Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στο Στρασβούργο την πρότασή της για την Πράξη KIDS (EU KIDS Act), ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά και οι έφηβοι χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις ψηφιακές υπηρεσίες. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ηλικιακό κλείδωμα στα social media, μαζί με αυστηρότερους κανόνες για την προστασία των ανηλίκων από εθιστικές λειτουργίες, ακατάλληλο περιεχόμενο και πρακτικές που ενδέχεται να επηρεάζουν την ψυχική και συναισθηματική τους υγεία.
Η πρόταση προβλέπει ότι τα παιδιά κάτω των 13 ετών δεν θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Παράλληλα, θεσπίζεται ενιαίο ευρωπαϊκό ελάχιστο όριο για τη δημιουργία αυτόνομου λογαριασμού. Με βάση το προτεινόμενο πλαίσιο, οι ανήλικοι θα μπορούν να ανοίγουν προσωπικό λογαριασμό χωρίς γονική εποπτεία μόνο μετά τη συμπλήρωση των 15 ετών.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη μεταφορά της ευθύνης στις ίδιες τις τεχνολογικές εταιρείες. Δεν θα πρέπει πλέον οι αρχές να εντοπίζουν εκ των υστέρων τους κινδύνους που κρύβουν οι ψηφιακές υπηρεσίες. Οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να αποδεικνύουν εξαρχής ότι είναι κατάλληλες για την ηλικία των χρηστών και ασφαλείς ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού.
Ηλικιακό κλείδωμα στα social media με σταδιακή πρόσβαση
Η Πράξη KIDS βασίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες. Ο πρώτος αφορά τη σταδιακή πρόσβαση των παιδιών στις ψηφιακές πλατφόρμες, ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο ωριμότητάς τους.
Τα παιδιά κάτω των 13 ετών δεν θα έχουν πρόσβαση στα social media. Για τις ηλικίες από 13 έως 15 ετών προβλέπονται ειδικοί, περιορισμένοι λογαριασμοί, οι οποίοι θα λειτουργούν υπό γονική εποπτεία. Οι λογαριασμοί αυτοί, γνωστοί ως «mini λογαριασμοί», θα επιτρέπουν περιορισμένο αριθμό επαφών και θα περιλαμβάνουν ανώτατο χρόνο χρήσης έως μία ώρα την ημέρα.
Ο πλήρως αυτόνομος λογαριασμός θα είναι διαθέσιμος μόνο μετά την ηλικία των 15 ετών. Με αυτόν τον τρόπο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να δημιουργήσει ένα κοινό πλαίσιο για όλα τα κράτη-μέλη, περιορίζοντας τις σημαντικές αποκλίσεις που παρατηρούνται σήμερα στα εθνικά όρια ηλικίας και στις πρακτικές των πλατφορμών.
Το ηλικιακό κλείδωμα στα social media δεν στοχεύει, σύμφωνα με την Επιτροπή, στον πλήρη αποκλεισμό των παιδιών από το διαδίκτυο. Στόχος είναι η σταδιακή και ελεγχόμενη πρόσβαση, ώστε οι ανήλικοι να μπορούν να επικοινωνούν, να ενημερώνονται και να μαθαίνουν χωρίς να εκτίθενται σε κινδύνους που δεν μπορούν ακόμη να διαχειριστούν.
Ασφάλεια εκ σχεδιασμού για παιδιά και εφήβους
Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την αρχή της «ασφάλειας εκ σχεδιασμού». Οι υπηρεσίες που απευθύνονται σε χρήστες κάτω των 18 ετών, από τα social media και τα βιντεοπαιχνίδια έως τους συνομιλητικούς βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης, θα πρέπει να δημιουργούνται με τρόπο που περιορίζει εξαρχής τους κινδύνους.
Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση προβλέπει την απαγόρευση ή τον περιορισμό εθιστικών χαρακτηριστικών, όπως η ατέρμονη κύλιση περιεχομένου, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και οι μηχανισμοί που ενθαρρύνουν τη διαρκή παραμονή στην πλατφόρμα. Ειδικότερα, οι ειδοποιήσεις θα πρέπει να απενεργοποιούνται κατά τις ώρες ύπνου, ενώ θα περιορίζεται η αλγοριθμική προώθηση περιεχομένου που μπορεί να οδηγήσει τους ανηλίκους σε ολοένα πιο επιβλαβές υλικό.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε ότι τα παιδιά έρχονται καθημερινά σε επαφή με τεχνολογίες οι οποίες δεν σχεδιάστηκαν με βασικό κριτήριο την ευημερία τους. Όπως ανέφερε, η Πράξη KIDS μεταφέρει την ευθύνη στις πλατφόρμες και επαναφέρει τους γονείς «στο τιμόνι» της ψηφιακής παρουσίας των παιδιών τους.
