Χιλιάδες άνθρωποι κατέκλυσαν τους δρόμους της Αττάλειας στην Τουρκία το Σάββατο 14 Νοεμβρίου, στέλνοντας ένα ηχηρό μήνυμα υπέρ της κλιματικής δικαιοσύνης. Η κινητοποίηση πραγματοποιήθηκε με αφορμή την έναρξη της Συνόδου των Λαών για το Κλίμα (People’s Climate Summit), στο περιθώριο της 31ης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), που διεξάγεται στην τουρκική πόλη από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου.
Η πορεία αποτέλεσε σημείο συνάντησης περιβαλλοντικών οργανώσεων, κοινωνικών κινημάτων και πολιτών από την Τουρκία και πολλές ακόμη χώρες. Παρά την αυξημένη αστυνομική παρουσία, οι διαδηλωτές διεκδίκησαν μια δίκαιη ενεργειακή μετάβαση, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ένα βιώσιμο μέλλον χωρίς εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Κλιματική δικαιοσύνη και δίκαιη ενεργειακή μετάβαση
Στο επίκεντρο των αιτημάτων των διοργανωτών βρέθηκαν η σταδιακή και κοινωνικά δίκαιη κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, η επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η ουσιαστική χρηματοδότηση των χωρών του Παγκόσμιου Νότου. Οι χώρες αυτές, αν και έχουν συμβάλει λιγότερο στις ιστορικές εκπομπές, υφίστανται δυσανάλογες συνέπειες από την κλιματική κρίση.
Στην κινητοποίηση συμμετείχαν σημαντικές περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως η Greenpeace και η 350.org, το νεανικό κίνημα Fridays for Future, καθώς και το διεθνές Δίκτυο Δράσης για το Κλίμα (Climate Action Network – CAN). Παρόντες ήταν επίσης φιλοπαλαιστινιακές οργανώσεις, φεμινιστικές και φιλειρηνικές συλλογικότητες, καθώς και κινήματα που αγωνίζονται για τον πυρηνικό αφοπλισμό.
Η πορεία ανέδειξε ότι η κλιματική δικαιοσύνη δεν περιορίζεται στην προστασία του περιβάλλοντος. Συνδέεται άμεσα με την ειρήνη, την ισότητα, την υγεία, την πρόσβαση σε τροφή και νερό, αλλά και με το δικαίωμα των κοινωνιών να συμμετέχουν στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή και το μέλλον τους.
Η Λουσία Ποστεράρο, εκπρόσωπος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (FIDH) στην COP31, συμμετείχε στην πορεία ως διεθνής παρατηρήτρια, με αποστολή την παρακολούθηση και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε συνέντευξή της στο γαλλικό ραδιοφωνικό δίκτυο RFI χαρακτήρισε τη διαδήλωση «απόδειξη της ενότητας και της αλληλεγγύης μεταξύ της τουρκικής και της διεθνούς κοινωνίας των πολιτών».
Όπως υπογράμμισε, η ειρηνική κινητοποίηση ανέδειξε τη δύναμη και τη δυναμική των κοινωνικών κινημάτων, σε μια περίοδο κατά την οποία ο χώρος για κοινωνική και πολιτική δράση στην Τουρκία περιορίζεται.
Από τις διαπραγματεύσεις στην άμεση δράση
Ένα από τα βασικά ζητήματα που έθεσαν οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών ήταν η απόσταση ανάμεσα στις μακρόχρονες διεθνείς διαπραγματεύσεις και την επείγουσα ανάγκη για άμεση δράση. Παρά τις αλλεπάλληλες διασκέψεις COP και τις πολυάριθμες δεσμεύσεις, οι εκπομπές συνεχίζουν να αυξάνονται και οι αποφάσεις συχνά παραμένουν ανεφάρμοστες.
«Κατά τη διάρκεια αυτών των COP, κάποιοι άνθρωποι βρίσκονται στις αίθουσες των διαπραγματεύσεων και προσκολλώνται σε λέξεις και κόμματα, ενώ στην πραγματικότητα διακυβεύονται ανθρώπινες ζωές και το μέλλον μας», δήλωσε η Φανί Πετιμπόν, υπεύθυνη του γαλλικού παραρτήματος της 350.org και παρατηρήτρια στις διαπραγματεύσεις.
Η ίδια επισήμανε ότι άνθρωποι κάθε ηλικίας, από τον Ειρηνικό, την Ασία, την Αφρική και άλλες περιοχές του κόσμου, συμμετέχουν στον αγώνα με την πεποίθηση ότι η κλιματική δικαιοσύνη είναι εφικτή. Παράλληλα, τόνισε πως η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα εγκλωβίζει τις κοινωνίες σε οικονομική και κοινωνική ανασφάλεια. Ωστόσο, όπως ανέφερε, οι συλλογικοί αγώνες μπορούν να φέρουν αποτελέσματα, όπως αποδεικνύουν οι κινητοποιήσεις που οδήγησαν στο κλείσιμο ανθρακωρυχείων στην Τουρκία.
Η Πετιμπόν υπογράμμισε επίσης την ολοένα ισχυρότερη σύνδεση ανάμεσα στα ανθρώπινα δικαιώματα και την κλιματική δικαιοσύνη. Η υπερθέρμανση του πλανήτη επηρεάζει τη δυνατότητα των ανθρώπων να τρέφονται, να μετακινούνται και να ζουν αξιοπρεπώς, χωρίς να αναγκάζονται διαρκώς να περιορίζουν τις βασικές τους δαπάνες.
