Επτά χρόνια μετά τη χρηματοπιστωτική κατάρρευση του Λιβάνου, ένα σάντουιτς με κοτόπουλο αξίας 13 δολαρίων έγινε αφορμή για έντονη δημόσια συζήτηση. Το ακριβό σάντουιτς δεν προκάλεσε αντιδράσεις μόνο εξαιτίας της τιμής του. Ανέδειξε, με τρόπο συμβολικό, το βαθύ και διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στους πολίτες που εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να καταναλώνουν και στα νοικοκυριά που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν ακόμη και τα απολύτως απαραίτητα.
Το σάντουιτς των 13 δολαρίων που δίχασε τη Βηρυτό
Το εστιατόριο υγιεινής διατροφής The Glow Paradise επιχείρησε να παρουσιάσει μια πιο σύγχρονη και θρεπτική εκδοχή του δημοφιλούς λεβαντίνικου τυλιχτού με κοτόπουλο, γνωστού ως shish taouk. Το νέο προϊόν ονομάστηκε «Chic Taouk» — ένα λογοπαίγνιο που παραπέμπει τόσο στο φαγητό όσο και σε μια πιο εκλεπτυσμένη εκδοχή του.
Η τιμή του, περίπου 13 δολάρια, ήταν σχεδόν διπλάσια από εκείνη ενός συνηθισμένου σάντουιτς με κοτόπουλο στη Βηρυτό. Η ονομασία και το κόστος του προϊόντος προκάλεσαν γρήγορα αντιδράσεις, ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Επικριτές κατηγόρησαν την επιχείρηση ότι χρεώνει υπερβολικά τους πελάτες σε μια χώρα όπου μεγάλο μέρος του πληθυσμού αδυνατεί να ανταποκριθεί στο κόστος των βασικών αγαθών.
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν έμεινε μόνο στο διαδίκτυο. Παρά την αρνητική δημοσιότητα, οι πωλήσεις του σάντουιτς συνεχίστηκαν με ιδιαίτερα υψηλούς ρυθμούς. Σύμφωνα με τον Χραγκ Τζεγκαλιάν, συνεταίρο διαχείρισης του εστιατορίου, περισσότερα από 20.000 «Chic Taouk» πωλήθηκαν μέσα σε μόλις 11 ημέρες. Ο ίδιος χαρακτήρισε τις αντιδράσεις «φυσικό μάρκετινγκ», υποστηρίζοντας ότι η δημοσιότητα ενίσχυσε σημαντικά το ενδιαφέρον των καταναλωτών.
Η επιτυχία του προϊόντος δείχνει ότι, παρά την οικονομική κρίση, εξακολουθεί να υπάρχει στη Βηρυτό ένα κοινό με διαθέσιμο εισόδημα για ακριβότερες επιλογές εστίασης. Ταυτόχρονα, όμως, η εικόνα αυτή δεν αντιπροσωπεύει την καθημερινότητα της πλειονότητας των πολιτών.
Γεμάτα τραπέζια, κλειστά εστιατόρια και μια συρρικνωμένη μεσαία τάξη
Η αντιπαράθεση γύρω από το σάντουιτς των 13 δολαρίων αγγίζει μια ιδιαίτερα ευαίσθητη πλευρά της λιβανέζικης κοινωνίας. Χρόνια οικονομικής αναταραχής, πολιτικής δυσλειτουργίας και ένοπλων συγκρούσεων έχουν μεταμορφώσει τη χώρα και έχουν περιορίσει δραματικά τη μεσαία τάξη.
Ο οικονομολόγος Σάμι Νάντερ, από το Πανεπιστήμιο Saint Joseph της Βηρυτού, επισήμανε ότι ένα γεμάτο εστιατόριο δεν μπορεί να αποτυπώσει την πραγματική εικόνα της οικονομίας. «Βλέπεις κόσμο στο εστιατόριο, αλλά αυτό που δεν βλέπεις είναι ότι τον περασμένο μήνα έκλεισαν 22 εστιατόρια», δήλωσε στο Reuters.
Η παρατήρηση αυτή αποτυπώνει την αντίφαση που χαρακτηρίζει σήμερα τον Λίβανο. Σε ορισμένες περιοχές της Βηρυτού, εστιατόρια και καφέ συνεχίζουν να προσελκύουν πελάτες, ενώ άλλες επιχειρήσεις κλείνουν επειδή δεν μπορούν να καλύψουν τα λειτουργικά τους έξοδα. Η κατανάλωση δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά έχει γίνει προνόμιο ενός μικρότερου τμήματος του πληθυσμού.
