Η διεξαγωγή των βυθομετρικών ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI), αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την πορεία του έργου, όχι όμως και το τελευταίο δύσκολο στάδιο. Ακόμα και στην περίπτωση που οι έρευνες του γαλλικού πλοίου ολοκληρωθούν ομαλά, θα παραμείνουν αρκετές εκκρεμότητες που πρέπει να διευθετηθούν.
Το γεωπολιτικό σκέλος φαίνεται πως οδηγείται σταδιακά προς το κλείσιμό του. Ωστόσο, μπροστά βρίσκεται πλέον η εξίσου απαιτητική οικονομική διαπραγμάτευση ανάμεσα σε Αθήνα και Λευκωσία. Το κόστος, η εμπορική βιωσιμότητα, η χρηματοδότηση και η τελική επιβάρυνση των δύο χωρών παραμένουν στο επίκεντρο των συζητήσεων για τον GSI.
GSI: Οι οικονομικές ενστάσεις της Κύπρου
Κατά τη διάρκεια της τελευταίας διετίας, οι δύο πλευρές διατύπωσαν διαφορετικές θέσεις ως προς την οικονομική διάσταση του έργου. Η κυπριακή κυβέρνηση έχει εκφράσει επανειλημμένα προβληματισμούς σχετικά με το αν ο GSI είναι εμπορικά βιώσιμος, ποιο θα είναι το πραγματικό κόστος του και κατά πόσο η επένδυση εξυπηρετεί τελικά τα συμφέροντα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η βιωσιμότητα και το κόστος αποτελούν άμεσα συνδεδεμένα ζητήματα. Μια σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού θα επηρέαζε τόσο τη συμμετοχή της Ελλάδας και της Κύπρου όσο και τις μελλοντικές χρεώσεις που ενδέχεται να επωμιστούν οι καταναλωτές. Για τον λόγο αυτό, η Λευκωσία ζητά περισσότερα στοιχεία και μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τα οικονομικά δεδομένα του έργου.
Σε πρώτη φάση, η κυπριακή πλευρά καλείται να προχωρήσει στην καθυστερημένη καταβολή των 25 εκατ. ευρώ προς την κοινοπραξία του GSI για το προηγούμενο έτος. Η κυβέρνηση της Κύπρου είχε δεσμευτεί ότι θα καταβάλει το ποσό μόλις ξεκαθαρίσει το γεωπολιτικό ζήτημα και ξεκινήσουν οι βυθομετρικές έρευνες.
Η πληρωμή αυτή θεωρείται το ευκολότερο βήμα και θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένδειξη επανεκκίνησης της συνεργασίας. Η πραγματική δυσκολία, όμως, αφορά το αν η Κύπρος θα επαναφέρει επίσημα το αίτημα για αναθεώρηση του συνολικού προϋπολογισμού.
Το κόστος του έργου και η νέα μελέτη της ΕΤΕπ
Ο αρχικός προϋπολογισμός του GSI είχε προσδιοριστεί στα 1,9 δισ. ευρώ. Από το ποσό αυτό, 657 εκατ. ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκούς πόρους, ενώ η συμμετοχή ανέρχεται σε 440 εκατ. ευρώ για την Ελλάδα και 749 εκατ. ευρώ για την Κύπρο.
Κυπριακά κυβερνητικά στελέχη έχουν υποστηρίξει ότι το πραγματικό κόστος του έργου ενδέχεται πλέον να είναι αρκετά υψηλότερο. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια μια τεκμηριωμένη εκτίμηση με συγκεκριμένο ποσό. Η Λευκωσία έχει επικαλεστεί ιδιωτικές μελέτες, χωρίς να δώσει στη δημοσιότητα το περιεχόμενό τους.
Μερικές απαντήσεις αναμένεται να δώσει η νέα μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Η μελέτη πραγματοποιείται έπειτα από κοινό αίτημα των δύο κυβερνήσεων και αναμένεται να παρουσιαστεί έως το τέλος του έτους. Εκτός από το ενδεχόμενο πρόσθετης ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, μπορεί να αξιολογήσει εκ νέου τα οικονομικά δεδομένα του GSI υπό τις σημερινές συνθήκες.
