Σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων, γεωπολιτικής αβεβαιότητας και ταχύτατων τεχνολογικών εξελίξεων, ο εσωτερικός έλεγχος δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταγραφή αδυναμιών ή στην αξιολόγηση όσων έχουν ήδη συμβεί. Ο σύγχρονος εσωτερικός έλεγχος καλείται να μετατρέπει τα ευρήματα σε ουσιαστικές βελτιώσεις και τη γνώση σε έγκαιρη δράση. Στόχος είναι οι οργανισμοί να αναγνωρίζουν νωρίτερα τους κινδύνους, να λαμβάνουν καλύτερα τεκμηριωμένες αποφάσεις και να ενισχύουν την ανθεκτικότητά τους.
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα του Ετήσιου Συνεδρίου του Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών Ελλάδας — IIA Greece, το οποίο θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2026, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με κεντρικό σύνθημα «Lights on, let’s go!». Η φράση αποτυπώνει τον διευρυμένο ρόλο του εσωτερικού ελέγχου: να φωτίζει όσα δεν είναι ακόμη ορατά, να αναγνωρίζει έγκαιρα τις αλλαγές και να αμφισβητεί παραδοχές που θεωρούνται δεδομένες.
Η αξία του, ωστόσο, δεν κρίνεται μόνο από την ικανότητα εντοπισμού των προβλημάτων. Κρίνεται κυρίως από το κατά πόσο οι διαπιστώσεις οδηγούν σε αποφάσεις, διορθωτικές παρεμβάσεις και καλύτερη προετοιμασία για το μέλλον.
Στο επίκεντρο του συνεδρίου θα βρεθούν η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και της ανάλυσης δεδομένων, η πρόληψη της απάτης, η εταιρική ανθεκτικότητα και η χρηστή διακυβέρνηση. Η ατζέντα περιλαμβάνει ακόμη τα νέα παγκόσμια πρότυπα εσωτερικού ελέγχου, τις δεξιότητες που απαιτεί πλέον το επάγγελμα, καθώς και τις ιδιαίτερες ανάγκες των επιχειρήσεων, του δημόσιου τομέα και των μονάδων υγείας.
Με αφορμή τη διοργάνωση, η Βέρρα Μαρμαλίδου, πρόεδρος του Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών Ελλάδας — IIA Greece, μιλά στο Newsbomb για τη διεύρυνση του ρόλου του εσωτερικού ελεγκτή. Εξηγεί γιατί οι κίνδυνοι δεν μπορούν να εξετάζονται μεμονωμένα, πώς η τεχνολογία μπορεί να βελτιώσει την ταχύτητα και την ποιότητα των ελεγκτικών συμπερασμάτων και γιατί, παρά τις νέες δυνατότητες, παραμένουν απαραίτητες η επαγγελματική κρίση, η συνεργασία και η βαθιά κατανόηση του οργανισμού.
Ο εσωτερικός έλεγχος ως εργαλείο δημιουργίας αξίας
Η αναδρομική εξέταση των δραστηριοτήτων ενός οργανισμού δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή αδυναμιών. Είναι ένα πολύτιμο εργαλείο μάθησης και εξέλιξης. Όταν ένα εύρημα συνοδεύεται από ουσιαστικές και εφαρμόσιμες διορθωτικές προτάσεις, μπορεί να οδηγήσει στην αντικατάσταση χειροκίνητων ελέγχων από αυτοματοποιημένες δικλίδες, στη βελτίωση διαδικασιών και στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της τεχνολογίας.
Με αυτόν τον τρόπο, ο εσωτερικός έλεγχος δεν διορθώνει μόνο το παρελθόν. Συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός ισχυρότερου συστήματος εσωτερικού ελέγχου και ενός πιο ανθεκτικού οργανισμού.
