Σημαντικές αλλαγές στις άδειες εργαζομένων γονέων και όσων φροντίζουν συγγενικά ή άλλα οικεία πρόσωπα με σοβαρά προβλήματα υγείας φέρνει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας. Κεντρική ρύθμιση είναι η δυνατότητα χορήγησης γονικής άδειας για κάθε παιδί χωρίς να απαιτείται υποχρεωτικά ένας χρόνος πραγματικής εργασίας μεταξύ δύο διαδοχικών αδειών.
Παράλληλα, καταργείται η εξάμηνη προϋπηρεσία που απαιτούνταν για τη λήψη της πενθήμερης άδειας φροντιστή. Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει επίσης ειδικές προβλέψεις για τον χρόνο προετοιμασίας του προσωπικού χειρουργείων στο πλαίσιο της ψηφιακής κάρτας εργασίας, καθώς και για την προθεσμία δήλωσης αλλαγών στο ωράριο επαγγελματιών οδηγών.
Οι βασικές αλλαγές περιλαμβάνονται στα άρθρα 27 έως 30 και αφορούν διαφορετικές κατηγορίες εργαζομένων.
Γονικές άδειες χωρίς αναμονή για το δεύτερο παιδί
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τους εργαζόμενους γονείς που έχουν περισσότερα από ένα παιδιά. Με το ισχύον πλαίσιο, η γονική άδεια αποτελεί ατομικό και αμεταβίβαστο δικαίωμα κάθε εργαζόμενου γονέα ή προσώπου που ασκεί τη γονική μέριμνα.
Η άδεια έχει διάρκεια έως τέσσερις μήνες για κάθε παιδί και μπορεί να χορηγηθεί είτε συνεχόμενα είτε τμηματικά, μέχρι το παιδί να συμπληρώσει το όγδοο έτος της ηλικίας του. Για τους δύο πρώτους μήνες, η ΔΥΠΑ καταβάλλει επίδομα ίσο με τον εκάστοτε νομοθετημένο κατώτατο μισθό, μαζί με τις αναλογίες των δώρων εορτών και του επιδόματος άδειας.
Το δικαίωμα στη γονική άδεια και στο αντίστοιχο επίδομα είναι αυτοτελές για κάθε παιδί. Ωστόσο, μέχρι σήμερα υπήρχε ένας πρόσθετος περιορισμός: προκειμένου ένας γονέας να λάβει γονική άδεια για επόμενο παιδί, έπρεπε κατά κανόνα να έχει μεσολαβήσει ένας χρόνος πραγματικής απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη από τη λήξη της προηγούμενης άδειας.
Το άρθρο 27 καταργεί αυτή την υποχρεωτική αναμονή. Έτσι, ένας γονέας με δύο ή περισσότερα παιδιά δεν θα χρειάζεται να επιστρέψει υποχρεωτικά στην εργασία του για έναν ολόκληρο χρόνο μετά την πρώτη γονική άδεια, προκειμένου να ασκήσει το δικαίωμα που αντιστοιχεί στο δεύτερο παιδί.
Η νέα ρύθμιση επιτρέπει τη χρήση των αδειών και των επιδομάτων είτε διαδοχικά είτε με διαφορετικό τρόπο, κατόπιν συνεννόησης με τον εργοδότη και σύμφωνα με τη νόμιμη διαδικασία.
Παράδειγμα για δύο παιδιά κάτω των οκτώ ετών
Ένας εργαζόμενος έχει δύο παιδιά, ηλικίας τριών και πέντε ετών, και πληροί τις προϋποθέσεις για τη λήψη γονικής άδειας. Αφού χρησιμοποιήσει την άδεια για το πρώτο παιδί, επιθυμεί να αξιοποιήσει και την άδεια που δικαιούται για το δεύτερο.
