Η «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν», ένα κίνημα που γεννήθηκε από την τραγωδία του Νόβι Σαντ και δεν είχε ηγέτες ούτε πολιτικό παρελθόν, ανέτρεψε σε λιγότερο από δύο χρόνια 14 χρόνια πολιτικής κυριαρχίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, στις εκλογές που έγιναν de facto δημοψήφισμα για το μέλλον της Σερβίας. Το Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του Σέρβου προέδρου είδε τη στήριξή του να εξανεμίζεται, ενώ ο ίδιος παραδέχθηκε τη νίκη των αντιπάλων του το βράδυ της Κυριακής.
Από το Βελιγράδι ως το Νόβι Σαντ και το Νις το κλίμα ήταν πανηγυρικό, με υποστηρικτές να συγκεντρώνονται στα κέντρα των πόλεων και μπροστά στα γραφεία της Φοιτητικής Λίστας. Σε ανάρτησή τους στα social media οι φοιτητές έγραψαν ότι «η Σερβία είναι ελεύθερη». Το πιο συμβολικό στιγμιότυπο ήταν η κατάρρευση του λεγόμενου «Τσάτσιλαντ», του φιλοκυβερνητικού στρατοπέδου με σκηνές που είχε στηθεί πριν από 18 μήνες στο Πάρκο των Πρωτοπόρων, μπροστά στο κοινοβούλιο, με τα μεταλλικά κάγκελα να γκρεμίζονται εν μέσω συνθημάτων «ο Βούτσιτς φεύγει».
Η «σπίθα» ήταν η τραγωδία στο Νόβι Σαντ
Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε η στέγη στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της χώρας, και σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι. Η τραγωδία θεωρήθηκε σύμβολο της διάχυτης διαφθοράς, με τους επικριτές να συνδέουν την ελαττωματική ανακαίνιση του σταθμού με τον πρόεδρο, που είχε ταυτίσει στενά το όνομά του με το έργο. «Όταν κατέρρευσε η στέγη, αυτό λειτούργησε ως η τελευταία σταγόνα», δήλωσε η Έλενα Ιβάνοφ του think tank Henry Jackson Society.
Οι εβδομαδιαίες διαδηλώσεις φοιτητών που ζητούσαν δικαιοσύνη εξελίχθηκαν σε εθνικό κίνημα, που περιέλαβε αγρότες, ηθοποιούς και δικαστές. Τον Ιανουάριο του 2025 παραιτήθηκε ο πρωθυπουργός του Βούτσιτς «για να εκτονωθούν οι εντάσεις», ενώ τον Μάρτιο του 2025 το Βελιγράδι είδε τη μεγαλύτερη αντικυβερνητική διαδήλωση στην ιστορία της Σερβίας. Το κίνημα οργανώθηκε μέσω φοιτητικών συνελεύσεων και, όταν ο Βούτσιτς προκήρυξε πρόωρες εκλογές τον προηγούμενο μήνα, ήταν έτοιμο. «Μπόρεσαν να μετατρέψουν τη συναισθηματική ορμή σε πραγματική οργάνωση και να μάθουν στον κόσμο πώς να προστατεύει τη νομιμότητα στα εκλογικά κέντρα», εξήγησε η Ιβάνοφ.
Ποιος θα κυβερνήσει τώρα;
Το βέβαιο είναι ότι δεν θα είναι οι φοιτητές, καθώς δεν ήταν υποψήφιοι: η λίστα κατέβασε υποψηφίους για τις 250 έδρες του κοινοβουλίου, αλλά κανένας δεν ήταν φοιτητής. Η επιλογή ήταν υπολογισμένη, αφού το εκλογικό σώμα πιθανότατα δεν θα ψήφιζε υποψηφίους με μικρή εμπειρία ζωής. Επικεφαλής του ψηφοδελτίου ήταν ο καρδιολόγος και καθηγητής Ίλια Σρντάνοβιτς, ο οποίος όμως δεν θεωρείται πιθανός πρωθυπουργός. Στις πορείες προς το Βελιγράδι την περασμένη εβδομάδα δήλωσε στο BBC ότι «η ενέργεια είναι ασταμάτητη».
Σύμφωνα με προβολή των ανεξάρτητων οργανισμών δημοσκοπήσεων CeSID και Ipsos, 140 υποψήφιοι της λίστας εξασφάλισαν έδρα. Ανάμεσά τους ο πρώην μπασκετμπολίστας Ντέιαν Μποντίροκα (24ος), ο ηθοποιός Τιχομίρ Στάνιτς (8ος), ο τενόρος Νίκολα Μίκιτς (46ος), ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας Ντέιαν Σόσκιτς (27ος) και αρκετοί καθηγητές. Το όνομα του Σόσκιτς αναφέρεται σε σχέση με το ανώτατο αξίωμα, έχει μιλήσει για μεταρρυθμίσεις στην οικονομία και έχει δεχθεί έντονη κριτική από τα φιλοκυβερνητικά μέσα.
Το πρόγραμμα
Οι εκλεγμένοι βουλευτές καλούνται να υλοποιήσουν ένα de facto μανιφέστο. Με βάση ένα πρόγραμμα 11 σημείων, το φοιτητικό κίνημα επιδιώκει, μεταξύ άλλων, να:
- Πατάξει τη διαφθορά με τη δημιουργία αστυνομικής μονάδας που θα συλλαμβάνει τους υπεύθυνους.
- Εκκαθαρίσει το υπουργείο Εσωτερικών από όσους παραβίασαν τους κανόνες στην καταστολή των διαδηλωτών ή συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.
- Μεταρρυθμίσει το μιντιακό τοπίο και απελευθερώσει τη δημόσια τηλεόραση από τον πολιτικό έλεγχο.
- Σταματήσει τις προσλήψεις κομματικών στελεχών στις επικεφαλής δημοσίων επιχειρήσεων.
Ο Βούτσιτς και το SNS αρνούνται τις κατηγορίες για διαφθορά και για προσπάθεια επηρεασμού των μέσων. Αρχικά ο πρόεδρος χαρακτήριζε τους διαδηλωτές «καλοπροαίρετους», αλλά πριν από τις εκλογές τους κατηγόρησε ότι επιχειρούν να «ρίξουν» τη Σερβία. Ακόμη και αφού παραδέχθηκε τη νίκη τους, διατύπωσε αβάσιμο ισχυρισμό ότι είχαν τη στήριξη «ευρωπαϊκών χωρών και του αμερικανικού βαθέος κράτους».
Σημειώνεται πως η συμμετοχή στις εκλογές ανήλθε σχεδόν στο 70% και ήταν η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ μετά τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας, το 1992.
Με πληροφορίες από BBC