Παράλληλα, ο ρόλος του διευρύνεται προς τη συμβουλευτική κατεύθυνση. Τα νέα Global Internal Audit Standards αναδεικνύουν ακόμη περισσότερο τη σημασία της στρατηγικής ευθυγράμμισης και της ουσιαστικής επικοινωνίας με τη διοίκηση. Η συμβουλευτική διάσταση δεν είναι καινούργια, χρειάζεται όμως πλέον να ασκείται πιο συστηματικά, με σαφή μεθοδολογία, αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση των αναδυόμενων κινδύνων.
Η πραγματική αξία του εσωτερικού ελέγχου αναδεικνύεται όταν οι διαπιστώσεις μετατρέπονται σε βελτιώσεις και οι συστάσεις βοηθούν τον οργανισμό να προλαμβάνει κινδύνους. Η ολιστική του οπτική επιτρέπει την αναγνώριση αλληλεξαρτήσεων, κοινών αιτιών και αδυναμιών που ενδέχεται να μην είναι ορατές όταν κάθε μονάδα εξετάζεται ξεχωριστά.
Ο εσωτερικός έλεγχος δεν δημιουργεί αξία επειδή απλώς εντοπίζει τι δεν λειτούργησε σωστά. Δημιουργεί αξία επειδή βοηθά τον οργανισμό να κατανοήσει γιατί συνέβη, να βελτιωθεί και να προετοιμαστεί καλύτερα για όσα έρχονται.
Οι κίνδυνοι αλληλεπιδρούν: Η ανάγκη για συνολική εικόνα
Οι κίνδυνοι δεν λειτουργούν πλέον απομονωμένα. Μια τεχνολογική αστοχία μπορεί να επηρεάσει τις λειτουργίες, την εξυπηρέτηση πελατών, τη φήμη και τα οικονομικά αποτελέσματα. Αντίστοιχα, μια γεωπολιτική εξέλιξη μπορεί να επηρεάσει την εφοδιαστική αλυσίδα, το ανθρώπινο δυναμικό, τη στρατηγική και τη χρηματοδότηση.
Η κατανόηση αυτών των αλληλεξαρτήσεων απαιτεί εξωστρέφεια, συνεχή εκπαίδευση, αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και ουσιαστική συνεργασία με τους ανθρώπους που έχουν την ευθύνη διαχείρισης των κινδύνων. Ο εσωτερικός έλεγχος καλείται να συνθέτει διαφορετικές οπτικές και να διαμορφώνει μια συνολική εικόνα, χωρίς να υποκαθιστά τη διοίκηση στην ευθύνη της διαχείρισης.
Η απλή καταγραφή κινδύνων δεν αρκεί. Χρειάζονται διευρυμένη γνώση, συνέργειες, ανοιχτός τρόπος σκέψης και διάθεση ανάληψης ευθύνης. Απαραίτητη είναι επίσης μια διοίκηση που δημιουργεί οριζόντιες δομές, καλλιεργεί κουλτούρα συνεργασίας και διασφαλίζει ότι η κρίσιμη πληροφόρηση δεν παραμένει εγκλωβισμένη σε επιμέρους μονάδες.
Από το assurance στο insight και το foresight
Η διασφάλιση —assurance— συνδέεται άμεσα με τη σε βάθος εξέταση —insight—. Δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί με βεβαιότητα τι πραγματικά συμβαίνει χωρίς σχολαστική ανάλυση των δεδομένων και κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του οργανισμού.
Η επόμενη πρόκληση είναι το foresight, δηλαδή η έγκαιρη εκτίμηση μελλοντικών απειλών και ευκαιριών. Για τον σκοπό αυτό απαιτούνται προβλεπτικά μοντέλα, ανάλυση σεναρίων και ειδικές δοκιμές, συχνά με την υποστήριξη της τεχνητής νοημοσύνης. Ο εσωτερικός ελεγκτής μπορεί έτσι να βοηθήσει τον οργανισμό να προετοιμαστεί πριν ένας κίνδυνος αποτυπωθεί στα αποτελέσματα.
