Από την 1η Ιανουαρίου 2027 τίθεται σε ισχύ ένα νέο πλαίσιο που ενισχύει την αποταμιευτική δυναμική της Επαγγελματικής Ασφάλισης, αυξάνοντας τα ανώτατα όρια εισφορών και αναμορφώνοντας τον τρόπο φορολόγησης των μελλοντικών παροχών.
Στόχος είναι να δοθεί σε μισθωτούς και ελεύθερους επαγγελματίες μεγαλύτερος χώρος για προαιρετική αποταμίευση με φορολογικά κίνητρα, χωρίς να επηρεάζονται οι υποχρεωτικές εισφορές στον ΕΦΚΑ. Ωστόσο, το τελικό όφελος δεν είναι ίδιο για όλους: η ηλικία της πρώτης ένταξης και η ηλικία κατά την έναρξη καταβολής της παροχής αποτελούν κρίσιμους παράγοντες, ενώ οι ήδη σχηματισμένες αποταμιεύσεις διατηρούν το προϋπάρχον καθεστώς. Η Επαγγελματική Ασφάλιση παραμένει προαιρετική και οι εισφορές μπορούν να καταβάλλονται από τον ασφαλισμένο και/ή τον εργοδότη.
Τι αλλάζει στην Επαγγελματική Ασφάλιση από 1η Ιανουαρίου 2027
Οι αλλαγές αφορούν τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και τα ομαδικά επαγγελματικά συνταξιοδοτικά προϊόντα του δεύτερου πυλώνα. Δεν επηρεάζονται οι υποχρεωτικές εισφορές κύριας ασφάλισης.
Από το 20% στο 35% για μισθωτούς: μεγαλύτερο όριο αποταμίευσης
Για τους μισθωτούς, το ανώτατο ετήσιο όριο εισφορών και ασφαλίστρων αυξάνεται από 20% σε 35% επί του αθροίσματος των μεικτών αποδοχών και των παροχών σε είδος που συνυπολογίζονται στο φορολογητέο εισόδημα. Το πλαφόν είναι κοινό για τις καταβολές εργαζομένου και εργοδότη και ισχύει αθροιστικά, αν υπάρχουν περισσότερα από ένα προγράμματα.
Παράδειγμα: Μισθωτός με μικτές ετήσιες αποδοχές 30.000 ευρώ και χωρίς πρόσθετες φορολογητέες παροχές σε είδος, εφόσον πληροί τα κριτήρια για το αυξημένο όριο, μπορεί να καταβάλει έως 10.500 ευρώ (από 6.000 ευρώ σήμερα). Δημιουργείται έτσι επιπλέον περιθώριο αποταμίευσης 4.500 ευρώ, στο οποίο μπορεί να συνεισφέρει και ο εργοδότης.
Μη μισθωτοί: όριο από 20.000 σε 35.000 ευρώ με αναπροσαρμογή
Για τους μη μισθωτούς, το βασικό ετήσιο όριο εισφορών αυξάνεται από 20.000 σε 35.000 ευρώ, με πρόβλεψη ετήσιας αναπροσαρμογής με βάση τον πληθωρισμό. Το φορολογικό όφελος προκύπτει από τη μείωση του φορολογητέου εισοδήματος, σύμφωνα με τους ισχύοντες φορολογικούς κανόνες. Σημειώνεται ότι η επιπλέον εισφορά δεν «επιστρέφει» αυτόματα ως φόρος: η πραγματική ελάφρυνση εξαρτάται από το ύψος των καταβολών, τη φορολογική κλίμακα και τη συνολική οικονομική εικόνα του ασφαλισμένου.
Εξαίρεση: πρώτη ένταξη μετά τα 55
Το αυξημένο όριο δεν εφαρμόζεται σε όσους εντάχθηκαν για πρώτη φορά σε ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης ή σε αντίστοιχο ομαδικό πρόγραμμα μετά τη συμπλήρωση των 55 ετών. Σε αυτές τις περιπτώσεις παραμένει:
– Για μισθωτούς: το όριο 20% επί των μικτών αποδοχών και παροχών σε είδος.
– Για μη μισθωτούς: το βασικό ποσό 20.000 ευρώ ετησίως.
Κρίσιμη είναι η ηλικία της πρώτης ένταξης και όχι η τρέχουσα ηλικία. Έτσι, ένας 60χρονος που πρωτοεντάχθηκε στα 45, δεν περιορίζεται στο 20% λόγω της σημερινής ηλικίας του.
Φορολόγηση παροχών: από το 2027 μετρά η ηλικία κατά την έναρξη πληρωμής
Για τα ποσά που θα συσσωρεύονται από την 1η Ιανουαρίου 2027 και μετά, ο φόρος κατά την πληρωμή της παροχής θα καθορίζεται από την ηλικία του μέλους όταν ξεκινά η καταβολή, όχι από τα έτη ασφάλισης.
– Από 62 έως και 67 έτη: 5% για περιοδική παροχή, 10% για εφάπαξ.
