Την ατζέντα της Συνόδου Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου παρουσίασαν σήμερα στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου η Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με τους ηγέτες των κρατών μελών να καλούνται να δώσουν κατευθύνσεις για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή κρίση, την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, την αμυντική ετοιμότητα και τη διεύρυνση.
Πλήρης η ατζέντα της Συνόδου Κορυφής
Ο Ιρλανδός υφυπουργός αρμόδιος για Ευρωπαϊκές Υποθέσεις και Άμυνα, Τόμας Μπερν, χαρακτήρισε τη συζήτηση των Ευρωπαίων ηγετών για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ένωσης «καθοριστική στιγμή» των διαπραγματεύσεων. Όπως ανέφερε, οι συζητήσεις της Συνόδου θα κινηθούν σε δύο βασικούς άξονες: την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034. Στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνονται επίσης η Ουκρανία, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και η αμυντική ετοιμότητα της Ένωσης. Παράλληλα, οι ηγέτες θα πραγματοποιήσουν δύο στρατηγικές συζητήσεις, με αντικείμενο τη μετανάστευση και τη διεύρυνση της ΕΕ. Ο κ. Μπερν σημείωσε ότι η Σύνοδος θα πρέπει να δώσει πολιτικές κατευθύνσεις για τις προτεραιότητες της Ένωσης και να συμβάλει στη γεφύρωση των διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, ιδίως σε ό,τι αφορά το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο.
Ανταγωνιστικότητα και ενιαία αγορά
Στο σκέλος της ανταγωνιστικότητας, οι ηγέτες των κρατών μελών θα αξιολογήσουν, μαζί με την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μετσόλα και την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, την πρόοδο της ατζέντας «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά» (One Europe, One Market). Ο Ιρλανδός υφυπουργός ζήτησε να επιταχυνθεί η εφαρμογή των σχετικών πρωτοβουλιών, χωρίς να μειωθεί το επίπεδο φιλοδοξίας τους. Στο ίδιο πλαίσιο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα εξετάσουν τις επιπτώσεις της γεωπολιτικής κατάστασης στις τιμές της ενέργειας, καθώς και τις παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενημερώσει, επίσης, για τη συμπλήρωση της εργαλειοθήκης εμπορικής πολιτικής της ΕΕ. Η συζήτηση θα συνδεθεί με την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής οικονομίας, τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τις διεθνείς εξελίξεις.
«Αποφασιστική φάση» για τον προϋπολογισμό
Αναφερόμενος στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, ο κ. Μπερν μίλησε για «αποφασιστική φάση» των διαπραγματεύσεων. Η Ιρλανδική Προεδρία παρουσιάζει αυτή την εβδομάδα το αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο, το λεγόμενο negotiating box, με στόχο να γεφυρώσει τις διαφορετικές θέσεις των κρατών μελών και να προετοιμάσει την τελική φάση των συνομιλιών. Η συγκεκριμένη διαδικασία θα περάσει στη συνέχεια στα χέρια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Η συζήτηση των ηγετών αναμένεται να καθορίσει τις βασικές κατευθύνσεις για έναν ισορροπημένο συμβιβασμό. Ο κ. Μπερν ανέφερε ότι, εφόσον το κρίνει σκόπιμο, ο κ. Κόστα θα μπορούσε να οδηγήσει τις διαπραγματεύσεις σε συμφωνία έως το τέλος του έτους. Η επίτευξη συμφωνίας προϋποθέτει τη διαμόρφωση κοινής θέσης μεταξύ των κρατών μελών για το ύψος και την κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων την περίοδο 2028-2034.
Ουκρανία: Άμυνα, ενεργειακές υποδομές και χειμώνας
Για την Ουκρανία, ο Ιρλανδός υφυπουργός υπογράμμισε ότι η Ρωσία έχει εντείνει τις επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον αμάχων και κρίσιμων υποδομών. Όπως ανέφερε, ο αριθμός των αμάχων που σκοτώθηκαν κατά το πρώτο οκτάμηνο του έτους είναι μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο αριθμό σε ολόκληρο το προηγούμενο έτος. Ενόψει του χειμώνα, στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται η ενίσχυση της αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας της Ουκρανίας, η προστασία των ενεργειακών υποδομών της και η κάλυψη των άμεσων αναγκών της χώρας. Ο κ. Μπερν αναφέρθηκε επίσης στην κατάσταση στη Μαύρη Θάλασσα, η οποία προκαλεί ανησυχία λόγω των εξαγωγών σιτηρών. Η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών και η δυνατότητα απρόσκοπτης διακίνησης των ουκρανικών σιτηρών εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συζητήσεων για τη στήριξη της Ουκρανίας.