Αυτό προϋποθέτει συνεχή ενημέρωση για τις εξελίξεις στην αγορά, ορθή επαγγελματική κρίση και κατανόηση όσων είναι πραγματικά κρίσιμα για τη στρατηγική και τη βιωσιμότητα. Ο σύγχρονος ελεγκτής δεν είναι ένας απομονωμένος επαγγελματίας που κοιτάζει μόνο το παρελθόν. Κατανοεί προς τα πού κατευθύνεται ο οργανισμός, συμμετέχει σε σημαντικά έργα και αναγνωρίζει έγκαιρα τι μπορεί να τον επηρεάσει.
Τεχνητή νοημοσύνη και δεδομένα: Δυνατότητες και προϋποθέσεις
Η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση δεδομένων και η αυτοματοποίηση μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τον τρόπο άσκησης του εσωτερικού ελέγχου. Μέσω τεχνικών συνεχούς ελέγχου και παρακολούθησης —continuous auditing και monitoring—, ο εσωτερικός ελεγκτής μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα αποκλίσεις και προειδοποιητικές ενδείξεις κινδύνων.
Η εξέταση του συνόλου των διαθέσιμων δεδομένων, αντί περιορισμένων αντιπροσωπευτικών δειγμάτων, επιτρέπει ταχύτερα και καλύτερα τεκμηριωμένα συμπεράσματα. Τα αποτελέσματα μπορούν να επικοινωνούνται έγκαιρα, υποστηρίζοντας πιο αποτελεσματικές επιχειρηματικές αποφάσεις.
Η τεχνολογία, όμως, δεν αρκεί από μόνη της. Απαιτούνται επενδύσεις, κατάλληλες δεξιότητες, αξιόπιστα δεδομένα και σαφείς κανόνες διακυβέρνησης. Χρειάζεται επίσης μια ελεγκτική κουλτούρα που αξιοποιεί την τεχνολογία για την πρόληψη κινδύνων και όχι απλώς για την αυτοματοποίηση υφιστάμενων διαδικασιών. Η ανθρώπινη κρίση παραμένει απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν τα δεδομένα είναι ελλιπή, αμφίσημα ή επηρεάζονται από σύνθετους παράγοντες.
Πώς μετριέται η επιτυχία του σύγχρονου εσωτερικού ελέγχου
Η επιτυχία του σύγχρονου εσωτερικού ελέγχου μετριέται τόσο από την ποιότητα των ευρημάτων όσο και από την ικανότητά του να βοηθά τον οργανισμό να προσαρμόζεται, να προλαμβάνει και να αντέχει στις κρίσεις. Τα ευρήματα αναδεικνύουν αποκλίσεις και αδυναμίες, οι οποίες, όταν αντιμετωπίζονται με κατάλληλες διορθωτικές ενέργειες, ενισχύουν το σύστημα εσωτερικού ελέγχου και τη συνολική ανθεκτικότητα.
Παράλληλα, η ολιστική προσέγγιση, η αξιοποίηση της τεχνολογίας, η κριτική σκέψη και οι ουσιαστικές συνεργασίες συμβάλλουν στην έγκαιρη προσαρμογή και στην αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων. Σε μια εποχή διαρκούς αβεβαιότητας, η ικανότητα ενός οργανισμού όχι μόνο να αντέχει, αλλά και να εξελίσσεται, θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη μακροπρόθεσμη επιτυχία του.
Ο εσωτερικός έλεγχος δεν εγκαταλείπει την αξιολόγηση του παρελθόντος· αξιοποιεί τα διδάγματά του για να διαμορφώσει καλύτερες αποφάσεις στο μέλλον. Με τη συνδυασμένη αξιοποίηση ανθρώπινης κρίσης, συνεργασίας, δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης, μετατρέπεται από μηχανισμό εντοπισμού λαθών σε στρατηγικό εργαλείο πρόληψης κρίσεων, προστασίας και βιώσιμης δημιουργίας αξίας.
