Νέα αναστάτωση στις διεθνείς αγορές αγροτικών εμπορευμάτων φέρνει η ενίσχυση του Ελ Νίνιο, με το κακάο, το φοινικέλαιο, τη ζάχαρη, τον καφέ Robusta και τα σιτηρά της Αυστραλίας να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του κινδύνου. Το φαινόμενο έχει ήδη εμφανιστεί και, σύμφωνα με εκτιμήσεις, υπάρχει πιθανότητα 81% να εξελιχθεί σε πολύ ισχυρό επεισόδιο.
Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις τροφίμων και ποτών, αλλά και οι τελικοί καταναλωτές, ενδέχεται να δουν πιο συχνά διακυμάνσεις στη διαθεσιμότητα και στις τιμές βασικών πρώτων υλών, σε μια περίοδο που η αβεβαιότητα στις εφοδιαστικές αλυσίδες παραμένει υψηλή.
Οι αναλυτές της Rabobank εκτιμούν ότι οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο στις αγορές σιτηρών, ζάχαρης, καφέ και άλλων αγροτικών προϊόντων θα γίνονται ολοένα και πιο έντονες έως το τέλος του 2026, με συνέχεια και μέσα στο 2027. Όπως σημειώνουν, ο χρόνος και η ένταση των επιπτώσεων δεν θα είναι ίδιος για όλα τα προϊόντα: άλλα επηρεάζονται άμεσα από ξηρασία και θερμικό στρες, ενώ σε άλλες καλλιέργειες οι συνέπειες εμφανίζονται με καθυστέρηση, λόγω του τρόπου ανάπτυξής τους ή των αποθεμάτων που λειτουργούν προσωρινά ως «μαξιλάρι».
Τι είναι το Ελ Νίνιο και γιατί αλλάζει τις ισορροπίες
Το Ελ Νίνιο είναι ένα κλιματικό φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον ισημερινό Ειρηνικό. Αυτή η θέρμανση μεταβάλλει την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας και, κατ’ επέκταση, τα καιρικά μοτίβα σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Σε πρακτικούς όρους για τις αγορές, το Ελ Νίνιο μπορεί να μεταφραστεί σε παρατεταμένες ξηρασίες σε ορισμένες ζώνες παραγωγής, υπερβολικές βροχοπτώσεις σε άλλες, και γενικά σε μεγαλύτερη μεταβλητότητα—δηλαδή ακριβώς το περιβάλλον που τροφοδοτεί νευρικότητα και αυξημένα «ασφάλιστρα κινδύνου» στις τιμές.
Μια από τις πιο άμεσες και μετρήσιμες επιπτώσεις έχει ήδη καταγραφεί στην αγορά θαλασσινών, όπως ανέφεραν οι Financial Times. Η ποσόστωση για την αλιευτική περίοδο Μαΐου-Ιουλίου 2026 ήταν 36% χαμηλότερη σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα, ενώ η τελική αλιεία εκτιμάται ότι θα φτάσει μόλις στο 25% της ποσόστωσης. Το αποτέλεσμα είναι περιορισμός της παγκόσμιας προσφοράς ιχθυάλευρων και ιχθυελαίου, με τη Rabobank να επισημαίνει ότι οι τιμές των ιχθυάλευρων έχουν υπερδιπλασιαστεί σε ετήσια βάση, ενώ το ιχθυέλαιο έχει αυξηθεί πάνω από τρεις φορές σε σχέση με τον Ιούλιο του 2025.
Όπως υπογραμμίζει επικεφαλής αναλυτής της Rabobank, ο μεγαλύτερος κίνδυνος συχνά δεν βρίσκεται απαραίτητα στα προϊόντα με τον μεγαλύτερο όγκο, αλλά σε εκείνα όπου η αλυσίδα εφοδιασμού είναι συγκεντρωμένη και οι αγοραστές έχουν λίγες εναλλακτικές πηγές.
