Με μπλοκάρισμα της συμφωνίας για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης απειλεί ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, εάν τα κράτη-μέλη δεν δεσμευτούν συλλογικά για την παροχή επιπλέον χρηματοδότησης προς την Ουκρανία. Το ποσό που βρίσκεται στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων ανέρχεται σε περίπου 45 δισ. ευρώ και αφορά την κάλυψη μέρους των αυξημένων οικονομικών αναγκών του Κιέβου το 2027.
Η παρέμβαση του Βερολίνου περιπλέκει περαιτέρω τις συνομιλίες για τον προϋπολογισμό της ΕΕ την περίοδο 2028-2034. Την ίδια στιγμή, η Ουκρανία αντιμετωπίζει συνολικό πρόσθετο χρηματοδοτικό κενό περίπου 70 δισ. ευρώ για το επόμενο έτος, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαφωνούν για τον τρόπο κατανομής του κόστους, αλλά και για το ενδεχόμενο έκδοσης νέου κοινού ευρωπαϊκού χρέους.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των Financial Times και του Euronews, ο Γερμανός καγκελάριος έθεσε το ζήτημα σε επιστολή του προς τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Ο Μερτς ζητά από τους Ευρωπαίους ηγέτες να αναλάβουν από κοινού το κόστος της στήριξης της Ουκρανίας, συνδέοντας άμεσα τη συμφωνία για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό με την εξασφάλιση νέων πόρων.
Η Γερμανία συνδέει τον προϋπολογισμό της ΕΕ με τη στήριξη της Ουκρανίας
«Μια συλλογική δέσμευση ότι όλοι μας, χωρίς εξαίρεση, θα συμβάλουμε δίκαια στην κάλυψη αυτού του κενού αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για την επίλυση του ζητήματος και για τη συζήτηση οποιωνδήποτε περαιτέρω θεμάτων, ιδίως όσων έχουν δημοσιονομικές επιπτώσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Φρίντριχ Μερτς.
Η γερμανική πλευρά επιδιώκει, παράλληλα, οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό να εξασφαλίσουν μια σταθερή και πολυετή χρηματοδοτική προοπτική για την Ουκρανία από το 2028 και μετά. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν και οι υποχρεώσεις από τους τόκους που έχουν ήδη δημιουργηθεί λόγω των προηγούμενων δανειακών συμφωνιών.
Η στάση του Βερολίνου έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος καθαρός χρηματοδότης του κοινοτικού προϋπολογισμού, αλλά και ο μεγαλύτερος διμερής δωρητής της Ουκρανίας. Ως αποτέλεσμα, διαθέτει σημαντική διαπραγματευτική ισχύ, την οποία επιχειρεί να αξιοποιήσει ώστε το οικονομικό βάρος να επιμεριστεί σε όλα τα κράτη-μέλη.
Το χρηματοδοτικό κενό των 70 δισ. ευρώ
Οι πρόσθετες ανάγκες της Ουκρανίας συνδέονται άμεσα με τη συνεχιζόμενη ρωσική εισβολή και τις εκτεταμένες επιθέσεις σε ενεργειακές, μεταφορικές και παραγωγικές υποδομές. Οι καταστροφές αυτές περιορίζουν τα δημόσια έσοδα, αυξάνουν τις ανάγκες για αμυντικές δαπάνες και επιβαρύνουν την προσπάθεια διατήρησης βασικών κρατικών υπηρεσιών.
Το συνολικό χρηματοδοτικό κενό για το 2027 υπολογίζεται σε περίπου 70 δισ. ευρώ, πέραν της βοήθειας που έχει ήδη προγραμματιστεί. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να καλύψει περίπου τα δύο τρίτα του ποσού, δηλαδή περίπου 45 δισ. ευρώ.
Η νέα χρηματοδότηση θα προστεθεί στο ήδη συμφωνημένο ευρωπαϊκό δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027. Από αυτό το ποσό, περίπου 45 δισ. ευρώ προβλέπεται να διατεθούν το 2027. Η αποπληρωμή του κεφαλαίου έχει συνδεθεί με την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων από τη Ρωσία. Ωστόσο, οι υποχρεώσεις για την πληρωμή τόκων δημιουργούν ήδη νέες πιέσεις στους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς.
Οι αρχικές εκτιμήσεις των Βρυξελλών τοποθετούσαν το ετήσιο κόστος των τόκων περίπου στα 3 δισ. ευρώ. Η αύξηση, όμως, του κόστους δανεισμού έχει οδηγήσει σε αναθεώρηση των υπολογισμών, καθιστώντας την εξεύρεση νέων πόρων ακόμη πιο δύσκολη.