Με το προηγούμενο καθεστώς, θα έπρεπε κατά κανόνα να μεσολαβήσει ένας χρόνος πραγματικής εργασίας στον ίδιο εργοδότη. Με τη νέα ρύθμιση, η δεύτερη άδεια μπορεί να χορηγηθεί και αμέσως μετά την πρώτη, εφόσον ακολουθηθούν οι προβλεπόμενοι κανόνες υποβολής και εξέτασης του αιτήματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εργαζόμενος αποκτά αυτομάτως δικαίωμα απουσίας για οκτώ συνεχόμενους μήνες. Σημαίνει ότι καταργείται ένα συγκεκριμένο πρόσθετο εμπόδιο που δυσχέραινε την αξιοποίηση της άδειας από γονείς με περισσότερα παιδιά.
Τι δεν αλλάζει στη γονική άδεια
Η κατάργηση της αναμονής μεταξύ δύο γονικών αδειών δεν σημαίνει ότι καταργείται η γενική προϋπόθεση απασχόλησης ενός έτους στον ίδιο εργοδότη για τη θεμελίωση του δικαιώματος. Η συγκεκριμένη προϋπόθεση εξακολουθεί να ισχύει, με την επιφύλαξη τυχόν ευνοϊκότερων ρυθμίσεων.
Παραμένουν επίσης:
– η διάρκεια των τεσσάρων μηνών για κάθε παιδί,
– το ηλικιακό όριο των οκτώ ετών,
– η επιδότηση των δύο πρώτων μηνών από τη ΔΥΠΑ,
– η δυνατότητα τμηματικής ή ευέλικτης χρήσης της άδειας,
– η προστασία της θέσης εργασίας και της επαγγελματικής εξέλιξης του γονέα.
Για γονείς διδύμων, τριδύμων ή περισσότερων πολύδυμων παιδιών εξακολουθούν να ισχύουν ειδικές ευνοϊκές ρυθμίσεις. Αντίστοιχα, οι μόνοι γονείς, στις περιπτώσεις που ορίζει ο νόμος, μπορούν να δικαιούνται διπλάσια άδεια και επίδομα.
Η αίτηση υποβάλλεται κατά κανόνα τουλάχιστον έναν μήνα πριν από την έναρξη της άδειας. Ο εργοδότης οφείλει να την εξετάσει και να απαντήσει. Εάν επικαλεστεί σοβαρούς λειτουργικούς λόγους για την αναβολή της άδειας, πρέπει να τους αιτιολογήσει εγγράφως.
Άδεια φροντιστή χωρίς εξάμηνη προϋπηρεσία
Η δεύτερη σημαντική αλλαγή αφορά την άδεια φροντιστή. Πρόκειται για άδεια έως πέντε εργάσιμων ημερών ανά ημερολογιακό έτος, η οποία χορηγείται σε εργαζόμενο που χρειάζεται να φροντίσει ή να υποστηρίξει πρόσωπο με σοβαρό ιατρικό πρόβλημα.
Η ανάγκη φροντίδας ή υποστήριξης πρέπει να αποδεικνύεται με ιατρική γνωμάτευση, ενώ το πρόσωπο που χρειάζεται φροντίδα πρέπει να εμπίπτει στον νόμιμο ορισμό.
Μέχρι σήμερα, απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η συμπλήρωση έξι μηνών συνεχόμενης απασχόλησης ή απασχόλησης με διαδοχικές συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Με το άρθρο 28, η προϋπόθεση αυτή καταργείται.
Κατά συνέπεια, ακόμη και ένας νεοπροσληφθείς εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει άδεια φροντιστή, εφόσον πληροί τις υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις.
Παράδειγμα νεοπροσληφθέντος εργαζομένου
Μια εργαζόμενη προσλαμβάνεται σε επιχείρηση και, δύο εβδομάδες αργότερα, ο πατέρας της αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα υγείας που απαιτεί τη φροντίδα της. Στο προηγούμενο καθεστώς, η μη συμπλήρωση εξαμήνου μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο για τη χορήγηση της άδειας.
Με τη νέα διάταξη, το εμπόδιο αυτό καταργείται. Η εργαζόμενη μπορεί να υποβάλει αίτημα για άδεια φροντιστή έως πέντε εργάσιμων ημερών, προσκομίζοντας την απαιτούμενη ιατρική τεκμηρίωση.
Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι η αλλαγή δεν μετατρέπει την άδεια φροντιστή σε αμειβόμενη άδεια. Αφορά αποκλειστικά την προϋπόθεση προϋπηρεσίας και όχι τη μισθολογική μεταχείριση των ημερών απουσίας.
Έως 30 λεπτά προετοιμασίας για το προσωπικό χειρουργείων
Το άρθρο 29 προβλέπει ειδική ρύθμιση για εργαζομένους σε δραστηριότητες ανθρώπινης υγείας, ιδίως για το προσωπικό που συμμετέχει στη λειτουργία χειρουργείων.
Για τις περιπτώσεις που καλύπτει η διάταξη, μπορεί να προβλέπεται χρόνος προετοιμασίας έως 30 λεπτά πριν από την έναρξη της εργασίας και έως 30 λεπτά μετά τη λήξη της. Η ρύθμιση αφορά διαδικασίες όπως η αλλαγή ειδικής ενδυμασίας και άλλες αναγκαίες ενέργειες πριν ή μετά την πραγματική παροχή εργασίας.
Για τους περισσότερους άλλους κλάδους, το αντίστοιχο ανώτατο όριο παραμένει στα δέκα λεπτά πριν και στα δέκα λεπτά μετά την εργασία.
Η πρόβλεψη αφορά τον τρόπο εφαρμογής της ψηφιακής κάρτας εργασίας. Δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται η παροχή πραγματικής εργασίας για επιπλέον χρόνο χωρίς καταγραφή. Εάν διαπιστωθεί ότι κατά τη διάρκεια του χρόνου προετοιμασίας παρέχεται πραγματική εργασία, μπορούν να επιβληθούν οι προβλεπόμενες διοικητικές κυρώσεις.
Περισσότερος χρόνος για τη δήλωση αλλαγών στο ωράριο οδηγών
Η τέταρτη παρέμβαση αφορά εργοδότες που απασχολούν συγκεκριμένες κατηγορίες επαγγελματιών οδηγών, όπως οδηγούς φορτηγών, τουριστικών λεωφορείων και λεωφορείων αστικών ή υπεραστικών ΚΤΕΛ.
Σήμερα, οι αλλαγές στο ωράριο, στην οργάνωση του χρόνου εργασίας και στη νόμιμη υπερωριακή απασχόληση δηλώνονται απολογιστικά μέσα σε 15 ημέρες από το τέλος κάθε εβδομαδιαίας περιόδου εργασίας.
Με το άρθρο 30, η προθεσμία μεταφέρεται έως το τέλος του επόμενου ημερολογιακού μήνα από εκείνον κατά τον οποίο παρασχέθηκε η εργασία. Για παράδειγμα, αλλαγές στο ωράριο που πραγματοποιήθηκαν μέσα στον Νοέμβριο θα μπορούν να καταχωριστούν έως το τέλος Δεκεμβρίου.
Η αλλαγή αφορά αποκλειστικά την προθεσμία καταχώρισης στο Πληροφοριακό Σύστημα ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Δεν τροποποιεί τα νόμιμα όρια οδήγησης, ανάπαυσης ή υπερωριακής απασχόλησης. Η υποχρέωση δήλωσης παραμένει, όπως και οι κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Τι σημαίνουν συνολικά οι νέες ρυθμίσεις
Οι αλλαγές μειώνουν συγκεκριμένα διοικητικά και χρονικά εμπόδια για εργαζομένους που χρειάζονται άδεια λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι γονικές άδειες χωρίς αναμονή για το δεύτερο παιδί επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία στον οικογενειακό προγραμματισμό, χωρίς να καταργούνται οι βασικές προϋποθέσεις και διαδικασίες.
Παράλληλα, η κατάργηση της εξάμηνης προϋπηρεσίας για την άδεια φροντιστή ενισχύει την προστασία των νεοπροσληφθέντων εργαζομένων που αντιμετωπίζουν ξαφνικές ανάγκες φροντίδας. Οι υπόλοιπες ρυθμίσεις επιχειρούν να προσαρμόσουν το πλαίσιο στις πραγματικές συνθήκες εργασίας, διατηρώντας παράλληλα τις υποχρεώσεις εργοδοτών και εργαζομένων.
