Υπερπλήρεις αίθουσες διδασκαλίας στη Γαλλία, απλησίαστα ενοίκια στην Ισπανία και την Ελλάδα, προτεινόμενες περικοπές στις φοιτητικές υποτροφίες στη Δανία και απαίτηση για πολιτική αλλαγή στην Αλβανία. Τις τελευταίες εβδομάδες, νέοι σε ολόκληρη την Ευρώπη κατεβαίνουν στους δρόμους, εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά τους και διεκδικώντας αλλαγές στην εκπαίδευση, τη στέγαση, την εργασία και την κοινωνική πολιτική.
Παρότι τα αιτήματα και τα πολιτικά πλαίσια διαφέρουν από χώρα σε χώρα, οι κινητοποιήσεις έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την αβεβαιότητα για το μέλλον. Οι νέοι αναρωτιούνται αν θα μπορέσουν να σπουδάσουν, να εργαστούν, να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι και να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Ταυτόχρονα, θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα προς τις κυβερνήσεις τους: είναι πραγματικά πρόθυμες να τους ακούσουν;
Γιατί βγαίνουν στους δρόμους οι νέοι της Ευρώπης;
Στην κεντρική πλατεία της Μαδρίτης, την Πουέρτα ντελ Σολ, μια διαμαρτυρία για τη στεγαστική κρίση στα τέλη Σεπτεμβρίου μετατράπηκε σε κατάληψη που διήρκεσε εβδομάδες. Ανάμεσα στους διαδηλωτές ήταν ο 21χρονος Μπρούνο, μέλος φοιτητικού συνδικάτου.
«Δεν μπορούμε να μείνουμε αδιάφοροι και να μην κάνουμε τίποτα», δήλωσε στο ισπανικό ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο RTVE. Ο ίδιος περιέγραψε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, όπως και πολλοί συμφοιτητές του: μικρά και ακριβά διαμερίσματα, αναγκαστική συγκατοίκηση και καθημερινές μετακινήσεις μεγάλης διάρκειας για την παρακολούθηση των μαθημάτων.
«Κανείς δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά να ζήσει σε φοιτητική εστία», πρόσθεσε, αποτυπώνοντας μια πραγματικότητα που δεν περιορίζεται στην Ισπανία.
Στο Βέλγιο, η 23χρονη Ορόρ, εκπρόσωπος φοιτητών, συμμετείχε σε διαδηλώσεις κατά της αύξησης των διδάκτρων και του κόστους των δημόσιων συγκοινωνιών. «Υπάρχουν πολλά πράγματα που με απογοητεύουν και με θυμώνουν, ιδιαίτερα η αίσθηση ότι δεν μας ακούν», είπε. «Εκφράζουμε τα αιτήματά μας, αλλά δεν έχουμε λάβει καμία απάντηση».
Όπως ο Μπρούνο και η Ορόρ, εκατοντάδες χιλιάδες νέοι συμμετείχαν σε κινητοποιήσεις στην Ισπανία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ελλάδα, τη Δανία, τη Γερμανία, την Πορτογαλία και την Αλβανία.
«Αυτό το κύμα κινητοποιήσεων έχει μια κοινή βάση», εξηγεί η νεαρή ιστορικός και ακτιβίστρια Μαρία Γκονζάλες Ακόστα. «Υπάρχει μια γενιά ανθρώπων που αδυνατεί να φανταστεί το μέλλον της. Αυτό συνδέεται με την κατάρρευση της δημοκρατικής υπόσχεσης, της ιδέας δηλαδή ότι, αν εργαστείς σκληρά, θα βρεις τη θέση σου στον κόσμο».
Η ενηλικίωση καθυστερεί
Σύμφωνα με τη Eurostat, οι νέοι σε 14 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εγκαταλείπουν το πατρικό τους σε μεγαλύτερη ηλικία σε σχέση με μία δεκαετία πριν. Η μέση ηλικία αποχώρησης από το σπίτι των γονέων είναι τα 26,3 έτη, ενώ φτάνει τα 30,2 έτη στην Ισπανία και την Ιταλία και τα 31,5 έτη στην Κροατία.