Εξορύξεις, νικέλιο και περιβαλλοντικό κόστος
Η Ταμίμα Μπαμιμά ταξίδεψε στην Αττάλεια από την Τζακάρτα της Ινδονησίας, όπου εργάζεται στην περιβαλλοντική οργάνωση Satya Bumi. Η ίδια εξέφρασε την ανησυχία της για τις συνέπειες της ενεργειακής μετάβασης στη χώρα της, η οποία επενδύει στην αξιοποίηση των μεγάλων αποθεμάτων νικελίου. Το μέταλλο θεωρείται κρίσιμο για την παραγωγή μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων.
«Ολόκληρη η διαδικασία της μετάβασης πρέπει να είναι δίκαιη, από την εξόρυξη του νικελίου μέχρι τη χρήση του για την ηλεκτροκίνηση», τόνισε. Όπως εξήγησε, εάν η εξόρυξη προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον των τοπικών κοινοτήτων, οι κάτοικοι δεν αποκομίζουν κανένα όφελος από τις τεχνολογίες που παράγονται.
Η Μπαμιμά υπενθύμισε ότι η προηγούμενη, ελεύθερη και ενημερωμένη συγκατάθεση των τοπικών πληθυσμών αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένο δικαίωμα. Οι κάτοικοι πρέπει να ενημερώνονται και να συμμετέχουν στις αποφάσεις πριν παραχωρήσουν τη γη τους ή χάσουν τις καλλιέργειές τους για χάρη βιομηχανικών έργων.
Παρά τις αντιδράσεις, δύο έργα εξόρυξης νικελίου στο Σουλαουέσι, στο νησί Καμπαένα και στο νησί Πομαλάα, εγκρίθηκαν. Η υλοποίησή τους συνοδεύτηκε από εκτεταμένη αποψίλωση των δασών, γεγονός που αποδεικνύει τις αντιφάσεις μιας ενεργειακής μετάβασης η οποία δεν λαμβάνει υπόψη τα δικαιώματα των κοινοτήτων.
Αγροοικολογία και επισιτιστική κυριαρχία
Η κλιματική δικαιοσύνη συνδέεται άμεσα και με το ζήτημα της γεωργίας και της διατροφής. Αγρότες στη Γερμανία αποφάσισαν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη εναντίον της τσιμεντοβιομηχανίας Heidelberg Materials και της ενεργειακής εταιρείας RWE, ζητώντας να λογοδοτήσουν για τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Ο Νασίρ Μανσούρ από τη συλλογικότητα «Climate Cold Case Pakistan» δήλωσε ότι οι αγρότες δεν ζητούν μόνο αποζημιώσεις, αλλά δικαιοσύνη. Επισήμανε ότι δισεκατομμύρια διοχετεύονται στις εταιρείες ορυκτών καυσίμων μέσω επιδοτήσεων, την ώρα που οι παγετώνες λιώνουν και εκατομμύρια άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις παράκτιες περιοχές εξαιτίας της έλλειψης γλυκού νερού.
Η Τασνίμ Εσόπ, επικεφαλής του Climate Action Network International, υπογράμμισε ότι οι κυβερνήσεις διαθέτουν τεράστιους πόρους για στρατιωτικές δαπάνες και τη στήριξη δραστηριοτήτων που καταστρέφουν το περιβάλλον. Κατά την άποψή της, μέρος αυτών των χρημάτων πρέπει να κατευθυνθεί στην προστασία της ζωής και στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Η Κάρεν Νετέσα Σαμουκόγια από την Κένυα, επικεφαλής της Συμμαχίας για την Επισιτιστική Κυριαρχία στην Αφρική, τάχθηκε υπέρ της αγροοικολογίας και των παραδοσιακών πρακτικών των τοπικών κοινωνιών. Η οργάνωση δραστηριοποιείται σε 53 από τις 54 χώρες της Αφρικής και απορρίπτει τη βιομηχανική γεωργία και τις εργοστασιακές κτηνοτροφικές μονάδες.
«Δεν μπορούμε να μιλάμε για το κλίμα χωρίς να μιλάμε για τη γεωργία», δήλωσε, ζητώντας από τις κυβερνήσεις να αναγνωρίσουν την αγροοικολογία ως κοινωνικό κίνημα και να τη χρηματοδοτήσουν ουσιαστικά.
Ο Σάιμον Μπουκένια από την Ουγκάντα κάλεσε την προεδρία της COP να στηρίξει τους Αφρικανούς αγρότες και να τριπλασιάσει τη χρηματοδότηση για την αγροοικολογία, τόσο για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή όσο και για την ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας.
Η διαδήλωση στην Αττάλεια κατέστησε σαφές ότι η κλιματική δικαιοσύνη απαιτεί αλλαγές σε ολόκληρο το οικονομικό και πολιτικό σύστημα. Από την εξόρυξη πρώτων υλών και την ενέργεια έως τη γεωργία, την ειρήνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι συμμετέχοντες ζήτησαν μια μετάβαση που δεν θα αφήνει πίσω τις πιο ευάλωτες κοινωνίες. Το μήνυμα των χιλιάδων διαδηλωτών ήταν ξεκάθαρο: η κλιματική δικαιοσύνη δεν μπορεί να περιμένει άλλο.