Στην Αθήνα, πάντως, εκτιμάται ότι η ΕΤΕπ θα βασιστεί σε σημαντικό βαθμό στις ήδη εγκεκριμένες μελέτες. Αυτό σημαίνει ότι το τελικό αποτέλεσμα ενδέχεται να μην ανατρέψει πλήρως τα υφιστάμενα δεδομένα, αλλά να προσφέρει επικαιροποιημένη εικόνα για το κόστος, τα έσοδα και τους κινδύνους της επένδυσης.
Η κυπριακή ρυθμιστική αρχή ενέργειας, ΡΑΕΚ, έχει επισημάνει ότι στον προϋπολογισμό των 1,9 δισ. ευρώ δεν περιλαμβάνονται όλες οι λειτουργικές δαπάνες. Εκπρόσωπος της Αρχής έχει χαρακτηρίσει «αφέλεια» την υπόθεση ότι το κόστος θα παραμείνει στο αρχικό επίπεδο.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρθηκε η ηλεκτρική διασύνδεση Αττικής–Κρήτης. Το έργο είχε αρχικά κοστολογηθεί περίπου στα 700 εκατ. ευρώ, όμως η τελική δαπάνη ανήλθε σε 1,2 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 71,4%.
Οι παράγοντες που επηρεάζουν την εξίσωση
Η Κύπρος έχει ζητήσει από την κοινοπραξία περισσότερες λεπτομέρειες για τη συμφωνία εισόδου της γαλλικής Meridiam στο μετοχικό σχήμα, καθώς και αναλυτική ενημέρωση για τα κόστη. Μέχρι στιγμής, η συμμετοχή του γαλλικού ομίλου δεν φαίνεται να έχει αλλάξει ουσιαστικά τη στάση της κοινοπραξίας, ενώ ο ΑΔΜΗΕ εξακολουθεί να διατηρεί την τεχνική ηγεσία του έργου.
Ο ελληνικός διαχειριστής είχε κρατήσει αυστηρή στάση το προηγούμενο διάστημα, ζητώντας από την κυπριακή πλευρά να τηρήσει τις συμφωνίες και τις οικονομικές της δεσμεύσεις. Παράλληλα, ο ΑΔΜΗΕ είχε υποβάλει αίτημα έγκρισης της επένδυσης στις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές Ελλάδας και Κύπρου, υποστηρίζοντας ότι οι ολοκληρωμένες μελέτες επιβεβαιώνουν τη βιωσιμότητα του GSI σε διαφορετικά σενάρια.
Τα τελευταία χρόνια, βέβαια, έχουν αυξηθεί σημαντικά τα κόστη στην εφοδιαστική αλυσίδα, στις πρώτες ύλες και στις εργολαβικές εργασίες που αφορούν ενεργειακές υποδομές. Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν αναπόφευκτα και μεγάλα έργα δικτύων, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Από την άλλη πλευρά, η ενεργειακή κρίση έχει αυξήσει το κόστος ηλεκτρισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη. Παράλληλα, αυξημένη παραμένει και η τιμή του φυσικού αερίου, το οποίο θα μπορούσε να προμηθευτεί η Κύπρος μέσω νέων υποδομών, εφόσον δεν αξιοποιήσει επαρκώς τη δική της παραγωγή.
Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις θεωρούνται ένας από τους μηχανισμούς που μπορούν να συμβάλουν στη σταθεροποίηση των τιμών. Μέσω της ανταλλαγής ενέργειας, μια χώρα μπορεί να αξιοποιεί το πλεόνασμα μιας άλλης, ιδιαίτερα όταν αυξάνεται η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές. Αυτά τα οφέλη αποτελούν βασικό επιχείρημα υπέρ της υλοποίησης του GSI.
Η εξίσωση, ωστόσο, παραμένει σύνθετη. Το ύψος της επένδυσης, η χρηματοδότηση, οι μελλοντικές χρεώσεις, η ενεργειακή ασφάλεια και η ανάγκη μείωσης του κόστους ηλεκτρισμού πρέπει να συνεκτιμηθούν.
Το γεωπολιτικό σκέλος του GSI μπορεί να οδηγείται προς επίλυση, όμως η δύσκολη οικονομική διαπραγμάτευση μόλις ξεκινά εκ νέου. Αθήνα και Λευκωσία θα πρέπει να καταλήξουν σε κοινά αποδεκτές λύσεις, ώστε να περιοριστούν οι αβεβαιότητες και να διασφαλιστεί η χρηματοδότηση. Μόνο έτσι θα μπορέσει το έργο να προχωρήσει με στόχο την ολοκλήρωσή του έως το 2031.
