Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει νέα εργαλεία σε εγκληματικές συμμορίες που δραστηριοποιούνται στο παράνομο εμπόριο καπνού, διευκολύνοντάς τες να εντοπίζουν τοποθεσίες για την εγκατάσταση παράνομων εργαστηρίων τσιγάρων στην Ευρώπη. Σύμφωνα με προειδοποίηση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), η ΑΙ βοηθά τα κυκλώματα να περιορίζουν τον κίνδυνο εντοπισμού και να οργανώνουν αποτελεσματικότερα τις επιχειρήσεις τους.
Ο Πέτρι Σαρβάμαα, υπεύθυνος για την έκθεση του ΕΕΣ σχετικά με τον παράνομο καπνό, δήλωσε την Τρίτη, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, ότι οι εγκληματικές ομάδες αξιοποιούν πλέον τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για να αναλύουν δεδομένα και να εντοπίζουν περιοχές όπου μπορούν να λειτουργήσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια. Η εξέλιξη αυτή προσθέτει μια νέα διάσταση στη μάχη των ευρωπαϊκών αρχών κατά των παράνομων δικτύων παραγωγής και διακίνησης καπνικών προϊόντων.
Η ΑΙ βοηθά τις συμμορίες να εντοπίζουν ασφαλέστερες τοποθεσίες
Μέχρι σήμερα, οι παράνομες εγκαταστάσεις εντοπίζονταν συχνά στην Ανατολική Ευρώπη, όπου οι εγκληματικές ομάδες μπορούσαν να εκμεταλλευτούν την αραιοκατοικημένη ύπαιθρο, την περιορισμένη εποπτεία και τις δυσκολίες ελέγχου ορισμένων περιοχών. Ωστόσο, η χρήση της ΑΙ αλλάζει τα δεδομένα.
Όπως εξήγησε ο Σαρβάμαα, η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει στις συμμορίες να αναζητούν αγροτικές περιοχές, χωριά και απομονωμένες τοποθεσίες όπου μπορούν να δημιουργήσουν παράνομα εργαστήρια, χωρίς να απομακρύνονται υπερβολικά από τις αγορές στις οποίες απευθύνονται. Με αυτόν τον τρόπο, μειώνεται η ανάγκη για μεγάλες και ευάλωτες μεταφορικές διαδρομές.
Η ανώτερη ελεγκτής Εστέρ Τορέντε Εράς τόνισε ότι η τεχνολογία περιορίζει τον κίνδυνο σε ολόκληρη την παράνομη εφοδιαστική αλυσίδα. Όσο πιο κοντά βρίσκεται η παραγωγή στους τελικούς καταναλωτές, τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες κατασχέσεων κατά τη μεταφορά, αλλά και ο κίνδυνος να αποκαλυφθούν οι οργανωτές των κυκλωμάτων.
Η αξιοποίηση της ΑΙ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι εγκληματικές ομάδες διαθέτουν προηγμένες, εξειδικευμένες υποδομές. Ακόμη και η χρήση εργαλείων που αναλύουν γεωγραφικά δεδομένα, κυκλοφορία, αποστάσεις, πρόσβαση σε δρόμους ή την παρουσία επιχειρήσεων και κατοικημένων περιοχών μπορεί να τους προσφέρει σημαντικό πλεονέκτημα.
Μεγάλες απώλειες για τα δημόσια έσοδα
Το παράνομο εμπόριο καπνού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με την έκθεση του ΕΕΣ, τα παράνομα δίκτυα προκαλούν απώλεια εσόδων τουλάχιστον 13 δισεκατομμυρίων ευρώ κάθε χρόνο.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη φοροδιαφυγή. Η παράνομη παραγωγή και διακίνηση τσιγάρων συνδέεται με οργανωμένο έγκλημα, ξέπλυμα χρήματος, διαφθορά και εκμετάλλευση εργαζομένων. Παράλληλα, τα παράνομα προϊόντα δεν υπόκεινται στους ίδιους ελέγχους ποιότητας και ασφάλειας με τα νόμιμα καπνικά προϊόντα, γεγονός που μπορεί να αυξήσει τους κινδύνους για τους καταναλωτές.