Ελ Νίνιο: Κίνδυνος για κακάο, καφέ και ζάχαρη
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το κακάο, καθώς η Δυτική Αφρική, ο Ισημερινός και η Νοτιοανατολική Ασία συγκεντρώνουν περίπου το 88% της παγκόσμιας παραγωγής. Και οι τρεις περιοχές θεωρούνται παραδοσιακά ευάλωτες στις επιπτώσεις του Ελ Νίνιο. Στη Δυτική Αφρική, οι υψηλότερες θερμοκρασίες και η μειωμένη υγρασία μπορούν να πιέσουν τα δέντρα κακάο, αυξάνοντας τον κίνδυνο μειωμένων αποδόσεων. Παράλληλα, ξηρότερες συνθήκες αναμένονται στη Νοτιοανατολική Ασία και την Ινδία, κάτι που μπορεί να επιδεινώσει το ήδη απαιτητικό περιβάλλον καλλιέργειας.
Οι ανησυχίες αυτές αποτυπώνονται ήδη στις τιμές: το συμβόλαιο κακάο δεύτερης λήξης στο ICE της Νέας Υόρκης βρέθηκε στις 12 Ιουλίου 2026 στα 5.800 δολάρια ανά μετρικό τόνο, σημειώνοντας άνοδο 72,4% μέσα σε τρεις μήνες. Η Rabobank διευκρινίζει ότι το Ελ Νίνιο δεν είναι ο μόνος παράγοντας πίσω από την άνοδο, καθώς οι χαμηλές προσδοκίες για την καρποφορία της περιόδου 2026/27 ενισχύουν επίσης το ανοδικό αφήγημα.
Στο μέτωπο του καφέ, η εικόνα είναι εξίσου νευρική. Οι τιμές του Arabica έχουν αυξηθεί περίπου 70% σε ετήσια βάση, ενώ ο Robusta έχει διπλασιαστεί, εντείνοντας τη στροφή προς φθηνότερες πρώτες ύλες και εναλλακτικές συνταγές. Οι αγορές φαίνεται ότι ενσωματώνουν ήδη ένα premium κινδύνου λόγω Ελ Νίνιο, ιδιαίτερα στον Robusta. Και αυτό δεν είναι τυχαίο: Βιετνάμ, Ινδονησία και Ινδία καλύπτουν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής Robusta, ενώ υψηλότερες θερμοκρασίες και ξηρασία μπορούν να μειώσουν τα αποθέματα νερού, να υποβαθμίσουν την υγρασία του εδάφους και τελικά να επηρεάσουν την ανθοφορία και την ανάπτυξη των καρπών. Κατά τη Rabobank, ο μεγαλύτερος κίνδυνος μπορεί να μην αφορά τόσο την τρέχουσα σοδειά, όσο την ανθοφορία που θα καθορίσει τη συγκομιδή 2027/28.
Η ζάχαρη, τέλος, συγκαταλέγεται επίσης στις αγορές που παρακολουθούνται στενά, καθώς οι μεταβολές στη θερμοκρασία και στις βροχοπτώσεις σε βασικές ζώνες παραγωγής μπορούν να επηρεάσουν γρήγορα τις προσδοκίες και να μετακυλιστούν στις τιμές, ειδικά όταν η αγορά έχει ήδη αυξημένη ευαισθησία απέναντι σε κινδύνους προσφοράς.
Φοινικέλαιο και σιτηρά: καθυστερημένοι αλλά κρίσιμοι κίνδυνοι
Στο φοινικέλαιο, ο κίνδυνος τείνει να εμφανίζεται με καθυστέρηση. Ινδονησία και Μαλαισία παράγουν πάνω από το 80% της παγκόσμιας ποσότητας, και η μειωμένη βροχόπτωση σε συνδυασμό με υψηλότερες θερμοκρασίες μπορεί να περιορίσει τις αποδόσεις. Ωστόσο, οι φοίνικες συχνά αντισταθμίζουν αρχικά τη μειωμένη βροχή χάρη στο βαθύ ριζικό σύστημα. Έτσι, οι πιο ορατές επιπτώσεις στην παραγωγή ενδέχεται να μεταφερθούν προς το τέλος του 2026, με τους κινδύνους για την προσφορά να αυξάνονται στις αρχές του 2027.
