Τα επαγγελματικά ταμεία επιστρέφουν δυναμικά στην πολιτική και οικονομική επικαιρότητα, καθώς ξεκινά εκ νέου στη Βουλή η συζήτηση για το νομοσχέδιο που έχει καταθέσει το υπουργείο Εργασίας.
Πρόκειται για ένα πλαίσιο που επιχειρεί να αναδιαμορφώσει την επαγγελματική ασφάλιση, ενισχύοντας —σύμφωνα με την επίσημη θέση του υπουργείου— το συνταξιοδοτικό εισόδημα, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε συμπληρωματική προστασία και κατοχυρώνοντας δικαιώματα με όρους μεγαλύτερης διαφάνειας και φορητότητας.
Το νομοσχέδιο για τα επαγγελματικά ταμεία εισήχθη στις Επιτροπές της Βουλής προς συζήτηση στις 30 Ιουλίου και περιλαμβάνει αλλαγές που επηρεάζουν τόσο τους εργαζόμενους όσο και τις επιχειρήσεις, αλλά και τους ελεύθερους επαγγελματίες που αναζητούν πιο ευέλικτες λύσεις δεύτερου πυλώνα.
Σε μια περίοδο όπου η συζήτηση για τη βιωσιμότητα των συντάξεων παραμένει έντονη, τα επαγγελματικά ταμεία παρουσιάζονται ως εργαλείο ενίσχυσης της συμπληρωματικής αποταμίευσης με πιο σαφείς κανόνες για εισφορές, παροχές και φορολόγηση.
Επαγγελματικά ταμεία: Τι αλλάζει με το νέο πλαίσιο
Κεντρικό σημείο του νέου πλαισίου είναι η αλλαγή στον τρόπο φορολόγησης των παροχών, με μεταβατικές διατάξεις που επιχειρούν να αποφύγουν αιφνιδιασμούς, ιδίως για τους παλαιούς ασφαλισμένους.
Στην πράξη, η επαγγελματική ασφάλιση δεν οδηγεί υποχρεωτικά σε έναν ενιαίο φορολογικό συντελεστή για όλο το ποσό που έχει συσσωρευτεί σε έναν ατομικό λογαριασμό. Αντίθετα, οι φόροι θα υπολογίζονται ξεχωριστά για τα ποσά που συγκεντρώθηκαν:
– έως το τέλος του 2023,
– κατά την τριετία 2024–2026,
– και για όσα θα συσσωρεύονται από την 1η Ιανουαρίου 2027 και μετά.
Η πρόβλεψη αυτή, που αποτυπώνεται στο άρθρο 98, αφορά κυρίως ασφαλισμένους με «ιστορικό» εισφορών σε διαφορετικές περιόδους. Η λογική του μεταβατικού συστήματος είναι συγκεκριμένη: οι νέοι ηλικιακοί συντελεστές φορολόγησης να μην εφαρμοστούν αναδρομικά στο σύνολο των χρημάτων που έχουν ήδη συγκεντρωθεί. Για τον λόγο αυτό, το εφάπαξ ή η περιοδική παροχή (σύνταξη) θα μπορεί να διαχωρίζεται σε έως τρία τμήματα, και κάθε τμήμα θα φορολογείται με βάση τους κανόνες που αντιστοιχούν στη χρονική περίοδο στην οποία δημιουργήθηκε.
Με αυτόν τον μηχανισμό, το νομοσχέδιο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη μετάβαση σε ένα νέο καθεστώς και στην ανάγκη προστασίας των προσδοκιών των ήδη ασφαλισμένων.
Οι βασικές παρεμβάσεις: πρόσβαση, κίνητρα, προστασία
Οι αλλαγές που εισάγονται δεν περιορίζονται μόνο στη φορολόγηση. Το νομοσχέδιο διαμορφώνει τρεις μεγάλους άξονες παρέμβασης, που επηρεάζουν το πώς οργανώνονται και πώς αξιοποιούνται τα επαγγελματικά ταμεία.