Για την 21χρονη Ιρέν, η οποία συμμετείχε στην κατάληψη της Πουέρτα ντελ Σολ, η παραμονή στο πατρικό της σπίτι στην Τορεχόν δε Άρδοζ, προάστιο της Μαδρίτης, δεν αποτελεί πραγματική επιλογή. «Σπουδάζω στην άλλη άκρη της πόλης και περνώ τέσσερις ώρες καθημερινά στα μέσα μαζικής μεταφοράς, επειδή δεν μπορώ να μείνω κάπου πιο κοντά», δήλωσε στο RTVE.
Οι πολιτισμικές παραδόσεις και οι οικογενειακές σχέσεις επηρεάζουν ασφαλώς την ηλικία ανεξαρτητοποίησης. Ωστόσο, καθοριστικό ρόλο παίζουν επίσης το κόστος στέγασης, η κρατική οικονομική στήριξη και οι ευκαιρίες απασχόλησης.
Η Ισπανία, η Ιταλία, η Κροατία και η Ελλάδα, όπου οι νέοι εγκαταλείπουν ολοένα και αργότερα την οικογενειακή κατοικία, συγκαταλέγονται επίσης στις χώρες με τα χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης των νέων στην ΕΕ.
Στην Ελλάδα, η στεγαστική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη. Ένας στους τέσσερις νέους δαπανά τουλάχιστον το 40% του εισοδήματός του για τη στέγαση, έναντι λιγότερων από έναν στους δέκα σε ολόκληρη την ΕΕ. Παράλληλα, σύμφωνα με ρεπορτάζ της ΕΡΤ, οι φοιτητικές εστίες καλύπτουν μόλις το 4,8% της ζήτησης.
Η έλλειψη κατοικιών οδήγησε φοιτητές να στήσουν σκηνές στην πλατεία Συντάγματος στην Αθήνα και στον πεζόδρομο της Αγίας Σοφίας στη Θεσσαλονίκη. Τα αιτήματά τους, όμως, δεν περιορίζονται στη στέγαση.
«Απαιτούμε αυξημένη χρηματοδότηση, εκσυγχρονισμό των υποδομών και οικονομική στήριξη για τους μαθητές», δήλωσε ο 22χρονος φοιτητής Μαθηματικών Νίκος Αλεξιάδης.
Η εκπαίδευση στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων
Η κατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης αποτελεί έναν ακόμη βασικό λόγο διαμαρτυρίας. Στην Αθήνα, ο 17χρονος Γιάννης Παπανικολάου περιέγραψε στο Γαλλικό Πρακτορείο τις δυσκολίες στα σχολικά κτίρια: «Σοβάδες που πέφτουν, σπασμένα παράθυρα και θέρμανση που δεν λειτουργεί».
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2023 η Ελλάδα διέθεσε το 3,3% του ΑΕΠ της για την εκπαίδευση, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 4,7%. Η συνδικαλιστική οργάνωση των εκπαιδευτικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση εκτιμά, παράλληλα, ότι υπάρχουν περίπου 15.000 κενές θέσεις εκπαιδευτικών.
Ανάλογες ανησυχίες έχουν πυροδοτήσει κινητοποιήσεις στη Γαλλία. Σε λύκειο έξω από το Παρίσι, ο 16χρονος Ιλιές μίλησε στο Franceinfo για την έλλειψη βασικών ειδών. «Μερικές φορές οι μαθητές ψάχνουν σε όλο το σχολείο για να βρουν χαρτί υγείας», είπε, επισημαίνοντας την αντίφαση ανάμεσα στις ακριβές διαδραστικές οθόνες και την απουσία στοιχειωδών υποδομών.