Το 2023, σχεδόν ένα στα δέκα τσιγάρα που καταναλώθηκαν στην Ευρώπη είχε παραχθεί ή εισαχθεί παράνομα. Το ποσοστό αυτό καταδεικνύει το μέγεθος του προβλήματος και την ανάγκη για αποτελεσματικότερη συνεργασία μεταξύ των εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών.
Έλλειψη συντονισμού και ανεπαρκής ανταλλαγή πληροφοριών
Η έκθεση επισημαίνει ότι η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρεμποδίζεται από την έλλειψη συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών και των αρχών των κρατών μελών. Οι πληροφορίες δεν ανταλλάσσονται πάντοτε έγκαιρα ή με τρόπο που να επιτρέπει στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου να εντοπίζουν γρήγορα τις διασυνδέσεις μεταξύ διαφορετικών εγκληματικών ομάδων.
Ο Σαρβάμαα χαρακτήρισε «ιδιαίτερα ανησυχητικό» το γεγονός ότι παραμένουν άγνωστα το πραγματικό μέγεθος, η δομή και ο οικονομικός αντίκτυπος του παράνομου εμπορίου καπνού. Χωρίς αξιόπιστα και συγκρίσιμα στοιχεία, οι αρχές δυσκολεύονται να σχεδιάσουν στοχευμένες επιχειρήσεις, να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα των μέτρων και να κατανείμουν σωστά τους διαθέσιμους πόρους.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει τις δυνατότητες των εγκληματικών δικτύων, όμως αντίστοιχες τεχνολογίες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και από τις αρχές. Η ανάλυση δεδομένων, η χαρτογράφηση διαδρομών, η αναγνώριση ύποπτων μοτίβων και η ταχύτερη διασταύρωση πληροφοριών μπορούν να συμβάλουν στον εντοπισμό παράνομων εργαστηρίων και δικτύων διανομής.
Διαφωνίες για τη φορολογία των καπνικών προϊόντων
Η έκθεση δημοσιεύεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι χώρες της ΕΕ δυσκολεύονται να καταλήξουν σε συμφωνία για την αύξηση των ελάχιστων επιπέδων φορολογίας του καπνού και των ηλεκτρονικών τσιγάρων. Οι συζητήσεις έχουν επιβραδυνθεί εξαιτίας εσωτερικών διαφωνιών μεταξύ των κρατών μελών.
Οι διαφορετικοί φορολογικοί συντελεστές μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικές αποκλίσεις στις τιμές των προϊόντων και να ενισχύσουν τα κίνητρα για διασυνοριακές αγορές ή παράνομη διακίνηση. Η φορολογική πολιτική αποτελεί, επομένως, κρίσιμο μέρος της συνολικής αντιμετώπισης του προβλήματος, χωρίς όμως να αποτελεί τη μοναδική λύση.
Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδέχτηκε σε γενικές γραμμές τις συστάσεις του ΕΕΣ, διατύπωσε όμως επιφυλάξεις για ορισμένα σημεία. Συγκεκριμένα, απέρριψε την ιδέα καθορισμού κοινών στρατηγικών για τις διάφορες ευρωπαϊκές αρχές, υποστηρίζοντας ότι η OLAF και οι υπόλοιποι αρμόδιοι φορείς πρέπει να καθορίζουν οι ίδιοι τις στρατηγικές και τις προτεραιότητές τους.
Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι δεν είναι δυνατό να δοθεί αξιόπιστη συνολική εκτίμηση για το μέγεθος και τις οικονομικές επιπτώσεις του παράνομου εμπορίου καπνού μέσω μίας και μόνο μεθόδου. Το φαινόμενο είναι σύνθετο, μεταβάλλεται διαρκώς και περιλαμβάνει δραστηριότητες που συχνά παραμένουν κρυφές.