Στην κοινότητα των Λιβανέζων χρηστών του Instagram, οι απόψεις διχάστηκαν. Κάποιοι κατηγόρησαν το The Glow Paradise ότι εκμεταλλεύεται τους καταναλωτές, ενώ άλλοι υποστήριξαν ότι κάθε επιχείρηση έχει το δικαίωμα να απευθύνεται σε πελάτες που μπορούν να πληρώσουν για ένα ακριβότερο προϊόν. Άλλοι σχολίασαν ότι η ίδια η αντιπαράθεση ενδέχεται να αποσπά την προσοχή από τις σοβαρότερες κρίσεις που αντιμετωπίζει η χώρα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ισραηλινή κατοχή εκτεταμένων περιοχών στον νότιο Λίβανο, οι ελλείψεις στην ηλεκτροδότηση και τα χρόνια προβλήματα στην υδροδότηση. Για πολλούς πολίτες, η συζήτηση για ένα ακριβό σάντουιτς μοιάζει ασήμαντη μπροστά στις καθημερινές δυσκολίες επιβίωσης.
Η οικονομία του Λιβάνου παραμένει σε βαθιά κρίση
Η χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2019 αποδίδεται σε δεκαετίες διαφθοράς, κακοδιαχείρισης και υπέρογκων δαπανών από την πολιτική ελίτ. Η κρίση του τραπεζικού συστήματος, η απώλεια της αξίας του νομίσματος και οι περιορισμοί στις αναλήψεις διέλυσαν την οικονομική ασφάλεια εκατομμυρίων πολιτών.
Οι διαδοχικές ένοπλες συγκρούσεις που ακολούθησαν επιδείνωσαν περαιτέρω τις προοπτικές της χώρας. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, το ΑΕΠ του Λιβάνου έχει μειωθεί κατά σχεδόν 40% από το 2019. Παράλληλα, ο πληθωρισμός αναμένεται να φτάσει το 17,5%, καθώς οι αυξημένες διεθνείς τιμές ενέργειας και μεταφοράς εμπορευμάτων περιορίζουν ακόμη περισσότερο την αγοραστική δύναμη των πολιτών.
Το ποσοστό αυτό είναι υπερτετραπλάσιο από τον παγκόσμιο γενικό πληθωρισμό που είχε εκτιμήσει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τον Ιούλιο. Τον Σεπτέμβριο, η UNICEF ανέφερε ότι τέσσερα στα πέντε νοικοκυριά στον Λίβανο δυσκολεύονται να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες.
Σύμφωνα με τον Νάντερ, η μεσαία τάξη έχει ουσιαστικά «εξαφανιστεί» εξαιτίας μιας σειράς κρίσεων: της οικονομικής κατάρρευσης του 2019, της φονικής έκρηξης στο λιμάνι της Βηρυτού το 2020 και δύο πολέμων μέσα σε διάστημα μικρότερο των δύο ετών. Οι συνέπειες είναι εμφανείς στην αγορά εργασίας, στην κατανάλωση και στην ποιότητα ζωής.
Το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας επιβαρύνει τα νοικοκυριά
Πρόσθετη πίεση ασκεί το κόστος της ηλεκτροδότησης. Εξαιτίας των συχνών διακοπών στο εθνικό δίκτυο, πολλά νοικοκυριά και επιχειρήσεις αναγκάζονται να βασίζονται σε ιδιωτικές γεννήτριες.
Σύμφωνα με τις τιμές ανά κιλοβατώρα που καθορίζει το υπουργείο Ενέργειας του Λιβάνου, οι χρεώσεις των ιδιωτικών παρόχων γεννητριών αυξήθηκαν σχεδόν κατά 20% μόνο τον Αύγουστο του 2026. Έτσι, διαμορφώθηκαν σχεδόν 60% υψηλότερα σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς.
Για πολλές οικογένειες, η εξασφάλιση ηλεκτρικού ρεύματος όλο το εικοσιτετράωρο κοστίζει πλέον αρκετές εκατοντάδες δολάρια τον μήνα. Το ποσό είναι ιδιαίτερα δυσβάσταχτο σε μια χώρα όπου ο κατώτατος μισθός έχει οριστεί στα 400 δολάρια.
«Τα πάντα έχουν γίνει ακριβά και ο κόσμος δεν μπορεί να αντεπεξέλθει», δήλωσε ο 53χρονος Φουάντ Φακρεντίν, εργαζόμενος σε εστιατόριο στη συνοικία Χάμρα της Βηρυτού. «Πλέον πληρωνόμαστε και μετά χρεωνόμαστε για να καταφέρουμε απλώς να επιβιώσουμε», πρόσθεσε.
Περιγράφοντας τις κοινωνικές συνέπειες της πολυετούς οικονομικής αστάθειας, μίλησε για «μια τάξη ανθρώπων που ζει και μια άλλη που δεν είναι νεκρή, αλλά περιμένει να πεθάνει από την αφόρητη κατάσταση στην οποία βρίσκεται».
Το σάντουιτς των 13 δολαρίων, επομένως, δεν είναι απλώς ένα ακριβό προϊόν σε ένα εστιατόριο της Βηρυτού. Είναι ένα σύμβολο των αντιθέσεων που χαρακτηρίζουν τον σημερινό Λίβανο: από τη μία, η κατανάλωση όσων εξακολουθούν να έχουν οικονομική άνεση· από την άλλη, η καθημερινή αγωνία εκατομμυρίων ανθρώπων που παλεύουν να πληρώσουν το ρεύμα, το φαγητό και τα βασικά έξοδα διαβίωσης.