– Πάνω από 67 έτη: 2,5% για περιοδική παροχή, 5% για εφάπαξ.
– Οι συντελεστές 5% και 10% εφαρμόζονται επίσης σε όσους λαμβάνουν σύνταξη γήρατος από τον φορέα κύριας ασφάλισης και έχουν συμπληρώσει τα 55, ακόμη κι αν δεν έχουν φτάσει τα 62.
Για να χαρακτηριστεί μια παροχή «περιοδική», δεν αρκεί η τμηματική καταβολή ενός εφάπαξ σε λίγες δόσεις. Απαιτούνται ισόβιες πληρωμές ή διάρκεια τουλάχιστον 15 ετών, με ειδικούς όρους για τη σταθερότητα και την αναπροσαρμογή τους.
Σημαντική διευκρίνιση: η αλλαγή δεν συνεπάγεται αυτόματα χαμηλότερο φόρο για όλους. Στο ισχύον μέχρι σήμερα πλαίσιο, περισσότερα από 20 έτη ασφάλισης μπορούν ήδη να οδηγήσουν σε συντελεστές 2,5% για περιοδική παροχή και 5% για εφάπαξ, χωρίς να απαιτείται ηλικία άνω των 67. Αντίθετα, λήψη κεφαλαίων πριν από τα 62, όταν δεν ισχύει εξαίρεση (π.χ. σύνταξη γήρατος) ή άλλη νόμιμη απαλλαγή, φορολογείται συνήθως με την κλίμακα φόρου εισοδήματος. Η φορολόγηση εφαρμόζεται στο σύνολο της σχετικής παροχής, όχι μόνο στις επενδυτικές αποδόσεις.
Τρία καθεστώτα φορολόγησης ανά περίοδο σχηματισμού
Η φορολογική μεταχείριση θα εξαρτάται από το πότε σχηματίστηκαν οι αποταμιεύσεις:
– Έως 31 Δεκεμβρίου 2023: διατηρείται το προγενέστερο καθεστώς.
– Από 1 Ιανουαρίου 2024 έως 31 Δεκεμβρίου 2026: ισχύει το πλαίσιο του νόμου του 2023, με φορολόγηση βάσει ετών ασφάλισης. Ο σχετικός χρόνος υπολογίζεται έως 31/12/2026 και αφορά μόνο ενεργή συμμετοχή.
– Από 1 Ιανουαρίου 2027: ενεργοποιείται ο νέος κανόνας της ηλικίας κατά την έναρξη της καταβολής.
Κατά συνέπεια, μια μελλοντική πληρωμή μπορεί να αναλύεται σε τρία διακριτά τμήματα με διαφορετικούς φορολογικούς συντελεστές, ανάλογα με τη χρονική περίοδο συσσώρευσης.
Πρακτικός οδηγός για ασφαλισμένους και εργοδότες
– Ελέγξτε την ηλικία πρώτης ένταξης: καθορίζει αν δικαιούστε το αυξημένο όριο.
– Χαρτογραφήστε τις εισφορές: αθροίστε καταβολές σε όλα τα προγράμματα και συνυπολογίστε τη συμμετοχή εργοδότη, ώστε να μην υπερβαίνετε το κοινό πλαφόν.
– Προγραμματίστε τον τρόπο λήψης: εξετάστε αν σας συμφέρει περιοδική παροχή (με διάρκεια ≥15 έτη ή ισόβια) ή εφάπαξ, με βάση τους συντελεστές 5%/10% και 2,5%/5%.
– Παρακολουθήστε τη «χρονολογία» της αποταμίευσης: ο προσδιορισμός του ποιο τμήμα υπάγεται σε ποιο καθεστώς θα επηρεάσει τον τελικό φόρο.
– Υπολογίστε το πραγματικό φορολογικό όφελος: η μείωση του φορολογητέου εισοδήματος εξαρτάται από το φορολογικό σας συντελεστή και τα συνολικά έσοδα/έξοδα.
– Συντονιστείτε με τον εργοδότη: εξετάστε πιθανή συνεισφορά εργοδότη για μεγιστοποίηση του οφέλους εντός ορίων.
Η Επαγγελματική Ασφάλιση, με τα νέα υψηλότερα όρια εισφορών και το αναμορφωμένο πλαίσιο φορολόγησης από το 2027, δημιουργεί ευκαιρίες για πιο ουσιαστική ιδιωτική αποταμίευση προς ενίσχυση του μελλοντικού συνταξιοδοτικού εισοδήματος. Το τελικό κέρδος, όμως, θα εξαρτηθεί από την έγκαιρη και σωστή προσαρμογή: τη στιγμή που ξεκινήσατε, το πόσο αποταμιεύετε, τη μορφή της παροχής που θα επιλέξετε και, κυρίως, την ηλικία κατά την έναρξη καταβολής. Με προσεκτικό σχεδιασμό και ενημέρωση, η Επαγγελματική Ασφάλιση μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικός μοχλός φορολογικά αποδοτικής αποταμίευσης για μισθωτούς και μη μισθωτούς.