1) Άνοιγμα της πρόσβασης μέσω «Ανοιχτών» σχημάτων
Πρώτη σημαντική αλλαγή είναι η εισαγωγή των Ανοιχτών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και των Ανοιχτών Ομαδικών Ασφαλιστικών Προϊόντων Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ). Ο στόχος είναι να διευκολυνθεί η συμμετοχή εργαζομένων σε μικρότερες επιχειρήσεις, αλλά και ελεύθερων επαγγελματιών, που μέχρι σήμερα συχνά έμεναν εκτός λόγω μεγέθους, κόστους ή οργανωτικής δυσκολίας.
Η ανάγκη αυτή συνδέεται άμεσα με τη δομή της ελληνικής οικονομίας: μεγάλο ποσοστό επιχειρήσεων είναι μικρές μονάδες με λίγους εργαζόμενους, άρα η δημιουργία ή συντήρηση ενός κλασικού επαγγελματικού ταμείου δεν ήταν πάντα ρεαλιστική. Με τα «ανοιχτά» σχήματα, η πρόσβαση στον δεύτερο πυλώνα επιδιώκεται να γίνει πιο απλή και πρακτική.
2) Αναβάθμιση φορολογικών κινήτρων για εισφορές και παροχές
Δεύτερη αλλαγή είναι η θέσπιση ενός πιο σύγχρονου πλαισίου φορολογικών κινήτρων, το οποίο, σύμφωνα με το υπουργείο, ευθυγραμμίζεται με διεθνείς πρακτικές και καθιστά την επαγγελματική ασφάλιση πιο ελκυστική για εργαζόμενους και επιχειρήσεις.
Στο νέο πλαίσιο:
– Οι εισφορές εκπίπτουν στο 100%.
– Αυξάνεται σημαντικά το ανώτατο όριο εισφορών:
– έως 35.000 ευρώ ετησίως για ελεύθερους επαγγελματίες,
– έως 35% του ετήσιου εισοδήματος για μισθωτούς.
Παράλληλα, η φορολογία των παροχών αποσυνδέεται από τα έτη ασφάλισης και συνδέεται πλέον με την ηλικία εξόδου από το πρόγραμμα. Ενδεικτικά:
– Για έξοδο από το 62ο έως το 67ο έτος:
– 10% φόρος σε εφάπαξ παροχή,
– 5% φόρος σε σύνταξη (περιοδική παροχή).
– Για έξοδο μετά το 67ο έτος:
– 5% φόρος σε εφάπαξ,
– 2,5% φόρος σε σύνταξη.
Επιπλέον, καταργείται η «ποινή» για όσους εισέρχονται σε μεγαλύτερη ηλικία στην επαγγελματική ασφάλιση, μια αλλαγή που μπορεί να διευκολύνει εργαζόμενους οι οποίοι αποφασίζουν πιο αργά να οργανώσουν συμπληρωματικά τη συνταξιοδοτική τους προοπτική.
3) Φορητότητα δικαιωμάτων και ενισχυμένη εποπτεία
Τρίτη κεντρική παρέμβαση είναι η πλήρης φορητότητα των δικαιωμάτων, ώστε η αλλαγή εργασίας ή επαγγελματικής κατάστασης να μην οδηγεί σε απώλεια ή αποδυνάμωση κατοχυρωμένων παροχών. Εδώ, το νομοσχέδιο εισάγει τόσο ομαδική όσο και ατομική φορητότητα.
Στην ομαδική φορητότητα θεσπίζεται η δυνατότητα μεταβίβασης ολόκληρων συνταξιοδοτικών προγραμμάτων:
– από ΤΕΑ σε ΤΕΑ,
– από ΤΕΑ σε ΟΑΠΕΣ,
– από ΟΑΠΕΣ σε ΤΕΑ,
– από ΟΑΠΕΣ σε ΟΑΠΕΣ.
Ταυτόχρονα, η ατομική φορητότητα διευκολύνει έναν εργαζόμενο που αλλάζει εργασία να μεταφέρει πιο απλά τα κατοχυρωμένα δικαιώματά του σε νέο φορέα επαγγελματικής ασφάλισης, χωρίς να «σπάει» η συνέχεια του σχεδιασμού του.
Η ευελιξία αυτή συνοδεύεται —όπως τονίζεται— από εποπτικές δικλίδες προστασίας, με ρόλο της Τράπεζας της Ελλάδος στην εποπτεία, ώστε η κινητικότητα να μην γίνεται εις βάρος της ασφάλειας των ασφαλισμένων.