Για τα σιτηρά, η Αυστραλία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα «σημεία-κλειδιά» στον παγκόσμιο χάρτη. Ισχυρά επεισόδια Ελ Νίνιο έχουν ιστορικά συσχετιστεί με σημαντικές μειώσεις αποδόσεων σε σιτάρι, κριθάρι και canola. Μια μεγάλη πτώση της αυστραλιανής παραγωγής θα μπορούσε να επηρεάσει δυσανάλογα το παγκόσμιο εμπόριο, αφού η χώρα είναι από τους σημαντικότερους εξαγωγείς σιταριού. Μέχρι στιγμής οι καλλιέργειες βρίσκονται σε καλή έως πολύ καλή κατάσταση, υποβοηθούμενες από σχεδόν φυσιολογικές χειμερινές βροχοπτώσεις σε αρκετές περιοχές. Παρ’ όλα αυτά, ο καθοριστικός παράγοντας θα είναι το πότε—και για πόσο—θα επικρατήσουν τυχόν ξηρότερες συνθήκες.
Πιέσεις και στις εμπορικές διαδρομές: όταν ο καιρός «κλείνει» τα περάσματα
Το Ελ Νίνιο δεν απειλεί μόνο την παραγωγή. Μπορεί να χτυπήσει και την ίδια τη ροή του εμπορίου. Η Rabobank επισημαίνει ότι η πτώση της στάθμης των ποταμών μπορεί να δυσκολέψει τη μεταφορά σιτηρών στη Βραζιλία, ενώ η ξηρασία στην Κεντρική Αμερική ενδέχεται να περιορίσει τη δυνατότητα διέλευσης πλοίων από τη Διώρυγα του Παναμά. Σε τέτοιες συνθήκες, ακόμη και αν υπάρχει διαθέσιμο προϊόν, το κόστος και ο χρόνος μεταφοράς μπορεί να αυξηθούν σημαντικά, ενισχύοντας περαιτέρω τις πιέσεις στις τιμές.
Για τις εταιρείες τροφίμων και ποτών, το ζητούμενο δεν είναι πλέον η διαχείριση ενός μεμονωμένου καιρικού κινδύνου, αλλά ο εντοπισμός των πιο ευάλωτων σημείων στις αλυσίδες εφοδιασμού: πού υπάρχει υπερσυγκέντρωση παραγωγής, πού είναι περιορισμένες οι εναλλακτικές προμήθειες, και ποια μεταφορικά «στενά» μπορούν να μετατρέψουν έναν κλιματικό κραδασμό σε εμπορικό σοκ.
Οι αναλυτές υπενθυμίζουν ότι οι αγορές συχνά αντιδρούν πριν φανεί η πραγματική ζημιά στα χωράφια. Οι τιμές σε κακάο, καφέ και ζάχαρη μπορούν να κινηθούν ανοδικά μόλις ενισχυθεί η πιθανότητα προβλήματος στην προσφορά, ενώ τα στοιχεία για την πραγματική παραγωγή γίνονται σαφή αρκετούς μήνες αργότερα. Με αυτά τα δεδομένα, το Ελ Νίνιο είναι πιθανό να διατηρήσει την πίεση στις τιμές και στη διαθεσιμότητα βασικών πρώτων υλών έως το τέλος του 2026 και μέσα στο 2027—με διαφορετική ένταση ανά προϊόν και περιοχή, αλλά με κοινό παρονομαστή την αυξημένη αβεβαιότητα που ήδη δοκιμάζει την αγορά.
