Ένα ακόμη καθοριστικό βήμα για την υλοποίηση του Great Sea Interconnector πραγματοποιείται με την κατάθεση του επενδυτικού αιτήματος (investment request) από τον ΑΔΜΗΕ προς τις Ρυθμιστικές Αρχές της Κύπρου και του Ισραήλ. Η κίνηση αυτή αφορά το δεύτερο σκέλος του έργου, δηλαδή τη διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ, και σηματοδοτεί την είσοδο του έργου σε μια πιο «σκληρή» φάση ρυθμιστικής αξιολόγησης, όπου οι αριθμοί, τα οφέλη και ο επιμερισμός του κόστους μετατρέπονται σε δεσμευτικές αποφάσεις. Ο Great Sea Interconnector δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο. Είναι μια υποδομή που φιλοδοξεί να αλλάξει τις ισορροπίες στην ηλεκτρική αγορά της Ανατολικής Μεσογείου, ενισχύοντας την ασφάλεια εφοδιασμού και ανοίγοντας χώρο για μεγαλύτερη διείσδυση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Great Sea Interconnector: Το επενδυτικό αίτημα που ξεκλειδώνει την επόμενη φάση
Η υποβολή του επενδυτικού αιτήματος αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια πριν από την τελική επενδυτική απόφαση (Final Investment Decision – FID). Πρακτικά, ο ΑΔΜΗΕ καταθέτει στις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές έναν ολοκληρωμένο φάκελο με τα δεδομένα που τεκμηριώνουν γιατί το έργο πρέπει να προχωρήσει, με ποιους όρους, και ποια είναι η προτεινόμενη ρυθμιστική αντιμετώπιση ώστε να διασφαλιστεί η οικονομική του λειτουργία.
Η διαδικασία αυτή ακολουθεί την ολοκλήρωση δύο βασικών «εργαλείων» ωρίμανσης:
– της ανάλυσης κόστους – οφέλους (Cost–Benefit Analysis, CBA), που εξετάζει αν το έργο παράγει μετρήσιμη αξία για τα συστήματα και τους καταναλωτές,
– και της πρότασης για διασυνοριακό επιμερισμό κόστους (Cross-Border Cost Allocation, CBCA), όπου επιχειρείται να αποτυπωθεί ποιος ωφελείται και ποιος πληρώνει.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν προηγηθεί, τα σενάρια που αξιολογήθηκαν δείχνουν ότι η διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ είναι οικονομικά βιώσιμη, ενώ παράλληλα ενισχύει τη λειτουργική ευελιξία των δύο συστημάτων, βοηθά στην καλύτερη ενσωμάτωση ΑΠΕ και βελτιώνει τη διασύνδεση των περιφερειακών αγορών με το ευρωπαϊκό ενεργειακό «οικοσύστημα».
Τι θα κρίνουν οι Ρυθμιστικές Αρχές σε Κύπρο και Ισραήλ
Με την κατάθεση του φακέλου ξεκινά η επίσημη διαδικασία αξιολόγησης από τις ρυθμιστικές αρχές των δύο χωρών. Το βασικό ζητούμενο δεν είναι μόνο να «εγκριθεί» το έργο σε επίπεδο αρχής, αλλά να συμφωνηθεί ένα κοινό πλαίσιο που θα το κάνει χρηματοδοτήσιμο και εφαρμόσιμο.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τρία μεγάλα θέματα:
1. Ο επιμερισμός του κόστους μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ, με τρόπο που να αντανακλά τα οφέλη που αποκομίζει κάθε χώρα.
2. Η διασφάλιση ρυθμιζόμενου εσόδου, δηλαδή ενός μηχανισμού που επιτρέπει στο έργο να ανακτήσει το κόστος του με προβλεψιμότητα, κάτι κρίσιμο για την εμπιστοσύνη των χρηματοδοτών.
3. Η εναρμόνιση των ρυθμιστικών προσεγγίσεων, ώστε να μην προκύψουν «κενά» ή αντικρουόμενες απαιτήσεις που θα καθυστερήσουν το χρονοδιάγραμμα.
Εφόσον οι δύο αρχές καταλήξουν σε κοινή απόφαση, τότε το έργο περνά στο επόμενο μεγάλο ορόσημο: την τελική επενδυτική απόφαση (FID), η οποία ουσιαστικά σηματοδοτεί το σημείο όπου η ανάπτυξη μετατρέπεται σε δέσμευση κατασκευής και χρηματοδότησης.