Μέση Ανατολή και λύση των δύο κρατών
Στο σκέλος της Μέσης Ανατολής, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα εξετάσουν τις εξελίξεις γύρω από το Ιράν. Για τη Γάζα, ο κ. Μπερν περιέγραψε την κατάσταση ως «καταστροφική» και έθεσε ως βασικές προτεραιότητες την επίτευξη διαρκούς εκεχειρίας, την πλήρη εφαρμογή του ψηφίσματος 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και την απρόσκοπτη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας. Σε ό,τι αφορά τη Δυτική Όχθη, ζήτησε επείγουσα δράση. Προειδοποίησε ότι η επέκταση των εποικισμών, μεταξύ άλλων μέσω του διαγωνισμού για τον εποικισμό Ε1, θα είχε θεμελιώδεις συνέπειες για τη βιωσιμότητα της λύσης των δύο κρατών. Η συζήτηση των ηγετών θα καλύψει, επομένως, τόσο την ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα όσο και τις ευρύτερες περιφερειακές εξελίξεις, με ιδιαίτερη αναφορά στις επιπτώσεις των εποικισμών στη Δυτική Όχθη.
Αμυντική ετοιμότητα και διεύρυνση
Στον τομέα της άμυνας, ο Ιρλανδός υφυπουργός σημείωσε ότι οι πρόσφατες υβριδικές επιθέσεις και οι δολιοφθορές σε κράτη μέλη καθιστούν ακόμη πιο επείγουσα την πρόοδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η σχετική συζήτηση θα βασιστεί στην πρώτη Ετήσια Έκθεση Αμυντικής Ετοιμότητας, η οποία δημοσιεύθηκε την περασμένη εβδομάδα. Η έκθεση θα αποτελέσει τη βάση για την αξιολόγηση των υφιστάμενων δυνατοτήτων και των αναγκών της Ένωσης στον τομέα της άμυνας. Για τη διεύρυνση, η Ιρλανδική Προεδρία επιδιώκει πρόοδο στις υποψηφιότητες του Μαυροβουνίου, της Αλβανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας. Οι ηγέτες θα συζητήσουν επίσης τη σταδιακή ένταξη υποψήφιων χωρών, καθώς και τα μεταβατικά μέτρα και τις δικλίδες ασφαλείας που θα μπορούσαν να περιληφθούν στις μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης.
Φον ντερ Λάιεν: Στοχευμένη στήριξη για το ενεργειακό κόστος
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής άνοιξε την παρέμβασή της με την αύξηση του ενεργειακού κόστους, η οποία, όπως ανέφερε, πλήττει νοικοκυριά και επιχειρήσεις εξαιτίας μιας κρίσης που ξεπερνά τα σύνορα της Ένωσης. Σημείωσε ότι από τα τέλη Φεβρουαρίου οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά 140%, ενώ οι τιμές του ντίζελ έχουν διπλασιαστεί. Παράλληλα, επισήμανε ότι τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα κοστίζουν συνολικά στην Ευρώπη επιπλέον 100 δισ. ευρώ, «χωρίς ούτε ένα επιπλέον μόριο ενέργειας». Η κ. φον ντερ Λάιεν παρέπεμψε στην ενεργειακή κρίση του 2022, όταν, όπως είπε, η Ρωσία επιχείρησε να εκβιάσει την Ευρώπη. Το μερίδιο του ρωσικού φυσικού αερίου στις εισαγωγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει μειωθεί από 45% σε 12% και, σύμφωνα με την πρόεδρο της Κομισιόν, αναμένεται να μηδενιστεί έως το τέλος του έτους. Την ίδια στιγμή, πάνω από το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ προέρχεται πλέον από εγχώριες καθαρές πηγές, δηλαδή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πυρηνική ενέργεια. Η πρόεδρος της Επιτροπής ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει ενιαία λύση για όλα τα κράτη μέλη, καθώς κάθε χώρα διαθέτει διαφορετικό ενεργειακό μείγμα. Ως παράδειγμα ανέφερε ότι σε ένα κράτος μέλος η μεγαβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας κοστίζει περίπου 145 ευρώ, επειδή η τιμή καθορίζεται κυρίως από το φυσικό αέριο, ενώ σε άλλο ανέρχεται μόλις σε 70 ευρώ, χάρη στην πυρηνική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές. Ο ρόλος της Κομισιόν, όπως ανέφερε, είναι να παρέχει στα κράτη μέλη τα απαραίτητα εργαλεία και την απαιτούμενη ευελιξία, ώστε να αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις των διαφορετικών ενεργειακών συνθηκών.
Ενεργειακά κουπόνια και κρατικές ενισχύσεις
Η κ. φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η στήριξη για το αυξημένο ενεργειακό κόστος πρέπει να είναι στοχευμένη και τάχθηκε κατά των οριζόντιων παροχών. Εξήγησε ότι οι οριζόντιες παροχές αυξάνουν τη ζήτηση, ευνοούν τα υψηλότερα εισοδήματα και έχουν μεγάλο δημοσιονομικό κόστος. Ως παράδειγμα προσέγγισης που θεωρεί κατάλληλη ανέφερε τα ενεργειακά κουπόνια για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, τα οποία εφαρμόζονται στη Γαλλία και τη Ρουμανία. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους περισσότερο εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους. Το πλαίσιο είχε θεσπιστεί τον Απρίλιο μέσω του πακέτου AccelerateEU, αμέσως μετά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Στην πλευρά της προσφοράς, η πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρθηκε στη συμφωνία της G7 για την αποδέσμευση 100 εκατ. βαρελιών ντίζελ και αργού πετρελαίου. Αναφέρθηκε, επίσης, στην παροχή ευελιξίας ενός ακόμη έτους στους εξαγωγείς ως προς τους κανόνες για το μεθάνιο.