Από την πλευρά της, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Κομισιόν, αρμόδια για την τεχνολογική κυριαρχία, την ασφάλεια και τη δημοκρατία, Χένα Βίρκουνεν, τόνισε ότι στόχος δεν είναι να αποκλειστούν τα παιδιά από το διαδίκτυο. Αντίθετα, επιδιώκεται να μπορούν να εξερευνούν, να επικοινωνούν και να αποκτούν γνώσεις σε ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον.
Αυστηρότερη στάση απέναντι στις εθιστικές λειτουργίες
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μια πιο αυστηρή προσέγγιση απέναντι στις λειτουργίες που ενδέχεται να προκαλούν εθισμό. Αν ένα χαρακτηριστικό μιας πλατφόρμας κριθεί επιβλαβές ή εθιστικό, θα πρέπει να αποσύρεται. Όσο παραμένει ενεργό, η πλατφόρμα δεν θα μπορεί να προσφέρει πρόσβαση σε παιδιά και ανηλίκους.
Η προσέγγιση αυτή διαφοροποιείται από τη σημερινή πρακτική, κατά την οποία οι αρμόδιες αρχές χρειάζεται συχνά να εντοπίσουν ένα προβληματικό χαρακτηριστικό, να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με την εταιρεία και να περιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα την εφαρμογή διορθωτικών μέτρων. Η Κομισιόν θεωρεί ότι μια τέτοια διαδικασία αφήνει τα παιδιά εκτεθειμένα και καθυστερεί υπερβολικά την προστασία τους.
Έλεγχος ηλικίας με σεβασμό στην ιδιωτικότητα
Ο τρίτος πυλώνας αφορά την επαλήθευση ηλικίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τη δημιουργία ευρωπαϊκής εφαρμογής που θα επιτρέπει στις πλατφόρμες να επιβεβαιώνουν την ηλικία των χρηστών χωρίς να αποθηκεύουν έγγραφα ταυτότητας ή βιομετρικά δεδομένα.
Η προστασία της ιδιωτικότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση. Ο έλεγχος ηλικίας δεν θα πρέπει να μετατραπεί σε μηχανισμό μαζικής συλλογής προσωπικών πληροφοριών. Η προτεινόμενη λύση θα επιβεβαιώνει μόνο το απολύτως απαραίτητο στοιχείο: αν ο χρήστης ανήκει στην ηλικιακή κατηγορία που επιτρέπεται να χρησιμοποιεί τη συγκεκριμένη υπηρεσία.
Στο πλαίσιο και οι βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για τους συνομιλητικούς βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT και το Claude. Οι βοηθοί και οι ψηφιακοί «σύντροφοι» τεχνητής νοημοσύνης θα καλύπτονται από την αρχή της ασφάλειας εκ σχεδιασμού.
Οι υπηρεσίες αυτές θα πρέπει να είναι απενεργοποιημένες εξ ορισμού για τους ανηλίκους και να μην προσομοιώνουν διαπροσωπικές σχέσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συναισθηματική εξάρτηση. Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται γρήγορα και τα διαθέσιμα στοιχεία για τις επιπτώσεις της παραμένουν περιορισμένα, η Επιτροπή προβλέπει τη δυνατότητα επικαιροποίησης των κανόνων μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξης.
Η έμφαση θα δίνεται στα επιβλαβή χαρακτηριστικά και όχι σε συγκεκριμένες εταιρείες ή υπηρεσίες. Έτσι, το ευρωπαϊκό πλαίσιο θα μπορεί να προσαρμόζεται στις νέες τεχνολογικές εξελίξεις χωρίς να χρειάζεται να αναθεωρείται κάθε φορά από την αρχή.
Εποπτεία και κυρώσεις για τις μεγάλες πλατφόρμες
Ο τέταρτος πυλώνας αφορά την εφαρμογή και την εποπτεία των κανόνων. Οι σχετικές διαδικασίες θα πρέπει να ολοκληρώνονται γρήγορα, μέσα σε διάστημα έως 90 ημερών. Οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες θα υποχρεούνται να υποβάλλουν σχέδιο συμμόρφωσης τόσο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και σε ανεξάρτητο ελεγκτή.
Η πρόταση βασίζεται στο πόρισμα ειδικής επιτροπής, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 60 εμπειρογνώμονες για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο. Παράλληλα, σύμφωνα με ειδικό Ευρωβαρόμετρο, το 92% των Ευρωπαίων θεωρεί κορυφαία προτεραιότητα την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Το κείμενο έχει ήδη διαβιβαστεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, με την Επιτροπή να ζητά την ταχεία υιοθέτησή του. Εφόσον εφαρμοστεί, το ηλικιακό κλείδωμα στα social media θα αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στη σχέση των παιδιών με τις ψηφιακές πλατφόρμες, μεταφέροντας την ευθύνη για την ασφάλεια από τις οικογένειες και τις αρχές στις ίδιες τις τεχνολογικές εταιρείες.