Το σχολείο του, στο Μρετινί-συρ-Ορζ, ήταν ένα από τα εκατοντάδες λύκεια που αποκλείστηκαν στο πλαίσιο των πρόσφατων διαμαρτυριών στη Γαλλία. «Σε αρκετά λύκεια, οι μαθητές μένουν για μήνες χωρίς καθηγητή στα Γαλλικά, τα Μαθηματικά ή τη Φιλοσοφία, παρότι στο τέλος της χρονιάς εξετάζονται σε αυτά τα μαθήματα», δήλωσε ο Μαριούς Μενίλ, γενικός γραμματέας της γαλλικής μαθητικής ένωσης USL.
«Διεκδικούμε βασικές συνθήκες για την εκπαίδευση· τίποτα το επαναστατικό. Το δικαίωμα να πηγαίνουμε στο σχολείο, να προετοιμαζόμαστε για τις εξετάσεις και να έχουμε ισότιμη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση».
Φτώχεια, κοινωνικός αποκλεισμός και ανασφάλεια
Το 2025, ένας στους τέσσερις κατοίκους της ΕΕ ηλικίας 15 έως 29 ετών, δηλαδή το 24%, αντιμετώπιζε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, σύμφωνα με τη Eurostat. Το ποσοστό κυμαινόταν από 10,6% στη Σλοβενία έως 30,8% στη Ρουμανία.
Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 30%, ενώ σχεδόν ένας στους επτά νέους αντιμετώπιζε σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση, ποσοστό υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Οι αριθμοί, ωστόσο, αποτυπώνουν διαφορετικές πραγματικότητες. Στη Δανία, χώρα που συχνά κατατάσσεται στις πιο ευτυχισμένες του κόσμου, σχεδόν ένας στους τρεις νέους βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι στη Δανία αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες από εκείνους στην Ελλάδα. Οι Δανοί εγκαταλείπουν το πατρικό τους πολύ νωρίτερα και οι φοιτητές στηρίζονται σε κρατικά επιδόματα ή σε εισοδήματα από μερική απασχόληση.
Ωστόσο, οι προτεινόμενες περικοπές στις φοιτητικές υποτροφίες προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Πολλοί φοιτητές διαδήλωσαν στην Κοπεγχάγη, εκφράζοντας φόβους ότι η μείωση της στήριξης θα υπονομεύσει την πρόσβασή τους στην ανώτατη εκπαίδευση.
Για τον 23χρονο φοιτητή γεωπονίας Κίεραν Χίντσοου, οι περικοπές έρχονται σε αντίθεση με τη μακρά παράδοση του δανικού κράτους πρόνοιας. «Είναι εξοργιστικό να βλέπουμε περικοπές στο κράτος πρόνοιας και στην οικονομική στήριξη των νέων, ενώ προβλέπονται φορολογικές μειώσεις για τις επιχειρήσεις και αυξημένες αμυντικές δαπάνες», δήλωσε στο AFP.
Οι κινητοποιήσεις των νέων στην Ευρώπη δεν αποτελούν ένα ενιαίο, ομοιογενές κίνημα. Έχουν, όμως, κοινές ρίζες: το υψηλό κόστος ζωής, την επισφαλή εργασία, την έλλειψη affordable στέγασης, τις ανισότητες στην εκπαίδευση και την αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς τη συμμετοχή τους.
Το ερώτημα «γιατί βγαίνουν στους δρόμους οι νέοι της Ευρώπης;» δεν απαντάται μόνο με στατιστικά στοιχεία. Απαντάται και μέσα από τις προσωπικές τους ιστορίες. Οι νέοι ζητούν κάτι που θεωρούν αυτονόητο: τη δυνατότητα να σπουδάσουν, να εργαστούν, να ανεξαρτητοποιηθούν και να σχεδιάσουν το μέλλον τους χωρίς να αντιμετωπίζουν διαρκώς νέα εμπόδια. Το αν οι κυβερνήσεις θα ακούσουν αυτή τη φωνή και θα προχωρήσουν σε ουσιαστικές αλλαγές θα κρίνει αν οι σημερινές διαμαρτυρίες θα οδηγήσουν σε μεταρρυθμίσεις ή σε ακόμη μεγαλύτερη απογοήτευση.