Μπροστά στο μέγεθος των αναγκών, η έκδοση νέου κοινού ευρωπαϊκού χρέους θεωρείται μία από τις βασικές επιλογές. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση ούτε για το ύψος του δανεισμού ούτε για τον τρόπο με τον οποίο θα κατανεμηθούν οι υποχρεώσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Η σύγκρουση για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Η απαίτηση της Γερμανίας φέρνει στο ίδιο τραπέζι δύο δύσκολες διαπραγματεύσεις. Η πρώτη αφορά τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ και η δεύτερη τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι χώρες που χαρακτηρίζονται δημοσιονομικά «φειδωλές» ή «εκσυγχρονιστές», μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ολλανδία και η Σουηδία. Οι κυβερνήσεις αυτές τάσσονται υπέρ ενός πιο περιορισμένου κοινοτικού προϋπολογισμού και ζητούν περικοπές σε ορισμένες κατηγορίες δαπανών.
Από την άλλη πλευρά βρίσκονται οι λεγόμενοι «Φίλοι της Συνοχής», οι οποίοι επιδιώκουν τη διατήρηση υψηλών κονδυλίων για τις πολιτικές συνοχής. Οι χώρες αυτές θεωρούν ότι οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις είναι απαραίτητες για τη μείωση των οικονομικών και περιφερειακών ανισοτήτων και απορρίπτουν τις πιέσεις για σημαντικό περιορισμό τους.
Η αντιπαράθεση γίνεται ακόμη εντονότερη επειδή ορισμένα κράτη που ζητούν τη διατήρηση των κοινοτικών κονδυλίων εμφανίζονται ταυτόχρονα απρόθυμα να συμμετάσχουν σε νέο μηχανισμό κοινού δανεισμού για την Ουκρανία. Η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι θα επιδιώξουν εκ νέου εξαίρεση από τη χρηματοδότηση μέσω κοινού χρέους, ενώ ανάλογη στάση αναμένεται να τηρήσει και η Βουλγαρία.
Το γεγονός αυτό προκαλεί αντιδράσεις στις χώρες που έχουν ήδη αναλάβει σημαντικό μέρος του κόστους στήριξης του Κιέβου. Το Βερολίνο υποστηρίζει ότι η οικονομική και στρατιωτική βοήθεια κατανέμεται άνισα και ότι δεν είναι βιώσιμο λίγα μόνο κράτη να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών.
Οι κρίσιμες σύνοδοι και οι διαφορετικές προσεγγίσεις
Ο Φρίντριχ Μερτς ζητά από τον Αντόνιο Κόστα να επιταχύνει τις σχετικές συνομιλίες και να θέσει τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας ως προτεραιότητα στην άτυπη σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών στο Δουβλίνο. Αν και το ζήτημα δεν περιλαμβανόταν αρχικά στην ημερήσια διάταξη, το Βερολίνο επιδιώκει να προηγηθεί η επίτευξη πολιτικής συμφωνίας για την κατανομή των οικονομικών βαρών.
Καθοριστική αναμένεται να είναι και η ειδική σύνοδος της 26ης και 27ης Νοεμβρίου. Εκεί αναμένεται να συζητηθούν τόσο οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας όσο και το σχέδιο για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να παρουσιάσει εναλλακτικές προτάσεις για τη συγκέντρωση των απαιτούμενων κεφαλαίων, με ένα νέο ευρωπαϊκό δάνειο να βρίσκεται στο επίκεντρο.
Τη σύνδεση των δύο διαπραγματεύσεων υποστηρίζει και ο υπουργός Οικονομικών της Ιρλανδίας, Σάιμον Χάρις, καθώς η χώρα του ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Ο ίδιος έχει επισημάνει ότι είναι δύσκολο να υπάρξει ουσιαστική συζήτηση για τον προϋπολογισμό των επόμενων ετών χωρίς να συμπεριληφθεί η χρηματοδότηση της Ουκρανίας, την οποία χαρακτήρισε ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλες οι κυβερνήσεις αυτή την προσέγγιση. Ο υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Πολωνίας, Ιγκνάτσι Νιεμτσίτσκι, έχει υποστηρίξει ότι η χρηματοδότηση της Ουκρανίας και ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ αποτελούν δύο διακριτά ζητήματα. Κατά την άποψή του, η σύνδεσή τους μπορεί να καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη συμφωνίας.
Ανάλογη είναι η θέση του πρωθυπουργού της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίτσο, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει επικίνδυνη την προσπάθεια σύνδεσης της οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία με τις διαπραγματεύσεις για τον κοινοτικό προϋπολογισμό.
Η αντιπαράθεση για τα επιπλέον 45 δισ. ευρώ δεν αφορά, επομένως, μόνο το ύψος της βοήθειας προς το Κίεβο. Αφορά επίσης τη μελλοντική αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής δημοσιονομικής πολιτικής, την κατανομή των βαρών και τον βαθμό αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών. Η Γερμανία φαίνεται αποφασισμένη να χρησιμοποιήσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ ως μοχλό πίεσης, όμως η τελική συμφωνία θα εξαρτηθεί από το αν οι κυβερνήσεις μπορέσουν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας και το κοινό ευρωπαϊκό χρέος.
