Τα τελευταία σκάνδαλα φοροδιαφυγής, μεταξύ των οποίων και υπόθεση κυκλώματος με «αχυρανθρώπους», αναδεικνύουν σοβαρές αδυναμίες στις διαδικασίες ίδρυσης και λειτουργίας επιχειρήσεων. Στο επίκεντρο βρίσκονται περιπτώσεις κατά τις οποίες η επιχείρηση εμφανίζεται να ανήκει σε ένα πρόσωπο, ενώ στην πραγματικότητα ελέγχεται και αποφέρει κέρδη σε κάποιον τρίτο.
Με στόχο την προστασία της νόμιμης επιχειρηματικότητας και την αντιμετώπιση πρακτικών φοροδιαφυγής, η ΑΑΔΕ εξετάζει αλλαγές στα κριτήρια έναρξης επιχειρήσεων. Μεταξύ των πιθανών παρεμβάσεων είναι η επαναφορά ή ενίσχυση της φυσικής παρουσίας σε συγκεκριμένες φορολογικές διαδικασίες, όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο δηλωμένος ιδιοκτήτης λειτουργεί ως «μπροστινός».
ΑΑΔΕ: Στο μικροσκόπιο οι «αχυράνθρωποι» στις επιχειρήσεις
Μετά τις αποκαλύψεις των τελευταίων υποθέσεων, η ΑΑΔΕ επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πιο σαφές προφίλ των φυσικών προσώπων που εμφανίζονται τυπικά ως μέτοχοι, εταίροι ή διαχειριστές εταιρειών. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο πραγματικός έλεγχος της επιχείρησης φαίνεται να ασκείται από άλλο πρόσωπο, το οποίο δεν εμφανίζεται στα επίσημα στοιχεία.
Η πρακτική αυτή μπορεί να λειτουργεί ως εξής: μια εταιρεία συστήνεται στο όνομα ενός τυπικού διαχειριστή, ο οποίος εμφανίζεται ως υπεύθυνος για τη λειτουργία και τις υποχρεώσεις της. Ωστόσο, οι αποφάσεις, τα έσοδα και τα κέρδη ελέγχονται από τον πραγματικό ιδιοκτήτη, που παραμένει στο παρασκήνιο.
Όταν η επιχείρηση συσσωρεύσει οφειλές προς την Εφορία ή τον ΕΦΚΑ, οι πραγματικοί υπεύθυνοι μπορούν να εγκαταλείψουν την εταιρεία. Στη συνέχεια, δημιουργούν νέα επιχείρηση με διαφορετικό ΑΦΜ και άλλο «αχυράνθρωπο», συνεχίζοντας την ίδια δραστηριότητα και αποφεύγοντας τις συνέπειες των χρεών. Η πρακτική αυτή ζημιώνει το Δημόσιο, δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό και πλήττει τις επιχειρήσεις που τηρούν κανονικά τις φορολογικές και ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις.
Αυστηρότερες διασταυρώσεις πριν από την έναρξη επιχείρησης
Στο πλαίσιο των νέων μέτρων, η φορολογική διοίκηση εξετάζει αυστηρότερη διασταύρωση των στοιχείων των προσώπων που δηλώνονται κατά την έναρξη μιας εταιρείας. Η διαδικασία δεν αναμένεται να αφορά οριζόντια όλες τις επιχειρήσεις, αλλά κυρίως περιπτώσεις στις οποίες εντοπίζονται ασυνήθιστα ή επαναλαμβανόμενα μοτίβα.
Καθοριστικό ρόλο θα έχει η συνδυαστική αξιοποίηση των πληροφοριών του Γενικού Εμπορικού Μητρώου και των δεδομένων της φορολογικής διοίκησης. Η διασταύρωση μπορεί να αποκαλύψει:
– Συχνές αλλαγές σε μετόχους, εταίρους ή διαχειριστές.
– Επαναλαμβανόμενη συμμετοχή των ίδιων προσώπων σε πολλές εταιρείες.
– Διαδοχικές ιδρύσεις επιχειρήσεων με παρόμοια δραστηριότητα.
– Κοινές έδρες, στοιχεία επικοινωνίας ή επαγγελματικές εγκαταστάσεις.
