Από το 2027, το εφάπαξ στην επαγγελματική ασφάλιση μπαίνει σε μια νέα εποχή φορολόγησης, με κανόνες που δεν εφαρμόζονται ενιαία σε όλο το ποσό, αλλά «σπάνε» την παροχή σε τρία διαφορετικά κομμάτια, ανάλογα με το πότε δημιουργήθηκαν οι εισφορές και οι αποδόσεις. Με απλά λόγια, ο ασφαλισμένος μπορεί να λάβει μία τελική πίστωση στον λογαριασμό του, όμως πίσω από αυτό το αποτέλεσμα μπορεί να έχουν προηγηθεί έως και τρεις διαφορετικοί φορολογικοί υπολογισμοί. Αυτή είναι η βασική αλλαγή που πρέπει να γνωρίζουν όσοι συμμετέχουν σε προγράμματα επαγγελματικής ασφάλισης, είτε μέσω επαγγελματικών ταμείων είτε μέσω ομαδικών ασφαλιστικών προγραμμάτων.
Η λογική του νέου μεταβατικού συστήματος είναι ξεκάθαρη: προστατεύει ό,τι έχει ήδη «χτιστεί» μέχρι το τέλος του 2023, εφαρμόζει ενδιάμεσους κανόνες για την τριετία 2024–2026 και, από το 2027 και μετά, περνά σε ένα νέο μοντέλο που συνδέει τη φορολόγηση με την ηλικία καταβολής και τη μορφή παροχής (εφάπαξ ή περιοδική).
Επαγγελματική ασφάλιση: ο διαχωρισμός των τριών περιόδων στη φορολόγηση του εφάπαξ
Το νέο πλαίσιο χωρίζει τις αποταμιεύσεις σε τρεις χρονικές περιόδους. Κάθε περίοδος ακολουθεί δικούς της κανόνες, γι’ αυτό και μπορεί να προκύπτουν διαφορετικοί συντελεστές στο ίδιο τελικό εφάπαξ ή στην ίδια επαγγελματική σύνταξη.
1) Πρώτη περίοδος: έως 31 Δεκεμβρίου 2023 – διατήρηση του παλαιού καθεστώτος
Στην πρώτη περίοδο εντάσσονται όλα τα κεφάλαια που είχαν ήδη συσσωρευτεί έως και τις 31/12/2023. Για αυτά τα ποσά, το προηγούμενο φορολογικό καθεστώς παραμένει ως έχει. Αυτό σημαίνει ότι δεν αλλάζει αναδρομικά ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται φορολογικά οι εισφορές και οι αποδόσεις που «κλείδωσαν» μέχρι το τέλος του 2023.
Για τον ασφαλισμένο, αυτή η πρόβλεψη λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας: το τμήμα του εφάπαξ που αντιστοιχεί σε αποταμιεύσεις μέχρι το 2023 δεν μπαίνει σε νέους κανόνες, αλλά συνεχίζει να αξιολογείται με βάση ό,τι ίσχυε όταν δημιουργήθηκε.
2) Δεύτερη περίοδος: 1 Ιανουαρίου 2024 έως 31 Δεκεμβρίου 2026 – σύνδεση με τα έτη συμμετοχής
Η δεύτερη περίοδος καλύπτει τις εισφορές (καθαρές εισφορές εργαζομένων, ελεύθερων επαγγελματιών ή εργοδοτών) και τις επενδυτικές αποδόσεις που παράγονται από 1/1/2024 έως 31/12/2026. Εδώ, η φορολογική επιβάρυνση εξακολουθεί να συνδέεται με τα συνολικά έτη συμμετοχής του ασφαλισμένου στο πρόγραμμα επαγγελματικής ασφάλισης.
Με άλλα λόγια, το κράτος συνεχίζει να αντιμετωπίζει αυτό το τμήμα με μια λογική «διάρκειας»: όσο πιο σταθερή και μακρόχρονη είναι η συμμετοχή, τόσο διαφορετικά μπορεί να διαμορφώνεται η τελική φορολόγηση (σύμφωνα με όσα προβλέπει το ισχύον πλαίσιο για αυτή την περίοδο).
