρημάτων και τι ισχύει με το IRIS
Παράλληλα με τη συζήτηση για τα κρυπτονομίσματα, σημαντικές διευκρινίσεις έχουν δοθεί και για τις μεταφορές χρημάτων, ειδικά στο πλαίσιο καθημερινών συναλλαγών μεταξύ συγγενών και φίλων. Το μήνυμα είναι σαφές: άλλο οι απλές κινήσεις στήριξης ή διευκόλυνσης και άλλο οι συστηματικές ή μεγάλες μεταφορές που μπορεί να «μοιάζουν» με εισόδημα ή δωρεά.
Μικρά ποσά που μεταφέρονται για λόγους βιοπορισμού —όπως βοήθεια από γονείς ή παππούδες προς παιδιά και εγγόνια— δεν αντιμετωπίζονται ως φορολογητέο εισόδημα. Όταν όμως οι μεταφορές είναι μεγάλες ή επαναλαμβανόμενες, αλλάζει το πλαίσιο αξιολόγησης. Εφόσον πρόκειται ουσιαστικά για γονική παροχή, θα πρέπει να ακολουθούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες, ώστε να μην υπάρχουν προβλήματα σε ενδεχόμενο έλεγχο.
Υπενθυμίζεται ότι η γονική παροχή μεταξύ συγγενών μπορεί να φτάσει έως τις 800.000 ευρώ χωρίς φόρο, υπό την προϋπόθεση ότι δηλώνεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myProperty και ότι η συναλλαγή πραγματοποιείται μέσω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Με άλλα λόγια, η «νομιμοποίηση» της κίνησης δεν γίνεται προφορικά ή άτυπα, αλλά με διαδικαστικά βήματα που χτίζουν καθαρό αποτύπωμα.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για τις μεταφορές μεταξύ φίλων μετά από κοινές δαπάνες. Ένα κλασικό παράδειγμα είναι όταν ένας από την παρέα πληρώνει με την κάρτα του σε εστιατόριο και οι υπόλοιποι του επιστρέφουν το μερίδιό τους μέσω τραπεζικής μεταφοράς ή IRIS. Αυτές οι κινήσεις δεν θεωρούνται εισόδημα, αρκεί να αποδεικνύεται ότι συνδέονται με συγκεκριμένη κοινή δαπάνη και δεν αποτελούν «κάλυψη» άλλης σχέσης (π.χ. αμοιβής).
Οι διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ επιχειρούν να βάλουν όρια ανάμεσα στο πραγματικό εισόδημα και στις καθημερινές οικονομικές συναλλαγές, ώστε να περιοριστούν οι παρερμηνείες και να προστατευτεί ο φορολογούμενος που κινείται μέσα σε λογικά πλαίσια.
Συμπέρασμα: γιατί χρειάζεται καθαρό πλαίσιο για τα κρυπτονομίσματα
Η συζήτηση που άνοιξε με την απόφαση της ΔΕΔ δείχνει ότι τα κρυπτονομίσματα δεν είναι πλέον «περιθωριακή» υπόθεση, αλλά μια πραγματικότητα που απαιτεί σαφείς κανόνες. Όσο δεν υπάρχει ειδική πρόβλεψη στη φορολογική δήλωση και οριστικός τρόπος φορολόγησης, θα συνεχίσουν να προκύπτουν γκρίζες ζώνες — ιδιαίτερα όταν μεγάλα ποσά από κρυπτονομίσματα μεταφέρονται σε τράπεζες ή χρησιμοποιούνται για αγορές περιουσιακών στοιχείων.
Την ίδια στιγμή, οι διευκρινίσεις για τις μεταφορές χρημάτων μέσω τραπεζών και IRIS βοηθούν να ξεκαθαρίσει τι θεωρείται καθημερινή συναλλαγή και τι απαιτεί διαδικασίες όπως η γονική παροχή. Σε ένα περιβάλλον όπου η ψηφιακή οικονομία μεγαλώνει, το ζητούμενο είναι η διαφάνεια και η ασφάλεια: κανόνες ξεκάθαροι για όλους, ώστε τα κρυπτονομίσματα να δηλώνονται και να φορολογούνται χωρίς αμφιβολίες και οι πολίτες να κινούνται χωρίς τον φόβο ότι μια απλή κίνηση θα παρεξηγηθεί ως φορολογητέο εισόδημα.