Στρατηγικός διάλογος για τα διυλιστήρια
Η κ. φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε τη διεξαγωγή στρατηγικού διαλόγου για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, με επικεφαλής τους επιτρόπους Νταν Γιόργκενσεν και Αντρίους Κουμπίλιους. Όπως ανέφερε, από τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια εξαρτώνται και τα καύσιμα που χρειάζεται ο αμυντικός τομέας. Ο διάλογος θα εξετάσει, επομένως, ζητήματα που συνδέονται τόσο με την ενεργειακή επάρκεια όσο και με τις ανάγκες της ευρωπαϊκής άμυνας. Παράλληλα, συγκροτείται νέα ομάδα εργασίας για τη συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης. Στόχος είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση να περάσει από την απλή διασύνδεση αγοραστών και προμηθευτών σε κοινές προμήθειες μέσω ενός διαχειριστή αγοράς.
Δίκτυα και εξηλεκτρισμός
Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η πρόεδρος της Κομισιόν υποστήριξε ότι όσο η Ευρώπη εξαρτάται από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, η ευημερία της θα παραμένει εκτεθειμένη σε εξελίξεις που βρίσκονται εκτός του ελέγχου της. Ως απάντηση στην ενεργειακή εξάρτηση, ανέφερε την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων από καθαρή ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται στην Ευρώπη. Πέρυσι, για πρώτη φορά, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια παρήγαγαν περισσότερο ηλεκτρισμό από το σύνολο των ορυκτών καυσίμων. Ωστόσο, η πρόεδρος της Επιτροπής επισήμανε ότι το βασικό εμπόδιο είναι τα δίκτυα. Πέρυσι εγκαταστάθηκαν περισσότερα από 80 γιγαβάτ ανανεώσιμης ισχύος, όμως εξαπλάσια ισχύς εξακολουθεί να περιμένει να συνδεθεί στα δίκτυα. Για τον λόγο αυτό, κάλεσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να συμφωνήσει έως το τέλος του έτους το πακέτο για τα δίκτυα. Παράλληλα, το σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό προβλέπει τον διπλασιασμό, έως το 2040, του μεριδίου του ηλεκτρισμού στην τελική κατανάλωση ενέργειας. Το ποσοστό αυτό βρίσκεται σήμερα κάτω από το 25%. Η εφαρμογή του σχεδίου, σύμφωνα με την κ. φον ντερ Λάιεν, θα μπορούσε να περιορίσει τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισ. ευρώ τον χρόνο.
Ο νέος προϋπολογισμός και οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες
Η ενεργειακή κρίση, όπως ανέφερε η πρόεδρος της Κομισιόν, καταδεικνύει την ανάγκη ο επόμενος πολυετής προϋπολογισμός να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διατηρεί, σύμφωνα με την ίδια, το σημερινό επίπεδο χρηματοδοτικής στήριξης για τη γεωργία και την πολιτική συνοχής. Παράλληλα, προβλέπει σημαντική ενίσχυση τομέων που σήμερα υποχρηματοδοτούνται, όπως η ανταγωνιστικότητα μέσω του νέου Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, οι ενεργειακές υποδομές και η στρατιωτική κινητικότητα. Η πρόταση αυξάνει επίσης τους πόρους για την αντιμετώπιση κρίσεων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται το γεωργικό αποθεματικό και τα κονδύλια για φυσικές καταστροφές, τα οποία, όπως ανέφερε η κ. φον ντερ Λάιεν, έχουν εξαντληθεί πλήρως. Προβλέπεται ακόμη αύξηση των κονδυλίων για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης.
Προειδοποίηση κατά μεγάλων περικοπών
Απαντώντας σε όσους θεωρούν την πρόταση της Επιτροπής ανέφικτη, η κ. φον ντερ Λάιεν υπενθύμισε ότι ο προϋπολογισμός αντιστοιχεί στο 1,26% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αναγνώρισε τη δύσκολη δημοσιονομική κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα κράτη μέλη, προειδοποίησε όμως ότι μεγάλες περικοπές στον νέο προϋπολογισμό θα έπλητταν βαθιά τις κρίσιμες προτεραιότητες που έχουν συμφωνηθεί από κοινού. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει σημαντικό πακέτο νέων ιδίων πόρων. Η διατήρηση του επιπέδου φιλοδοξίας για την Ευρώπη, κατέληξε η πρόεδρος της Κομισιόν, απαιτεί «σκληρή δουλειά στο σκέλος των εσόδων».