3) Τρίτη περίοδος: από 1 Ιανουαρίου 2027 και μετά – νέο σύστημα με κριτήριο ηλικία και τύπο παροχής
Η τρίτη περίοδος είναι και η πιο ουσιαστική αλλαγή: αφορά τα ποσά που θα συγκεντρώνονται από 1/1/2027 και εφεξής. Από εδώ και πέρα εφαρμόζεται νέο σύστημα, στο οποίο ο τελικός φόρος εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες:
– την ηλικία κατά την έναρξη καταβολής της παροχής, και
– την επιλογή του δικαιούχου: εφάπαξ ή περιοδική παροχή.
Η διαφοροποίηση αυτή έχει πρακτική σημασία, γιατί η επιλογή του τρόπου πληρωμής δεν είναι πλέον μόνο θέμα προσωπικής προτίμησης ή οικονομικού προγραμματισμού, αλλά επηρεάζει και το φορολογικό αποτέλεσμα για το τμήμα που έχει δημιουργηθεί μετά την 1/1/2027.
Γιατί μπορεί να υπάρχουν έως και τρεις φόροι στο ίδιο εφάπαξ
Το πιο σημαντικό σημείο που δημιουργεί εύλογη σύγχυση είναι ότι, παρότι ο ασφαλισμένος βλέπει ένα συνολικό ποσό να καταβάλλεται (εφάπαξ ή ως σύνταξη), το ποσό αυτό αποτελείται από «στρώματα» αποταμιεύσεων διαφορετικών ετών. Καθώς κάθε στρώμα υπάγεται σε διαφορετικούς κανόνες, μπορούν να εφαρμοστούν έως και τρεις διαφορετικοί φορολογικοί συντελεστές στο ίδιο τελικό αποτέλεσμα.
Αυτός ο μηχανισμός είναι η καρδιά του μεταβατικού συστήματος: δεν αντιμετωπίζει ενιαία όλο το εφάπαξ, αλλά κάνει επιμερισμό ανά χρονική περίοδο δημιουργίας κεφαλαίου και απόδοσης.
Τι αλλάζει για τα ταμεία και τους παρόχους: υποχρεωτική ξεχωριστή παρακολούθηση
Για να λειτουργήσει σωστά αυτό το μοντέλο, τα επαγγελματικά ταμεία και οι πάροχοι ομαδικών ασφαλιστικών προγραμμάτων καλούνται να κάνουν κάτι που πλέον είναι κρίσιμο: να παρακολουθούν ξεχωριστά τη συνολική αξία, τις εισφορές και τις επενδυτικές αποδόσεις που αντιστοιχούν σε κάθε μία από τις τρεις περιόδους.
Δεν αρκεί δηλαδή να υπάρχει ένα συνολικό υπόλοιπο λογαριασμού. Απαιτείται διακριτή «λογιστική εικόνα» για κάθε φορολογικό παράθυρο, ώστε:
– να κατανέμεται σωστά η υπεραξία/απόδοση στο αντίστοιχο χρονικό τμήμα,
– να μην υπάρξουν λάθη στον υπολογισμό του φόρου,
– να προκύπτει με διαφάνεια το καθαρό ποσό που δικαιούται ο ασφαλισμένος.
Συμπέρασμα: τι να κρατήσουν οι ασφαλισμένοι στην επαγγελματική ασφάλιση
Η επαγγελματική ασφάλιση δεν αλλάζει ως έννοια, αλλά αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο θα «διαβάζεται» φορολογικά το εφάπαξ από το 2027 και μετά. Το κλειδί είναι ο τριπλός διαχωρισμός: μέχρι 31/12/2023 ισχύει το παλιό καθεστώς, για την περίοδο 2024–2026 η φορολόγηση συνεχίζει να συνδέεται με τα έτη συμμετοχής, ενώ από 1/1/2027 ενεργοποιείται νέο σύστημα με κριτήριο την ηλικία και την επιλογή εφάπαξ ή περιοδικής παροχής.
Όσοι συμμετέχουν σε προγράμματα επαγγελματικής ασφάλισης χρειάζεται να γνωρίζουν ότι το τελικό ποσό μπορεί να προκύπτει από περισσότερους του ενός φορολογικούς υπολογισμούς. Και όσο πλησιάζουμε στο 2027, τόσο πιο σημαντικό γίνεται να υπάρχει καθαρή ενημέρωση από τα ταμεία και τους παρόχους για το πώς κατανέμεται το κεφάλαιο ανά περίοδο, ώστε το εφάπαξ να αποδοθεί σωστά και χωρίς φορολογικές εκπλήξεις.