– Εταιρείες που δημιουργούνται λίγο μετά τη διακοπή ή την αδυναμία λειτουργίας άλλων επιχειρήσεων.
– Συσσωρευμένες οφειλές προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ, οι οποίες ακολουθούνται από αλλαγή διοίκησης ή νέο ΑΦΜ.
Μέσα από αυτές τις στοχευμένες διασταυρώσεις, η ΑΑΔΕ θα μπορεί να αξιολογεί αν μια επιχείρηση αποτελεί πραγματική νέα δραστηριότητα ή αν πρόκειται για συνέχεια προηγούμενης επιχειρηματικής δομής που εγκαταλείφθηκε λόγω χρεών.
Η λογική των παρεμβάσεων είναι να εντοπίζονται οι περιπτώσεις κατάχρησης χωρίς να δημιουργούνται περιττά εμπόδια για τις υγιείς επιχειρήσεις. Οι επαγγελματίες και οι εταιρείες που διαθέτουν πραγματική δραστηριότητα, διαφανή ιδιοκτησιακή δομή και συνεπή φορολογική συμπεριφορά δεν αναμένεται να επηρεαστούν από τους ελέγχους.
Αναδιοργάνωση των περιφερειακών υπηρεσιών της ΑΑΔΕ
Οι αλλαγές δεν περιορίζονται μόνο στις διαδικασίες έναρξης επιχειρήσεων. Η ΑΑΔΕ προχωρά παράλληλα σε ευρύτερη αναδιοργάνωση των Περιφερειακών Υπηρεσιών της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογικών Λειτουργιών.
Για την υλοποίηση του σχεδιασμού δημιουργείται Ομάδα Διοίκησης Έργου, η οποία θα αναλάβει τον συντονισμό και την παρακολούθηση των απαιτούμενων ενεργειών. Η ομάδα θα αποτελείται από επικεφαλής και 30 μέλη, με βασικές αρμοδιότητες:
– Την εισήγηση προς τη Συντονιστική Επιτροπή των αναγκαίων οργανωτικών, τεχνικών και διοικητικών αλλαγών.
– Τον συντονισμό των υπηρεσιών που εμπλέκονται στην αναδιοργάνωση.
– Την εξασφάλιση των απαραίτητων κτιριακών εγκαταστάσεων και της υλικοτεχνικής υποδομής.
– Την κατάρτιση συνολικών και επιμέρους χρονοδιαγραμμάτων.
– Την παρακολούθηση της πορείας υλοποίησης του έργου.
– Την υποβολή προτάσεων για τη μετάβαση στη νέα οργανωτική και παραγωγική λειτουργία.
– Την προσαρμογή των διαδικασιών, των πληροφοριακών συστημάτων και του φυσικού αρχείου.
– Τη σύνταξη αναφορών προόδου και την καταγραφή πιθανών κινδύνων.
Την εποπτεία του έργου θα έχει 12μελής Συντονιστική Επιτροπή, με πρόεδρο τον προϊστάμενο της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογικών Λειτουργιών της ΑΑΔΕ. Στην επιτροπή θα συμμετέχουν επίσης προϊστάμενοι από σχεδόν το σύνολο των Γενικών Διευθύνσεων.
Στόχος η διαφάνεια χωρίς επιβάρυνση των νόμιμων επιχειρήσεων
Οι αλλαγές στα κριτήρια έναρξης επιχειρήσεων εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της ΑΑΔΕ να περιορίσει τη χρήση εικονικών προσώπων και εταιρικών σχημάτων που δημιουργούνται αποκλειστικά για την αποφυγή φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων. Η αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων δεδομένων μπορεί να επιτρέψει πιο γρήγορους και στοχευμένους ελέγχους.
Το ζητούμενο είναι να εντοπίζονται οι πραγματικοί υπεύθυνοι πίσω από τους «μπροστινούς», χωρίς να δυσχεραίνεται η ίδρυση και λειτουργία των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται νόμιμα. Εφόσον οι νέες διαδικασίες εφαρμοστούν με σαφή κριτήρια και αναλογικότητα, μπορούν να ενισχύσουν τη φορολογική συμμόρφωση, να προστατεύσουν τον υγιή ανταγωνισμό και να περιορίσουν τα περιθώρια δράσης των κυκλωμάτων με «αχυρανθρώπους».