Χρηματοδότηση και επενδυτικό ενδιαφέρον: Στο κάδρο νέοι παίκτες
Παράλληλα με τη ρυθμιστική διαδικασία, ο ΑΔΜΗΕ επιδιώκει να ενισχύσει το επενδυτικό προφίλ του σκέλους Κύπρου – Ισραήλ, προσελκύοντας πρόσθετους επενδυτές. Το μοντέλο αυτό έχει ήδη εφαρμοστεί στο πρώτο σκέλος, Ελλάδας – Κύπρου, όπου συμμετέχει η γαλλική Meridiam στο επενδυτικό σχήμα της Great Sea Interconnector.
Η είσοδος θεσμικών επενδυτών δεν λειτουργεί μόνο ως «ένεση» κεφαλαίων. Μεταφέρει επίσης τεχνογνωσία σε χρηματοδοτικές δομές, ενισχύει την αξιοπιστία του έργου στις αγορές και διευκολύνει τη μετάβαση από τη μελέτη στη συμβασιοποίηση και την κατασκευή. Σε έργα τέτοιου μεγέθους, η χρηματοδοτική ωρίμανση είναι εξίσου σημαντική με την τεχνική.
Τεχνικά χαρακτηριστικά της διασύνδεσης Κύπρου – Ισραήλ
Το σκέλος Κύπρου – Ισραήλ του Great Sea Interconnector προβλέπει υποθαλάσσιο καλώδιο περίπου 324 χιλιομέτρων, με πόντιση σε ιδιαίτερα απαιτητικά βάθη που φτάνουν έως και τα 2.400 μέτρα (περίπου 2.200–2.400 μέτρα). Η ονομαστική ικανότητα μεταφοράς θα είναι 1.000 MW, αξιοποιώντας διπολικό σύστημα συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης (HVDC) στα 500 kV, μια τεχνολογία που προτιμάται για μεγάλες αποστάσεις και υψηλή απόδοση μεταφοράς.
Οι σταθμοί μετατροπής αποτελούν κομβικά στοιχεία της διασύνδεσης:
– Στην Κύπρο, ο σταθμός προβλέπεται στην περιοχή της Κοφίνου.
– Στο Ισραήλ, ο αντίστοιχος σταθμός σχεδιάζεται στην περιοχή Hadera.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η αμφίδρομη λειτουργία: η ηλεκτρική ενέργεια θα μπορεί να ρέει προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, ανάλογα με τις ανάγκες ισχύος, τις τιμές αγοράς και τις συνθήκες παραγωγής (ιδίως από ΑΠΕ).
Great Sea Interconnector και Ανατολική Μεσόγειος: Ένα έργο με ευρωπαϊκό και γεωπολιτικό αποτύπωμα
Ο Great Sea Interconnector έχει ενταχθεί στα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που υπογραμμίζει τη στρατηγική του σημασία. Σε μια περιοχή με αυξανόμενες ενεργειακές απαιτήσεις, μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές ισορροπίες και υψηλή δυναμική σε ΑΠΕ, μια αξιόπιστη ηλεκτρική «γέφυρα» μεταξύ Κρήτης, Κύπρου και Ισραήλ μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των συστημάτων και να βελτιώσει τη λειτουργία των αγορών.
Με την κατάθεση του επενδυτικού αιτήματος για το σκέλος Κύπρου – Ισραήλ, ο Great Sea Interconnector περνά σε πιο ώριμο στάδιο, όπου η ρυθμιστική απόφαση για τον επιμερισμό κόστους και η διασφάλιση εσόδων γίνονται το κλειδί για την επόμενη μέρα. Το βλέμμα στρέφεται πλέον στη κοινή στάση των δύο χωρών και, αμέσως μετά, στην τελική επενδυτική απόφαση που θα ανοίξει τον δρόμο για τη χρηματοδότηση, τις συμβάσεις και την κατασκευή. Αν τα βήματα «κουμπώσουν» όπως προβλέπεται, ο Great Sea Interconnector μπορεί να αποτελέσει τον καταλύτη για έναν νέο ενεργειακό χάρτη στην Ανατολική Μεσόγειο.
